Hà Si Phu du?c m?i ngu?i chú ý b?i m?t lo?t tác ph?m: “D?t tay nhau di du?i t?m bi?n ch? du?ng c?a trí tu?” (1988), “Ðôi di?u suy nghi c?a m?t công dân” (1993), “Chia tay ý th?c h?” (1995). Ông t?ng b? b?t h?i d?u Tháng Mu?i Hai nam 1995 sau khi “Chia tay ý th?c h?” du?c công b?. Ð?n cu?i Tháng Tám nam 1996, Hà Si Phu b? dua ra xét x? cùng v?i Lê H?ng Hà, Nguy?n Ki?n Giang và b? k?t án m?t nam tù do “ti?t l? bí m?t nhà nu?c”. Nam 2000, công an CSVN c?m Hà S? Phu r?i kh?i noi cu trú vì “ph?n b?i t? qu?c”.

Trong nhi?u nam g?n dây, m?i khi T?t d?n, Hà S? Phu thu?ng làm câu d?i và ra các v? d?i, m?i m?i ngu?i tham gia d?i. Ngu?i Vi?t v?a nh?n du?c bài vi?t m?i nh?t c?a Hà S? Phu v? T?t K? S?u kèm các câu d?i và l?i m?i d?i. Trân tr?ng gi?i thi?u v?i d?c gi?...

Hà Si Phu

Ch?ng bao lâu l?i d?n T?t con Trâu. L? th?t, sao con Trâu l?i di ngay sau con Chu?t? M?t anh “nh? b?ng cái nh?t”, khôn l?i, “chúa th?n l?n” v? kho?n m?o v?t và l?a d?o, lúc lu?n sâu lúc leo cao, lúc nào cung th?p thò, gây d? di?u tai h?i, mà sinh s?n c?c nhanh, càng bí m?t v?ng tr?m càng d? nhi?u, nên b? x?p vào lo?i luu manh chúa t?. Ti?p theo ngay là m?t bác to dùng, ngu trung, to d?u mà d?i. Cung “có s?ng có s?” r?t oai, mà b? cái “th?ng ngu?i” khôn ngoan nó “v?t” nó “dzi?t” (1), lúc sang ph?i, lúc sang trái, ch? b?ng m?t s?i dây th?ng x? mui. R?i ta ng? ra m?t di?u: hai con giáp này x?p li?n nhau là ph?i, bên c?nh anh ngu trung y nhu r?ng xu?t hi?n lu luu manh, l?i d?ng, khai thác (mà các nhà chính tr? v?n g?i là b?n co h?i). Hai th? này c?ng sinh.

Ai ch?ng thu?c m?y câu Ca dao v? con Trâu:

Trâu oi ta b?o trâu này

Trâu ra ngoài ru?ng trâu cày v?i ta

Cày c?y v?n nghi?p nông gia

Ta dây trâu d?y ai mà qu?n công?

Bao gi? cây lúa còn bông

Thì còn ng?n c? ngoài d?ng trâu an.

Th?t là m?t bài ca nhân ái. Ngu?i và v?t dã bi?t d?a nhau mà s?ng, b?i hi?u r?ng “trong l? ph?i, có ngu?i có ta”! Ông ch? mà thuong dày t?, s? chia quy?n l?i v?i nhau nhu m?t ki?u “nhà nu?c phúc l?i” ? m?y nu?c van minh! Hoi van rõ ra m?t gi?ng dàm phán, thuy?t ph?c d? có d?ng thu?n, ch? không l?y nghia v? ra mà áp d?t.

Nhung s? d?i dâu ch? có th?. Ðây, m?t bài ca dao khác v? con Trâu:

Ngày thu?ng mày ? v?i tao

Ð?n khi mày y?u thì tao tuy?t tình

Th?t mày n?u cháo nuôi binh

Da mày b?t tr?ng t?ng kinh trong chùa

S?ng mày tao ti?n con c?

Cán dao, cán mác, lu?c thua, lu?c dày... (2)

M?t phác h?a sao mà sâu cay. Khi s?ng dã c?ng hi?n h?t mình cho ch?. Y?u s?c r?i b? gi?t dã dành, nhung t?ng m?nh xác v?n ph?i du?c mài giua d? trang s?c cho ch?. “Nuôi binh, dao, mác...” là ph?c v? chi?n tranh. “Chùa, t?ng kinh...” là v? thánh thi?n tôn giáo. “Tr?ng” chiêng l? h?i, “lu?c thua lu?c dày...” là ph?c v? van hóa và d?i s?ng. Ôi, v?t ki?t nhau d?n th? là cùng. Tôi c? ng?m mi?ng mà cu?i: Sao ki?p Trâu l?i có th? nhi?u vinh quang d?n th?? V?y mà khi ch?p ?nh Trâu ngh? thu?t thì ngu?i ta c? b? cái Ách ra, d? cho Trâu “toét mi?ng” ra cu?i, quên c? cái Ách nhu m?t “s?c ph?c” không th? thi?u c?a loài trâu.

Nghi d?n con Trâu, có lúc thì thuong, thì bùi ngùi, có khi thì on, thì ph?c, có khi l?i gi?n, l?i trách, l?i ghét trâu diên, ghét thói trâu bu?c ghét trâu an, l?i tàn nh?n b?o ngu thì dáng d?i, g?y dàn vào tai cung phí...

Xuân b?t tái lai

(T?t con Trâu nh? v? Hà N?i )

Ð?t dã n?y tram phu?ng d?a t?c

Tr?i l?i hành m?t tr?n thiên tai

Chu?t d?u rút, luu manh còn dó

Trâu dang v?... v?n ách trên vai?

Than/cu?i r?ng... Xuân b?t tái lai! (3)

Th? r?i l?i khóc, l?i cu?i v?i Trâu mà làm câu d?i T?t.

Chu?t di - Trâu t?i

- Chu?t t?m rút, hang sâu còn du?i d?t, chui b?, rúc cót, coi ch?ng lu Chu?t r?t khôn!

- Trâu dang v?, ách n?ng v?n trên vai, x? mui, qu?t roi, yên ph?n ki?p Trâu là kh?!

B?ng-tr?c nam Trâu

- Cày b?a xong m? th?t t? th?n, th?n phúc th?n tài, d?ng ban xu?ng nh?ng quân... Ph?n tr?c!

- Ve vu?t d? l?t da bung tr?ng, tr?ng con tr?ng cái, hãy vang lên m?t l? Công B?ng!

V?nh con Trâu và anh m?t sách

- Ðã kh? n? B?ng to ch?a Sách!

- Sao ngu d?n Ách n?ng deo Vai?

(D? dày trâu bò có 4 ngan, ngan th? 3 có nhi?u n?p g?p g?i là sách)

N?i s? c?a Trâu

- X? th?t t? th?n, th?y l? h?i, kinh h?n chú Nghé!

- L?t da bung tr?ng, nghe ti?ng dùi, b?t vía dàn Trâu!

Trâu h?i Ngu?i

- Lu trâu dây yên ph?n c?y cày, th? s? d?u vô tình, nghe “V?t-dzi?t” cung quen du?ng “ph?i-trái”!

- Nh?ng k? n? mang danh t? qu?c, biên cuong dang h?u s?, vi?c “m?t-còn” không bi?t l? “t?n-vong”?

M?i d?i

M?i d?i 1: (dón nam Trâu)

Ðón bác Trâu ch? g?y dàn c?m, bác là b?c có s?ng có s?!

(Ghi chú: Ðây v?n là m?t v? d?i ti?n nam Trâu 1985, nay thi?t nghi n?u dua ra m?i d? các quý thi h?u d?i l?i ch?c s? có nhi?u ý t?, b?i còn nguyên tính th?i s?. V?n là câu t?c ng?: “Ðàn c?m mà gãy tai trâu”!).

M?i d?i 2: (h?i Trâu, nh? cái “l? du?ng bên ph?i”)

M?t cung l?n, tai cung to, du?ng ph?i trái sao d? ngu?i d?t mui?

M?i d?i 3: (h?i Trâu, v? cái thú nhai l?i)

Nhai l?i mãi, v?n toàn Rom v?i C??

M?i d?i 4: (b?o chú Nghé con)

Nghé c?n (4) ch? nghe ông ngh? ông nghè mà de hàng t?ng!

Chú thích:

(1) L?nh di?u khi?n trâu (vùng trung du B?c b?): v?t=r?c=sang ph?i, dzi?t=sang trái.

(2) T? c? g?i là lu?c thua và lu?c bí. Có th? tham kh?o thêm ? link c?a Hà Phuong Hoài: http://e-cadao.com/cadaodoor.htm

(3) Ch? r?ng: Xuân b?t tái lai (H? Xuân Huong)

(4) Dê c?n bu?n s?ng húc d?u thua (H? Xuân Huong)