Nói chuyện với nhà báo Ðỗ Ngọc Yến: Thuở thiếu thời
"Nói về học sinh lúc đó, về hoạt động của họ, phải nói về bọn trẻ hơn những người trên, nằm trong bọn học sinh ở tỉnh về Sài Gòn trọ học. Họ ở chung trong các khu với nhau, nhà bao giờ cũng nằm ở trong các khu kiểu như Bàn Cờ, Lê Văn Duyệt, cũng có khi ở trong các khu nội trú nào đó. Và họ có tính cách đoàn thể lắm. Họ giúp đỡ lẫn nhau, người này đi làm lấy tiền giúp người kia đi học hay là mỗi ngày lễ họ kéo nhau đi về tỉnh Bến Tre, Bình Dương, Biên Hòa, ra bến xe đò đi nửa vé, nhiều khi không có tiền cũng được. Trong căn nhà trọ của họ không có giường chiếu gì cả, chỗ nào cũng thấy một đống sách, sách kê thành giường thành ghế thành gối."...

Home
Ð? Ng?c Y?n thu? thi?u th?i Ð? Tang Bí ghi Nhi?u t? ch?c, doàn th?, nhi?u co quan truy?n thông, nhi?u tru?ng d?i h?c Hoa K? và các s?c t?c thi?u s? dã công nh?n s? dóng góp c?a nhà báo, nhà ho?t d?ng Ð? Ng?c Y?n, cho s? phát tri?n và h?i nh?p c?a c?ng d?ng ngu?i Vi?t t?i Hoa K?, và s? hòa h?p v?i các c?ng d?ng b?n. Ð?c gi? dã du?c d?c và nghe nhi?u chuong trình ph?ng v?n, bài báo vi?t v? anh Ð? Ng?c Y?n. Riêng ph?n ghi du?i dây s? cho chúng ta th?y bàng b?c hình ?nh anh Y?n h?i còn r?t tr? qua ký ?c c?a ông v? Sài Gòn nh?ng nam tháng 1950. Ph?n ghi này trích t? “chuong trình” nói chuy?n gi?a Ð? Ng?c Y?n và b?n bè vào cu?i nam 1999. Chúng tôi thu?ng nêu ra v?i anh Y?n các th?c m?c v? nh?ng di?u x?y ra trong giai do?n tru?c dây chúng tôi chua hi?u rõ, và anh tr? l?i nhu m?t dóng góp hi?u bi?t c?a anh. V? d? tài “Th?i nh? c?a anh Y?n”, chúng tôi g?m Ph?m Phú Minh, Hà Tu?ng Cát và Ð? Tang Bí thay nhau nêu câu h?i... ÐTB: Thua anh Y?n, nhi?u ngu?i v?n nói anh là m?t ngu?i “ho?t d?ng”, hay “nang d?ng?”, t? lúc tu?i còn r?t nh?, nên ngu?i ta cung nói r?ng anh b? công an b?t, r?i anh b? du?i kh?i tru?ng Petrus Ký, vì có liên quan d?n v? dám tang Tr?n Van On? Anh có th? k? l?i sinh ho?t gi?i tr? th?i dó? ÐNY: Ðó ch? là l?i d?n dãi, vì lúc Tr?n Van On ch?t tôi còn h?c ti?u h?c. Ð? tôi thu?t l?i vài hình ?nh h?i dó cho các b?n thanh niên nghe cho vui. Kho?ng 1950, có m?t doàn tàu M? d?n giao phi co quan sát và th? bom nho nh? cho Pháp, d?u ? b?n Th? Thiêm. Bên kháng chi?n, lúc dó ngu?i ta v?n g?i nh?ng l?c lu?ng ch?ng Pháp là “kháng chi?n”, xách d?ng sinh viên h?c sinh bi?u tình, nhung h?i dó có r?t ít sinh viên cho nên ph?i nói dó là cu?c v?n d?ng h?c sinh do “n?i thành” t? ch?c. Cu?c v?n d?ng này b?t d?u t? gi?i ti?u thuong ? ch?, m?y bà buôn gánh bán bung ? ch? B?n Thành dình công bãi th?, n?i l?i không khí th?i 49. Sau dó d?n dám h?c trò ti?p tay, kéo d?n dinh Th? Hi?n dua ki?n ngh? (nam chót c?a Th? Hi?n Tr?n Van H?u). Ðám bi?u tình t? t?p t?i cây da tru?c c?a tòa án. M?y tòa nhà l?n ? trung tâm thành ph? g?m bên này là dinh Gia Long, bên kia là tòa án, bên kia là khám l?n. Lúc dó khám l?n còn y nguyên, g?i là s? 69, sau này là Ð?i H?c Van Khoa, r?i quán cà phê n?i ti?ng tên là “Quán Van” cung ho?t d?ng trong khuôn viên dó. M?t nam sau, Nguy?n Van Tâm lên m?i quy?t d?nh phá b? khám l?n. (V? vi?c phá b? khám l?n: Ngày dó Nguy?n Van Tâm dùng búa d?p tu?ng - h? có b?t h?c sinh di xem - lúc dó tôi h?c Ð? Th?t.) Vào lúc bi?u tình c?a h?c sinh tru?c dinh Th? Hi?n thì tôi h?c ti?u h?c, tru?ng Ngô Tùng Châu, không bi?t gì, ch? th?y ?n ào ngoài ph? xá. Trong l?p có m?y anh l?n - th?i dó có hi?n tu?ng m?y anh khá l?n mà di h?c l?p nh? là vì ch?y gi?c b? h?c hành ba b?n nam - cho nên có nh?ng l?p mà tu?i tác h?c trò cách nhau 4, 5 tu?i. Có gia dình g?m 4 anh em t? B?c vào ? can nhà ? khu Bàn C? sau lung Cao Th?ng - lúc ?y Bàn C? còn tr?ng tron - b?n anh em cùng h?c l?p nhì, l?p ba v?i nhau. Anh l?n nh?t tên là Vinh, d?n d?t c? b?n này di bi?u tình. Ch? bi?t l?n x?n kéo nhau di. Ði t? ch? Ngô Tùng Châu d?n Ngã Sáu, nhung mình cung không d?n du?c t?i du?ng Gia Long. Sau dó là các tru?ng bãi khóa di vòng vòng các du?ng ph?, mình du?c ngh? h?c cung vui. Nhung d?n lúc có dám tang Tr?n Van On thì ai cung di. Theo tôi còn nh?, dám tang d? quan tài ? ch? tru?ng Su Ph?m sau này. T?i khu dó có b?n tòa nhà ba t?ng thì xác d? tòa nhà d?u tiên. Tru?c dó xác ? nhà thuong Ch? R?y - ch?t trong dó r?i dua v? - sau này dua vô chôn ? Ch? L?n. Trò On dang h?c Tú Tài - chua thi Tú Tài - Lúc dó Tú Tài gi?ng nhu C? Nhân bây gi?, sang tr?ng l?m! Ðám tang dã tr? nên m?t cái gì r?t là nhân dân. Lúc ?y tôi cung không hi?u t?i sao dám tang l?i du?c t? ch?c to l?n nhu v?y. Sau này nh? nh?ng ngu?i nhu ông Qu?nh (Nguy?n Ð?c Qu?nh) gi?i thích mình m?i hi?u rõ. T?c là th?i gian dó gu?ng máy chính tr? c?a ngu?i Pháp ? mi?n Nam Vi?t Nam h? c? tình th? n?i m?t s? ho?t d?ng cho cán b? kháng chi?n di?u khi?n. Ð? yên cho h? ho?t d?ng tung b?ng - th? nh?t là d? cho n?i lên, th? hai là ch?ng minh v?i M? r?ng CS m?nh nhu th?, tràn ng?p nhu th? dó d? cho M? vi?n tr?. Thành th? v? phuong di?n van h?c thì nhóm van h?c xu?t b?n - nhà xu?t b?n Nam Vi?t, Th?n Ð?ng, S?ng Chung in sách Ð? Tam Qu?c T?, sách tùm lum, nh?t là sách c?a b? ba Tam Ích - Thiên Giang - Thê Húc. Ð?i khái lúc dó r?t h?n quân h?n quan. H?i dó tôi nh? có di d? dám tang - v?i bà c? - Ði xe xích lô và di b?. Noi chôn ? xa l?m, tu?t Ch? L?n, nhung lúc v? thì m?y ông xích lô không l?y ti?n, g?i là ngày ?ng h? bà con. Lúc dó là Tháng Giêng. Ngày ch?t c?a Tr?n Van On là mùng 09 Tháng Giêng. Cho nên sau này ngày 09 Tháng Giêng là ngày sinh viên h?c sinh là v?y. ÐTB: Nhu th? v? Tr?n Van On ?nh hu?ng r?t nhi?u t?i sinh ho?t c?a h?c sinh h?i dó? ÐNY: Th?c ra câu chuy?n nhu th? này: T? dó v? sau Tr?n Van On là bi?u hi?n s? b?t khu?t c?a gi?i thanh niên, tru?c khi hình ?nh dó b? hòa nh?p v?i c?ng s?n. Con ngu?i Tr?n Van On th? nào thì m?i ngu?i cung không hi?u rõ và cung không ai ra nói là h? hàng hay anh em d? th?a hu?ng gì c?, do dó khuynh hu?ng chung coi nhu tu?ng trung cho l?p tr? hy sinh. Bây gi?, có m?t s? ngu?i ? t?i Qu?n Cam t?ng h?c Petrus Ký cu cùng th?i v?i Tr?n Van On, nói r?ng Tr?n Van On ch? là m?t h?c sinh trung bình di theo doàn bi?u tình và là n?n nhân c?a m?t viên d?n vô tình ch? không ph?i là ngu?i lãnh d?o, cung không ph?i là ngu?i c?m d?u. Nhung ít ra anh cung là ngu?i tham gia nhung không có gì d?c bi?t c?. Cho nên dó cung là m?t chi ti?t thôi. Ngoài ra khi Tr?n Van On ch?t thì chôn t?i mi?ng d?t ? nghia trang Ðô Thành ph? - nó là mi?ng d?t nh? n?m tru?c sân dá bóng C?ng Hòa. Tru?c sân C?ng Hòa có m?y du?ng nho nh? mà ngu?i ta hay dùng t?p lái xe ho?c thi l?y b?ng lái xe hoi - du?ng ngan ng?n ô vuông - Nhung sau 75, nghe nói là m? cung b? b?c sang ch? khác, t?c là m? cung không du?c san sóc chú ý l?m. Nhung cho d?n g?n dây ngày 9 Tháng Giêng v?n là ngày Sinh Viên H?c Sinh. Nhung d?i v?i tru?ng Petrus Ký, vì chuy?n dó cho nên ngày 09 Tháng Giêng hàng nam bao gi? cung là ngày cang th?ng trong tru?ng b?i vì th? nào cung có m?t cái hình th?c k? ni?m nào dó du?c t? ch?c ng?m ng?m, không ph?i trong khuôn viên tru?ng mà m?t d?a di?m nào dó. Bàn C? là m?t trong nh?ng d?a di?m t? ch?c. Ð?i khái có m?t s? ngu?i bí m?t t? h?p làm l? k? ni?m. L? k? ni?m mang màu s?c huy?n tho?i gay c?n. Sau dó các h?c sinh c?a tru?ng Petrus Ký tham gia nh?ng cu?c d?u tranh này n? thì h?u nhu nam nào cung có. Lúc nào cung có tin anh này, anh kia b? b?t. Có hai l?a, m?t là kho?ng Ð? Nh? hay Premier chuong trình Tây và m?t l?a t? Ð? T? tr? xu?ng. Ðám l?n thì còn ý th?c và tru?ng thành già d?n, dám nh? thì thu?ng là b? lôi cu?n vào phong trào. Sau này nghe nói các anh em dó - sau nam 54 - là nh?ng ngu?i n?i vào th?i k? d?u tranh hi?p thuong - lúc chua có M?t Tr?n. Nói v? h?c sinh lúc dó, v? ho?t d?ng c?a h?, ph?i nói v? b?n tr? hon nh?ng ngu?i trên, n?m trong b?n h?c sinh ? t?nh v? Sài Gòn tr? h?c. H? ? chung trong các khu v?i nhau, nhà bao gi? cung n?m ? trong các khu ki?u nhu Bàn C?, Lê Van Duy?t, cung có khi ? trong các khu n?i trú nào dó. Và h? có tính cách doàn th? l?m. H? giúp d? l?n nhau, ngu?i này di làm l?y ti?n giúp ngu?i kia di h?c hay là m?i ngày l? h? kéo nhau di v? t?nh B?n Tre, Bình Duong, Biên Hòa, ra b?n xe dò di n?a vé, nhi?u khi không có ti?n cung du?c. Trong can nhà tr? c?a h? không có giu?ng chi?u gì c?, ch? nào cung th?y m?t d?ng sách, sách kê thành giu?ng thành gh? thành g?i. Rõ ràng h? có doàn th?, có t? ch?c. Sau này cao hon h? có cô Nam chú Ba này kia, ngu?i thì ti?p t? bánh mì, ngu?i thì ti?p t? xôi, khi thì làm công tác xã h?i, khi thì làm công tác nghia th?c, theo nh?ng truy?n th?ng lâu d?i t? tru?c. Thành ra m?t h? th?ng nhu v?y l?i h?i l?m. T? dó d? ra các phong trào, sau này t? dó mà M?t Tr?n Gi?i Phóng Mi?n Nam (MTGPMN) huy d?ng du?c t?t c?. T?i lu?t MTGPMN b? ngu?i khác huy d?ng cho t?i lúc thành công thì h? b? gi?i th? luôn dó là m?t v?n d? khác. Tr? l?i các bu?i l? truy di?u, thì t? ch?c hát ? b? sông, truy di?u v?a hát v?a run, c?nh sát h?i dó h? cung khôn khéo l?m, h? không b?t ngay t?i ch?, h? d? gi?i tán r?i h? m?i b?t. T?t c? nh?ng v? d?u tranh n?i thành h?i dó không bao gi? b? b?t trong lúc h?i h?p hay b? b?t trong lúc x?y ra công tác, bi?u tình, mít tinh, h?i h?p. Bao gi? cung d? nh?ng ngu?i ho?t d?ng v? r?i h? b?t t? ra, bao gi? h? cung b?t các ngu?i c?m d?u. Thu?ng thì h? tìm ra nh?ng h?c sinh trong Ban Ð?i Di?n mà b?t. Ban d?i di?n (các l?p h?c sinh) thì có hai ba lo?i, có nh?ng h?c sinh h?c gi?i thì du?c c? làm ban d?i di?n, r?i b? lôi kéo vào phong trào d?u tranh, h? không ? trong ban t? ch?c, cùng l?m là c?m tình viên này kia thôi. Ch? khi nào h? b? b?t và roi vào h? th?ng dàn áp thì sau này có khi h? du?c móc n?i t? ch?c thì h? tr? thành tham gia xã h?i. Còn các cán b? th?t s? c?a t? ch?c thì h? l?n tránh dàng sau nh?ng Ban Ð?i Di?n, nên h? b?o toàn du?c nhân s? c?a h?, h? làm cái công vi?c dua ngu?i này d?y ngu?i kia ra thôi, h? di ki?m phuong ti?n mang v? thôi. Thành th? cái gu?ng máy an ninh di?u tra ph?i m?t nhi?u ch?ng m?i d?ng du?c d?n cái thành ph?n cao hon n?a là c? v?n. V? dám c? v?n này, h? không ph?i là ? trong tru?ng, dôi khi nam thì mu?i h?a là giáo ch?c, th?c s? h? là ngu?i ? ngoài, h? là anh bán bánh mì, hay anh công nhân hay anh thân si nào dó. Nghia là có th? h? r?t tr?, tr? hon dám h?c sinh ch?ng m?t chút, h? có th? già d?n hon m?t chút. Cao di?m nh?t là th?i k? d?u tranh hòa bình nam 1964-1965, và sau dó t?t c? h? th?ng này m?i bi?n m?t. Bi?n m?t dó là vì h? b? các gu?ng máy an ninh Sài gòn cô l?p tri?t tiêu. Lúc dó thì h? dã d? ra nhi?u phong trào khác n?a h?p pháp hon, công khai hon, co s? hon. Thí d? nhu Phong Trào Ti?u Thuong, Phong Trào Giáo Ch?c, phong trào này kia t? 68-72 mà mình g?i là Phong Trào Ðòi Quy?n S?ng m?y ch?c doàn th?. Tóm l?i nh?ng phuong pháp d?u tranh nhu th? này ? Vi?t Nam nó có t? th?i Phan B?i Châu, Phan Chu Trinh, nh?ng phong trào h? d?y lên sau dó là Ðông Duong Ð?i H?i, sau dó là th?i k? M?t Tr?n Bình Dân thì nó du?c h?p pháp công khai d?n lúc ch?m d?t M?t Tr?n Bình Dân thì ngu?i Pháp b?t h?t t?t c? nh?ng ngu?i ho?t d?ng, ngu?i ta dua di giam các noi tru?c ngày Ð? Nh? Th? Chi?n. (Còn ti?p)
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here