Bài và hình cung c?p: Julie Ph?m

SEATTLE - Trong khi nhi?u b?c ph? huynh mong mu?n và “ép” con cái l?n lên s? tr? thành bác si, lu?t su, cha m? c?a anh Tr?n Kh?i l?i có u?c nguy?n khác. Nhung r?t cu?c anh cung tr? thành m?t y si.

Bác Si Kh?i hi?n là giám d?c y khoa c?a Trung Tâm Khám Ng?c Carol Milgard m?i khai truong t?i Tacoma, ti?u bang Washington.

Sau m?y nam trao d?i v?i nhau, ba t? ch?c Franciscan Health System (thu?c St. Joseph Medical Center), Multicare (thu?c Tacoma General Hospital), và TRA Medical Imaging dã h?p tác t? ch?c thành l?p “Trung Tâm Ng?c Carol Milgard” vào ngày 20 Tháng Hai nam nay.

Qu? Gary E. Milgard dã b?o tr? vi?c ph?i h?p ba t? ch?c này. Trung tâm mang danh bà Carol Milgard, m?t ph? n? trú ng? t?i Tacoma r?t lâu, t?ng t?ng nhi?u ti?n, và cung là ngu?i vu?t qua b?o b?nh ung thu ng?c.

Ba t? ch?c l?n k? trên có kh? nang th?c hi?n “imaging breast,” m?t d?ch v? m?i t?i vùng Seattle-Tacoma, và s? dóng góp tài chánh cùng ngu?n ti?p li?u d? xây d?ng m?t d?a di?m k? thu?t tân ti?n cho toàn vùng. H? mu?n d?u tu vào c?ng d?ng dành cho các th? h? con gái, cháu gái, con c?a cháu gái mai sau.

“Ðây là m?t trong nh?ng trung tâm khám ng?c l?n nh?t trong vùng, d?y d? nh?t mà tôi t?ng d?n tham. Trung tâm s? mang d?n nh?ng k? thu?t m?i nh?t d? truy tìm và t?p trung khám ung thu ng?c vào chung trong m?t trung tâm. H? th?c hi?n b?ng cách t?p trung vào vi?c ph?c v? b?nh nhân: cham sóc, t?o ti?n nghi, và tôn tr?ng thân ch?,” theo l?i phát bi?u c?a ông Jack Cumming, giám d?c c?a công ty Hologic, Inc. t?i Massachusetts.

Bác Si Kh?i dóng góp vai trò lãnh d?o xây d?ng trung tâm ng?c MRI. (MRI vi?t t?t t? Magnetic Resonance Imaging và có nghia là ch?p hình b?ng phuong pháp sóng t? tru?ng, du?c xem an toàn hon ch?p hình co th? b?ng quang tuy?n X.)

“Tôi r?t vui vì th?y u?c v?ng c?a chúng tôi dã du?c th?c hi?n,” Bác Si Kh?i cho bi?t. “Nhi?u ngu?i và các t? ch?c dã dóng góp vào vi?c xây d?ng trung tâm cung c?p d?ch v? s?c kh?e ph? khoa ng?c tân ti?n nh?t, v?i ki?n th?c và k? thu?t t?t nh?t. Các bác si radiologist c?a chúng tôi cùng v?i c? nhân viên chuyên nghi?p và y khoa s? hu?ng d?n t?t c? quý bà, quý cô m?i khi bu?c chân vào phòng khám này.”

Mê van chuong, nhung theo h?c y khoa

“Tôi thu?c lo?i mê van ngh?,” Bác Si Kh?i nói. “Vào nam th? ba ? d?i h?c, tôi công nh?n dù tôi d?c và nói ti?ng Anh dã trôi ch?y, nhung luôn có nh?ng di?u nh?c nh? ti?ng Anh d?i v?i tôi là ngo?i ng?. Ð? thành công vào linh v?c tri?t h?c và nhân van, ngu?i ta ph?i th?u hi?u ti?ng Anh. Cho nên tôi quy?t d?nh chuy?n qua m?t môn h?c th?c t? hon.”

Anh t?t nghi?p Ð?i H?c Reed nam 1988. Bác si tr? này sang M? t? khi 8 tu?i cùng v?i cha m? và em trai vào nam 1975. Cha là c?u trung tá trong Quân L?c Vi?t Nam C?ng Hòa. Sau khi t?m trú trong tr?i Pendleton “m?t quãng th?i gian d?u,” gia dình du?c m?t nhà th? Lutheran ? Redlands, California b?o tr?. Th?i dó, thân ph? ki?m s?ng b?ng ngh? c?t c? và r?a chén bát.

Cu?i cùng, gia dình d?n nhà d?n Camas, ti?u bang Washington g?n Vancouver d? du?c g?n b?n bè, d?ng huong.

“Tôi nh? l?i th?i dó có nhi?u k? ni?m r?t hay vì l?n lên trong m?t ph? nh?. Tôi dã hòa nh?p gi?i, tham gia nhi?u sinh ho?t, choi th? thao và cung nhu h?c hành,” Bác Si Kh?i nói. “Tôi không bao gi? th?y l?c lõng.”

? dó, ngu?i cha làm vi?c t?i m?t nhà máy s?n xu?t gi?y cho d?n khi ông qua d?i vào nam 2001. V? công vi?c c?a thân ph?, bác si dã c?m kích cách s?ng dành d?m d? có d? kh? nang giúp cho gia dình v?i d?ng luong c?a m?t công nhân nhà máy.

“Ð? hi?u tr?n ý nghia c?a vi?c hy sinh là di?u không d?,” anh Kh?i nh? l?i công lao c?a thân ph?.

Sau khi t?t nghi?p trung h?c, anh theo h?c t?i tru?ng Reed ? Portland, ti?u bang Oregon. Hai nam d?u, sinh viên Kh?i h?c môn nhân van và tri?t h?c. Anh cung gõ tr?ng v?i các b?n trong m?t ban nh?c và còn g?y dàn guitar c? di?n.

Cha m? có hài lòng khi con cái h?c nhân van và tri?t h?c không?

“B? m? mu?n tôi ki?m vi?c làm an ?n d?nh,” anh k?. “H? mu?n tôi suy nghi k? và quy?t d?nh dúng. Ngoài mong u?c ?y, song thân ch? mu?n tôi có du?c ti?p th? giáo d?c t?t thôi.”

Vu?t qua nh?ng tr? ng?i, khi?m khuy?t d? tr? thành bác si

Khi ? Ð?i H?c Reed, anh Kh?i thích môn neuro-immunology và quy?t d?nh h?c y khoa t?i tru?ng Dartmouth. Gi?a nam th? ba và th? tu, anh ch?n theo h?c trong giai do?n d?u luân phiên qua ngành radiology và nh?n ra m?t ti?ng g?i d?t khoát dua anh hu?ng d?n s? nghi?p ngày nay.

Ð?i v?i da s? ngu?i, b? b?nh lo?n s?c (color blind) là b?t l?i cho môn h?c quang tuy?n. Th? nhung ngu?c l?i, nhu có phép l?, anh Kh?i thích ?ng v?i công vi?c chuyên môn này. Ð?i v?i m?t radiologist, di?u “khi?m khuy?t” c?a anh l?i là m?t... thu?n l?i.

“Tôi có th? th?y nh?ng gì t? phía sau phòng mà ngu?i ta không nhìn th?y khi d?ng g?n vì dôi m?t tôi nh?n ra nh?ng màu xám khác nhau,” bác si k?.

X-ray là phuong pháp nh?n ra s? khác bi?t gi?a các s?c xám và s?p x?p trong hình sinh h?c cung nhu tâm h?c d?c bi?t.

“Radiology là linh v?c r?t d?c s?c vì nó liên quan nhi?u d?n công ngh?. Mình du?c xem th? v?i nhi?u d? dùng r?t hay, du?c ti?p xúc v?i nhi?u bác si, và du?c h?c v? các ch?ng b?nh khác nhau qua radiology,” Bác Si Kh?i nói thêm.

Ð?n khi b?t d?u t?p radiology t?i Ð?i H?c Washington, Bác Si Kh?i quy?t d?nh chuyên v? mammography. Mammography là “d?c” X-ray c?a ng?c (vú) xem th? có ung thu vú hay không.

“Mammography là lo?i y khoa phòng b?nh, s? dùng X-rays,” Bác Si Kh?i nói. “Ngu?i có co h?i phát hi?n ra m?t b?nh trong giai do?n còn s?m. Mammography cho mình d?ng ? phía tru?c, khi v?n có th? can thi?p du?c, cùng v?i ti?p xúc v?i b?nh nhân. Tôi g?p và làm quen v?i nhi?u b?nh nhân thay vì ch? ng?i ? phía sau m?t phòng t?i su?t ngày d?c X-ray nhu các chuyên viên khác và không bao gi? ti?p xúc v?i ai. Tôi th?y vi?c này r?t h?u ích vì tôi có kh? nang c?u m?t ngu?i b?ng cách phát hi?n ung thu khi mà h? còn có th? du?c ch?a tr?.”

“Tôi nh? n?i lo l?ng c?a nh?ng ph? n? s?p b?t d?u vào ti?n trình ch?a b?nh,” Bác Si Kh?i nói. “Tôi th?y di?u dó t?o ?n tu?ng r?ng tôi có th? rút ng?n quãng th?i gian dó b?ng cách truy b?nh s?m hon.”

Trung Tâm Ng?c Carol Milgard du?c thành l?p v?i ngân kho?n dóng góp chung kho?ng $15 tri?u dô-la v?i m?c tiêu t?o s? tho?i mái v?i d?ng c? tân ti?n và rút ng?n th?i gian nhanh g?p b?y l?n.

Và không ch? có ph? n? b? ung thu ng?c. Bác Si Kh?i cho bi?t c?u 1 trong s? 1,000 ngu?i b? ung thu ng?c là dàn ông.

Ph?c v? cho c?ng d?ng ngu?i Vi?t

Trung Tâm Ng?c Carol Milgard mong du?c tr? thành co s? khám ng?c t?t nh?t t?i South Sound và m?t trong nh?ng trung tâm l?n, b?n r?n nh?t trên toàn qu?c.

Bác Si Kh?i có nhi?u b?nh nhân d?n van phòng cùng v?i thông d?ch viên, trong dó cung có ngu?i Vi?t.

V?i b?nh nhân ngu?i Vi?t, Bác Si Kh?i th?nh tho?ng b?t d?u nói chuy?n tr?c ti?p b?ng ti?ng Vi?t, nh?t là khi anh c?m th?y thông d?ch viên không d?ch chính xác ho?c không dùng dúng các thu?t ng? y khoa.

“B?nh nhân ngu?i Vi?t c?a tôi hoàn toàn thích tôi, thân thi?n vì tôi là ngu?i Vi?t và luôn nói l?i c?m on,” Bác Si Kh?i nói.

V? ngu?i Vi?t b? b?nh ung thu ng?c, bác si cho bi?t, “Tôi không th?y có nhi?u ngu?i b? ung thu trong dân s? dó. H? vào, ch?p m?t mammogram và thu?ng không quay l?i. H? c?n có mammogram hàng nam sau khi bu?c qua tu?i 40. Chúng tôi không ch?a t?t du?c d?n m?c lý tu?ng n?u, n?u chúng tôi không phát hi?n ra s?m.”

Bác si mu?n có co h?i ph?c v? cho nhi?u ngu?i Vi?t hon trong tuong lai.

Anh c?m th?y ung thu ng?c là m?t di?u ngu?i Vi?t ít khi mu?n nói t?i m?t cách tho?i mái. Dù bác si chuyên v? ung thu ng?c, nh?ng thân h?u quen bi?t ngu?i Vi?t c?a m? anh t?ng b? ung thu ng?c v?n không liên l?c v?i anh d? tham kh?o ý ki?n hay giúp d?.

M?t ph? n? Vi?t thoát hi?m nghèo, nh? phát hi?n ung thu t? s?m chia s? kinh nghi?m v? mammogram:

Ch? Worrall Liên khám phá có ung thu ng?c nam 29 tu?i. Hi?n gi? ch? dã kh?i b?nh. Nh?m t?o ti?ng nói v?i các b?n gái ngu?i Vi?t, cô Liên chia s? m?t vài ý ki?n v? v?n d? ngu?i Vi?t ít khi di khám mammogram.

“Tôi nghi có nhi?u c?ng d?ng di dân không nh?n th?y t?m quan tr?ng v? mammogram, vì có m?t ph?n do tr? ng?i ngôn ng?. Hon n?a, ngu?i Vi?t không có truy?n th?ng luu ý v? 'lý l?ch y khoa gia dình.' Khi vi?t trong don r?ng b?nh ung thu ng?c c?a tôi là do ?nh hu?ng c?a gene (di truy?n), thì tôi ph?i ghi ra ai trong gia dình có ung thu. Bên m?, có nhi?u thi?u sót và nh?ng nghi v?n,” ch? Liên nói.

“Tôi cho r?ng dó là lý do có nhi?u ngu?i ph? n? g?c Á không ki?m tra gene du?c. Hon n?a, có nhi?u ph? n? th?y x?u h? v? vi?c khám nghi?m co th? c?a mình, v? các phuong pháp ki?m tra, vân vân. L?i khuyên c?a tôi dành cho h? là 'Ph? n? ph?i b? qua n?i lo l?ng dó và làm mammogram.'”

Cô Mân Xuân làm vi?c cho chuong trình ung thu ng?c và ung thu c? t? cung (Breast and Cervical Cancer Program - BCCP), thu?c S? Y T?, Tacoma và qu?n Pierce nói ch? có th?y Bác Si Kh?i trong m?t bu?i khám s?c kh?e c?a m?t ngu?i bà con. Ch? r?t m?ng vì có bác si ngu?i Vi?t có th? giúp b?nh nhân ngu?i Vi?t v? v?n d? ch?p mammogram d? phòng b?nh ung thu ng?c.

Chuong trình BCCP dã có h?p d?ng làm vi?c v?i trung tâm này, là noi Bác Si Kh?i làm vi?c. Ch? Xuân nói Trung Tâm Carol Milgard có k? thu?t m?i nh?t và ph? n? có th? di ch?p mammogram ngay, nhanh chóng, không ph?i d?i lâu. Tru?c kia có khi ph?i ch? d?i t?i b?n tu?n, nay nhanh chóng hon ch? còn ba ho?c b?n ngày là hoàn t?t.

Chuong trình khám ung thu ng?c cho ngu?i Vi?t

Ch? Xuân làm vi?c cho S? Y T? t? hon 14 nam qua, t?ng có nhi?u kinh nghi?m giúp ngu?i Vi?t cùng v?i nhi?u gi?i khác trong c?ng d?ng qua nh?ng chuong trình s?c kh?e. Cô Xuân nói có nhi?u ngu?i du?i 40 tu?i không h?i d? di?u ki?n c?a BCCP, nhung S? Y T? có th? giúp b?ng cách khác.

Ví d?, có m?t ph? n? trong kho?ng 32 tu?i c?m nh?n có bu?u trong ng?c và không có b?o hi?m s?c kh?e. Sau dó, ch? Xuân nói chuy?n v?i ngu?i qu?n lý chuong trình BCCP và t? dó dã xin du?c ngân kho?n, m?t kho?n ti?n khác d? giúp ngu?i thi?u n? này.

Theo ch? Xuân cho bi?t: nam ngoái, ch? có ba ngu?i Vi?t trong s? 107 ngu?i g?c Á Ðông tham gia vào BCCP. Tiêu chu?n c?a chuong trình này là ph?c v? nh?ng ph? n? t? 40 tu?i d?n 64 tu?i, l?i t?c th?p, không có b?o hi?m y t?. Chính quy?n ti?u bang Washington b?o tr? vi?c cham sóc y t? c?a chuong trình này.

Theo Th?ng Kê Dân S? Hoa K? 2000, ngu?i Vi?t r?t cao, ch? thua khít khao ngu?i Ð?i Hàn và ngu?i Phi Lu?t Tân trong kh?i ngu?i Á Ðông t?i qu?n h?t Pierce. Câu h?i du?c d?t ra: Vì sao l?i có r?t ít ngu?i Vi?t tham gia vào chuong trình Y T? BCCP?

Ch? Xuân cho r?ng, “Có l? có nhi?u ngu?i dã có b?o hi?m s?c kh?e r?i hay quá b?n r?n v?i d?i s?ng không quan tâm d?n s?c kh?e c?a mình cho d?n khi mu?n quá. Nhung v?n d? quan tr?ng hon là có l? có nhi?u ngu?i v?n không du?c bi?t d?n chuong trình s?c kh?e v? ung thu ng?c và ung thu t? cung này.”

Ch? Xuân hy v?ng r?ng S? Y T? s? b?t d?u m?t chi?n d?ch qu?ng bá thông tin r?ng hon v? chuong trình này, d? “t?p trung vào nh?ng ngu?i m?i t?i c?n có nhu c?u khám s?c kh?e” b?ng cách di ti?p c?n t?i nh?ng ch? dông ph? n? Vi?t, ch?ng h?n nhu ti?m móng tay, tóc.

“Kinh t? khó khan. Ð?ng bào mình nên t?n d?ng vào quy?n l?i c?a chuong trình này,” ch? Xuân nói ti?p: “Chúng tôi có th? giúp ph? n? ngu?i Vi?t ghi danh khám ph? khoa và khám ng?c mi?n phí, n?u h? h?i d? các di?u ki?n nêu trên.”

Ch? Xuân nói v? tru?ng h?p có m?t ngu?i Vi?t thông qua m?t phòng khám có h?p d?ng v?i chuong trình BCCP. Cô ta dã du?c ch?p quang tuy?n và phát hi?n có bu?u trong ng?c.

Vì phát hi?n ra có bu?u t? s?m, cô v?n có th? ch?a tr? du?c b?nh ung thu vú c?a mình. Dù BCCP không có ngân kho?n ch?a tr? cho cô ta, ch? Xuân ph?i h?p cùng v?i chuong trình BCCP d? giúp cô ta n?p don xin b?o hi?m y t?. M?t nam sau, may m?n cô ta du?c kh?i b?nh.

(Trích t? bài vi?t c?a Julie Ph?m trên báo Ngu?i Vi?t Tây B?c)