Lê Phan

Ðó có v? nhu là ph?n ?ng c?a nhi?u ngu?i trên th? gi?i d?i v?i ti?n trình b?u c? hi?n dang di?n ra t?i Hoa K?. Ðó là ph?n ?ng c?a Sir Elton John khi ông d?n New York d? trình di?n trong m?t cu?c hòa nh?c gây qui cho Thu?ng Ngh? Si Hillary Clinton. Ðó là ph?n ?ng c?a ông Nelson de Barros ? Guinea Bissau khi ông d?t tên cho d?a con v?a chào d?i là Obama. T? các quán ru?u, qua các bàn ti?c, và d?n ngay c? b?a an trong nhà, dã có nhi?u cu?c bàn lu?n sôi n?i t? v? các ?ng c? viên dang tranh giành ch?c v? t?ng th?ng cho d?n ngay c? ti?n trình và th? th?c b?u c? n?a. C? th? gi?i coi cu?c b?u c? này không ph?i c?a riêng gì Hoa K? d?u cho ngu?i M? có d?ng ý hay không.

“Lý do tôi d?n dây là d? choi nh?c, nhung quan tr?ng hon cho b?t c? m?t ai ? h?i ngo?i, và cung thu?ng lui t?i Hoa K? cung nhu r?t quan tâm d?n ti?n trình chính tr? là vì nó ?nh hu?ng toàn th? gi?i,” dó là lý do Sir Elton John dua ra d? gi?i thích t?i sao ông tham d? tr?c ti?p vào vi?c trình di?n âm nh?c d? gây qui cho m?t ?ng c? viên. Còn t?i sao ông l?i choi nh?c gây qui cho bà Clinton thì ông gi?i thích r?t là don gi?n, “Tôi luôn luôn là m?t ngu?i ?ng h? Hillary”.

Nhung nh?c si n?i danh dó c?a nu?c Anh không ph?i là ngu?i duy nh?t. Và cung nhu ngu?i M?, th? gi?i cung tranh lu?n gay go và s?n sàng bày t? t?i sao ?ng h? ngu?i này hay ngu?i khác. Samuel Solvit ch?ng h?n, m?t sinh viên Pháp dã t? ch?c French Committee for Obama, trong m?t b?c thu email g?i cho FOXnews.com, gi?i thích l?p tru?ng c?a mình nhu sau “Cu?c b?u c? s?p t?i là m?t di?u c?c k? quan tr?ng cho Hoa K? và cho th? gi?i. ?nh hu?ng c?a Hoa K? và quy?n l?c c?a Hoa K? trên phuong di?n kinh t?, van hóa, quân s?, và ngo?i giao là chuy?n không ph?i bàn t?i. Không can thi?p, ?y ban bày t? ?ng h? cho cu?c b?u c? và d?c bi?t là cho ?ng c? viên Obama.”

Chính vì th? mà vào ngày b?u c? so b? ? Pensylvania, trong m?t quán ru?u, m?t pub d?c bi?t Ang-lê, t?t c? m?i ngu?i chú m?c vào màn ?nh truy?n hình d? xem k?t qu?. Sau khi l?ng nghe l?i tu?ng thu?t c?a m?t phóng viên dài BBC, Bill, m?t thanh niên có v? nhu m?t sinh viên m?i ra tru?ng d?t nhiên h?i “superdelegates là gì?” L?p t?c b?n nam ngu?i tranh nhau gi?i thích. Nghe m?t h?i, anh ta ph?n n? h?i l?i “t?c là m?y anh ch? superdelegates dó mu?n b?u cho ai thì b?u b?t k? dân hay sao?” L?p t?c l?i có nh?ng l?i gi?i thích là không h?n th?. Câu chuy?n vòng vo sang v?n d? ?ng c? viên. Bill, ng?m nghi m?t h?i r?i b?o, “Tôi ?ng h? cho John McCain.” “Cái gì, chú mày có khùng không d?y?” m?t ông tên Andrew h?m h?m h?i. Th?n nhiên, Bill tr? l?i: “Tôi v?a ? Basra v?, tôi v?a gi?i ngu, tôi ?ng h? ông John McCain vì chúng ta không th? b? cu?c.” Andrew d?u gi?ng c? gi?i thích, “Nhung chú v?a ? Basra v? thì chú ph?i bi?t là chúng ta dang rút ra kh?i dó vì chuy?n ? dó là chuy?n c?a ngu?i Iraq và chúng ta không có lý do gì ? dó c?.” Bill l?c d?u, “Chúng ta chua di mà h? dã gi?t nhau r?i. Chúng ta di thì s? tr? thành bi?n máu. Tôi không th? ch?p nh?n du?c di?u dó. Ðáng lý ra chúng ta không nên d?n dó, nhung m?t khi dã d?n r?i thì không th? b? cu?c du?c.”

Khi tôi b? ra v?, Bill và Andrew v?n ti?p t?c tranh lu?n. Ph?i nói Bill là thi?u s? ? Anh và ? Âu Châu. H?u h?t Âu Châu ?ng h? d?ng Dân Ch?. M?t nhà bình lu?n c?a t? International Herald Tribune dã ch?ng nói “Âu Châu xanh, Á Châu d?; Âu Châu b? phi?u cho Dân Ch?, Á Châu b? phi?u cho C?ng Hòa” dó sao. Cung nhu các ti?u bang c?a Hoa K?, th? gi?i bây gi? cung mang màu s?c c?a Dân Ch? và C?ng Hòa.

Nhung không ph?i ch? riêng Âu Châu ?ng h? ông Obama. M?i dây dài truy?n hình Al Jazeera tu?ng thu?t tin m?t nhóm thanh niên Palestine ? gi?i Gaza t? nguy?n h?p nhau l?i và t? ý g?i cho nh?ng ngu?i dân Hoa K? d? yêu c?u h? b? phi?u cho Thu?ng Ngh? Si Obama. Trong m?t cu?c ph?ng v?n trên chuong trình ti?ng Anh c?a Al Jazeera, ngu?i d?ng ra di?u ph?i c?a nhóm này, m?t thanh niên 23 tu?i tên là Abu Juyyab nói v?i phóng viên c?a dài là ch? nghe nh?ng bài di?n van c?a ông Obama là anh dã du?c thuy?t ph?c. Qua l?i m?t thông d?ch viên anh gi?i thích, “Tôi nghi ngu?i này có kh? nang thay d?i bên ngoài Hoa K?. Tôi nghi là ông ta có th? mang l?i hòa bình cho vùng này, ít nh?t chúng tôi hy v?ng là v?y.” K? t? Tháng Giêng, anh và 17 ngu?i b?n n?a dã s? d?ng Internet phone d? g?i các c? tri Hoa K? tru?c m?i cu?c b?u c? so b?. Vi?c Abu Juyyab và các b?n c?a anh hang say th? này có th? gây khó khan cho ban v?n d?ng c?a ông Obama vì lu?t pháp Hoa K? c?m ngu?i ngo?i qu?c dóng góp, v?n d?ng cho m?t ?ng c? viên. Nhung th?c ra, không ai c?m du?c Abu Juyyab hay Samuel Solvit hay Elton Johns khi h? nh?t d?nh tham d?.

Hon th? ph?i nói là s? hu?ng ?ng c?a th? gi?i dã làm thay d?i hình ?nh c?a Hoa K?. Ti?n trình ho?t d?ng c?a m?t n?n Dân Ch? h?p d?n l?m. Ð?i s? Hoa K? ? Thái Lan, ông Eric John, dã ph?i nói v?i Roger Cohen, m?t cây bút bình lu?n c?a t? New York Times, “dây là khí c? t?t nh?t mà tôi có du?c lâu nay trong công vi?c v?n d?ng ngo?i giao qu?n chúng.” Hon th?, qua ba nhân v?t Hillary Clinton, Barack Obama và John McCain, Hoa K? dã có du?c ba ?ng viên dáng kính n?. Ch?ng th? mà m?t cu?c tham dò du lu?n m?i dây c?a th? gi?i v? dài BBC cho th?y hình ?nh c?a Hoa k? gi? dây tích c?c hon nhi?u. S? gia tang ch? t? 31 lên 35%, nhung d?ng th?i hình ?nh tiêu c?c di t? 52 xu?ng ch? còn 47 cho th?y th? gi?i dã nhìn d?n m?t tuong lai vu?t kh?i chính ph? Bush. Và di?u mà th? gi?i th?y cho h? hy v?ng. Không ph?i m?y khi mà m?t n?n dân ch? có th? dua ra m?t ?ng c? viên n?, m?t ?ng c? viên da den, và m?t c?u tù binh.

? Á Châu, l?p tru?ng ng? sang phía C?ng Hòa b?i c? ba ti?u bá trong vùng, Trung Qu?c, ?n Ð? và Nh?t B?n, d?u có lý do d? c?m on T?ng Th?ng Bush và vì v?y hoi ng?i khi nghi d?n m?t chính ph? Dân Ch?. Trong thâm tâm h? c?m th?y an lòng hon khi Hoa K? theo du?i trò choi chính tr? quy?n l?c. Không ph?i dân Á Châu ?ng h? cu?c chi?n Iraq nhung c? Trung Qu?c l?n ?n Ð? v?n còn nhìn th? gi?i theo lang kính c?a m?t thang b?ng quy?n l?c du?c thúc d?y b?ng s?c m?nh vu l?c và quy?n l?i c?a các qu?c gia ch? không ph?i d?a trên lang kính k?t h?p và ch? hòa c?a Liên Hi?p Âu Châu.

Hon th?, Á Châu tin là m?t chính ph? C?ng Hòa ?ng h? t? do m?u d?ch trong khi m?t chính ph? Dân Ch? b?o v? m?u d?ch. Delhi chua quên là m?t chính ph? C?ng Hòa dã d?ng ý vi?c trao d?i ki?n th?c hòa bình v? h?ch nhân v?i h?. Trong khi B?c Kinh v?n còn lo không bi?t nh?ng l?i l? b?o v? m?u d?ch c?a hai thu?ng ngh? si Obama và Clinton m?y ph?n là v?n d?ng tranh c?, m?y ph?n là m?t chính sách th?c s?. ?y là chua k? nh?ng l?i l? m?nh b?o c?a bà ch? t?ch H? Vi?n v? Tây T?ng dã ch?ng làm cho B?c Kinh an lòng tí nào v? m?t chính ph? Dân Ch?. Trong khi dó Nh?t B?n cung c?m th?y an lòng hon v?i m?t chính ph? C?ng Hòa. M?c cho nh?ng quân nhân Hoa K? th?nh tho?ng làm b?y, uu tiên c?a Tokyo v?n là ph?i duy trì s? hi?n di?n c?a Hoa K? ? Á Châu, và h? nghi r?ng phía C?ng Hòa s? hi?u di?u này hon. Ngay c? d?n Vi?t Nam, m?c d?u hoi lo nh?ng v?n c?m th?y là có th? “nói chuy?n” du?c v?i ông McCain hon là bà Clinton hay ông Obama.

Di nhiên quy?t d?nh cu?i cùng s? là c?a các c? tri Hoa K? nhung th? gi?i v?n ti?p t?c theo dõi, bàn tán và tham d?. Ði?u dáng n?c cu?i là th? gi?i cung không quy?t d?nh du?c thích ai trong các ?ng c? viên. Trong gia dình tôi ch?ng h?n, có b?n ngu?i, m?t ?ng h? cho Obama, m?t ?ng h? cho Clinton, m?t ?ng h? cho McCain, còn ngu?i cu?i, ba ph?i hon, dã tuyên b?, “Ai cung du?c mi?n là ABB- Anything but Bush”!

Lê Phan