Nói chuyện với nhà báo Ðỗ Ngọc Yến: Sơ lược về Phong Trào Thanh Niên Thập Niên 1960 tại nước ta


Home
Đ? Tang Bí ghi (Bài di nhi?u k?) Cu?i nam 1999, chúng tôi g?m nh?ng anh em t?ng làm vi?c chung v?i anh Đ? Ng?c Y?n dùng lúc nhàn t?n d? h?i tham anh v? m?t s? di?u trong nh?ng tháng nam tru?c dây chúng tôi chua rơ. Nh?ng di?u này du?c nêu ra v?i anh Y?n và anh tr? l?i nhu m?t dóng góp hi?u bi?t c?a anh. V? d? tài thanh niên, chúng tôi g?m Ph?m Phú Minh và Đ? Tang Bí, h?i tham anh v? “Phong trào thanh niên t?i nu?c ta.” Nh?ng ti?u t?a do ngu?i ghi d?t d? ti?n theo dơi. K? 3 (ti?p theo) ĐTB - Chi?n cu?c t?i mi?n Nam gia tang m?nh lúc dó, r?i chuy?n quân d?i M? ào ?t vào, cung dúng là lúc Chuong Tŕnh Hè 65 ra d?i d? là nhân t? gây d?ng nhi?u ho?t d?ng khác trong gi?i tr? nhu anh Y?n m?i mô t?. Anh Y?n cung nh?n m?nh vi?c ông Phó Th? Tu?ng Tr?n Van Tuyên quy?t d?nh c?p gi?y phép cho Chuong Tŕnh Hè dă lái ho?t d?ng thanh niên vào chi?u hu?ng tích c?c, xây d?ng. Nhung th?c ra tâm tr?ng thanh niên lúc dó không gi?n d? ch? là th?c hi?n lư tu?ng qua công tác xă h?i. H? hàng ngày d?ng ch?m d?n chi?n tranh ho?c h? l?y c?a chi?n tranh nhu chuy?n quân d?ch. T? dó, m?t s? thanh niên dă “vào bung” d? tr?c ti?p gi?i quy?t v?n d? lư tu?ng qua con du?ng chi?n d?u. Xin anh Y?n phân tích rơ hon chuy?n này trong toàn c?nh phong trào thanh niên chúng ta. ĐNY - Đây cung chính là m?t cu?i cùng c?a phong trào thanh niên t?i mi?n Nam tru?c dây. Trong th?i gian này phong trào thanh niên cung dă lan vào Phong Trào Gi?i Phóng Mi?n Nam. Phong Trào Gi?i Phóng Mi?n Nam tuy dă có t? nam 1960 nhung b? ph?n thanh niên c?a nó r?t y?u, chua gây phong trào di bung, phong trào di bung d?n nam 1968 m?i có. Nhung d?t tuy?n m? l?n lao c?a nó x?y ra nam 1965, nam chi?n tranh leo thang d? d?i. Lúc dó t?i Sài G̣n khó tuy?n m? th́ h? tuy?n m? ngu?i ? du?i d?ng b?ng sông C?u Long, và nh?ng t?nh nhu B?n Tre, Biên Ḥa và ? mi?n Trung. Lúc ?y thanh niên mi?n Trung di ào ?t vào Sài G̣n: Đ?t th? nh?t là nam 1965 v́ tr?n l?t mi?n Trung, tr?n chi?n tranh, vào v́ ti?ng g?i c?a công an vi?c làm, s? M?... Đ?t sau vào v́ v?n d? phân ly, vào d? di tr?n v́ là n?n nhân c?a các ông lănh chúa, dó là cánh các anh em Qu?ng Nam, Qu?ng Ngăi... nhu cánh Nguy?n V?n H?ng n? kia. H? là con cháu nh?ng cán b? t?p k?t, nh?ng ngu?i theo M?t Tr?n Gi?i Phóng... T? dó dua d?n hi?n tu?ng ph? bi?n là s? các nhà tr? cho h?c sinh ? t?nh nghèo lên Sài G̣n h?c tang lên, trong dó có dám sau này nhu Hu?nh Tan M?n... H? d?u xu?t phát t? các nhà tr? cho h?c sinh t?nh. Các nhà tr? này không có bàn gh? ǵ c?, ch? này m?t d?ng sách ch? kia m?t d?ng sách, ng?i h?c th́ kê sách lên h?c. Trong các nhà tr? này có ba thành ph?n: (1) Không di h?c ch? di làm d? nuôi nh?ng ngu?i di h?c, (2) Đi h?c - v?a di h?c v?a ho?t d?ng, (3) Là các liên l?c viên - ch? di ṿng ṿng bán bánh ḿ, lái xe t?c xi. T?t c? dám dó sau này, sau th?i k? M?u Thân, d?u l? ra h?t. N?u M?u Thân không th?t b?i, dám dó h? s? d?o chính t?i Sài G̣n và là l?c lu?ng chính chi?m c?a Sài G̣n. Đêm x?y ra cu?c t?n công T?t M?u Thân h? t?p h?p trong khu Tru?ng Qu?c Gia Hành Chánh, m?y hôm tru?c dă t? ch?c T?t Quang Trung. Nhung công tác phía quân s? không thành công do nhi?u lư do, thành ra dám này l?p t?c chuy?n thành ngay ra công tác xă h?i, chi?m ngay m?t vùng d? c?u tr? n?n nhân vùng h?a ho?n, và tr? thành ṇng c?t c?a phong trào d?u tranh sinh viên n? bùng t? nam 1969-1971. Đó là dám M?t Tr?n Gi?i Phóng. Nhung ngoài ra ph?i k? nh?ng dám nam 1968 có tham gia ho?t d?ng, nhung không vào bung theo M?t Tr?n Gi?i Phóng. Chuy?n vào bung không gi?n d?, d? dàng v́ không ph?i thanh niên nào cung li?u m?ng nhu v?y, nên lúc dó h? d?ng lên Liên Minh Dân T?c Dân Ch? Ḥa B́nh c?a Tr?nh Đ́nh H?o, Lê Van H?o... K? thu?t, chi?n thu?t xây d?ng, t? ch?c d?n thân t?ng d?t t?ng d?t d? ho?t d?ng c?a m?y anh cán b? c?ng s?n ph?i nói là th?n s?u, qua nh?ng di?u h?c h?i du?c c?a Trung C?ng. T?i sao Trung C?ng y?u hon phe Qu?c Dân Đ?ng c?a Tu?ng Gi?i Th?ch, b? ông ta dánh xính vính, mà nó v?n phát tri?n? V́ nó có phuong pháp c?a các nhà t? ch?c cách m?ng nhà ngh?. C̣n phe d?i th?, phe chính quy?n, không có ai là cách m?ng nhà ngh?, ch? có ông quan. Khi tr? thành ông quan th́ b?t d?u an choi, tham nhung; chua thành ông quan th́ ?ng làm vi?c không du?c v́ không có quy?n hành ǵ c?. Nhi?u khi có quy?n hành th́ anh l?i dùng cái quy?n d? ph?c v? phe cánh anh, thành ra gu?ng máy c?a anh không h?u hi?u. C̣n dám thanh niên ho?t d?ng theo m?y anh c?ng s?n th́ có phuong pháp g?i là M?t Tr?n Liên Hi?p. M?t tr?n này không ph?i ch? th?c hi?n m?t l?n, mà liên hi?p t?ng d?t t?ng d?t, ṿng trong ṿng ngoài, nên thu hút du?c gi?i tr? ? nhi?u c?p d? khác nhau. T?NG K?T V? PHONG TRÀO THANH NIÊN TH?P NIÊN 1960 PPM - Chúng ḿnh dă nói v? th?i k? 1965 là th?i k? ph?n l?n anh em ? dây d?u là nh?ng ngu?i tham d?, là tác nhân. Theo tôi bi?t anh Y?n cung là ch?ng nhân, và n?u chúng ta di?m l?i m?t cách qui mô, có tính cách suy nghi và có tính cách phê b́nh th́ chúng ta làm “s? gia” cho th?i k? dó, ít nh?t là trong lănh v?c ho?t d?ng thanh niên. Đ? ngh? anh Y?n cho m?t cái nh́n phân tích v? phong trào thanh niên giai do?n này. ĐNY - Tru?c h?t, chúng ta b?t d?u k? t? nam 1963, r?i phang d?n d?n nam 1965. T?i sao chúng ta ph?i di d?n 3 nam nhu v?y? Tru?c h?t, v́ nam 63, cu?c d?u tranh c?a l?p thanh niên th?p niên 60 m?i b?t d?u, v?i ph?n k?t thúc c?a n?n Đ? Nh?t C?ng Ḥa. Nam 63 là phong trào chính tr?, nam 64 có th? nói là phong trào d? m?i m?t h?t, và là cu?c th? nghi?m l?n nh?t c?a gi?i tr? Vi?t Nam, có th? nói là c̣n l?n hon h?i 45 n?a v́ m?i vi?c d?u d? vào gi?i tr?. H?i 1945, gi?i tr? ch? là m?t thành ph?n bên nhi?u thành ph?n khác nhu thi?u nhi, ph? n?, bà già... t?t c? cùng làm chung công vi?c c?u qu?c, c̣n th?i k? 64 th́ gi?i tr? thành ph? du?c kích thích, du?c tr?c nghi?m nhi?u nh?t. Do k?t qu? dó, mà nam 1965 d? ra m?y con du?ng, con du?ng nào cung di sâu xa h?t, con du?ng xă h?i, con du?ng chính tr?, kinh t?, quân d?i... và k?t qu? c?a nó th́ d?n nam 68 hi?n ra v?i t?t c? nh?ng l?a d?i, nh?ng phân hóa... Nam 68 cung là nam c?a gi?i tr? th? gi?i nên chúng ta cung có co h?i d? d?i chi?u hai khung c?nh gi?i tr? trong nu?c và gi?i tr? th? gi?i nhu Âu M?, nhu ? Pháp... Ngoài chuy?n b?t d?u t? 1963 r?i di d?n 1965, chúng ta cung dă phân tích nam 65 di ra 3 m?t, m?t van hóa, chính tr?, và kinh t? xă h?i. V?y th́ hôm nay, chúng ta s? di vào chi ti?t hon. Riêng trong nam 65, sau dây là nh?ng bi?n c? chính chi ph?i sâu xa phong trào thanh niên: Tru?c h?t nam 1965 dă hu?ng m?i xáo tr?n h?ng nh?t c?a nam 64. V́ sao nam 64 xáo tr?n nhi?u nh?t? V́ Đ? Nh?t C?ng Ḥa v?a ch?m d?t, chúng ta không c̣n nói d?n “cách m?ng” n?a, mà chuy?n d?o chính th́ quá so sài. Nam 64 tr?c nghi?m khá nhi?u m?t cho ho?t d?ng thanh niên, nên nam 65, gi?i thanh niên tr?c di?n v?i nhi?u s? dánh giá, và ph?i làm cái công vi?c ch?n l?a r?t là quy?t d?nh, sau khi ch?n l?a th́ không th? lùi du?c n?a. Ch? có nam 65 là có s? ch?n l?a, sau 65 không c̣n chuy?n ch?n l?a, tru?c 65 th́ cung không có co h?i ch?n l?a. Đ?u nam 65, phong trào gi?i tr? Vi?t Nam v?a tr?i qua hai chuy?n, th? nh?t là v?a l?t d? m?t ch? d? quân phi?t, qua vi?c ch?ng Hi?n Chuong Vung Tàu c?a Tu?ng Nguy?n Khánh, bi?n c? dó có cao di?m là 25 Tháng Tám, 64; Th? hai là gi?i tr? ? ?t d? vào vi?c c?u tr? n?n l?t mi?n Trung, v?i s? ti?p tay c?a Phó Th? Tu?ng Nguy?n Xuân Oánh lúc dó. Hai bi?n c?, hai phong trào tuy ng?n, nhung b? túc nhau, soi sáng nhau. Nhung c̣n m?t m?t th? 3, không rơ ràng b?ng hai bi?n c? trên, nhung l?i quy?t d?nh quan tr?ng hon, t?c là s? gia tang vi?c có m?t c?a quân d?i M? t?i Vi?t Nam, t? cu?i 64, d?n d?u 65. S? gia tang này có tài li?u, có con s?... và ḿnh s? tính d?n sau, nhung rơ ràng là quan ni?m c? di?n v? t? ch?c quân d?i M?, v?i vi?c dua quân ? ?t vào, khi?n h? ph?i d?t ra nh?ng k? ho?ch t? 6 tháng t?i 1 nam d? t?o co s? v?t ch?t cung nhu ti?n nghi t?i d?a phuong. Nhu th?, chính sách M? dă rơ ràng t? 64 ch? không ch? d?n gi?a 65, và theo l?ch s?, dó là ngày TT M? Johnson d?c di?n van t?i tru?ng Đ?i H?c John Hopkins vào Tháng B?y, du?c coi là bài di?n van tuyên chi?n c?a M? t?i chi?n tru?ng Vi?t Nam. S? s?n sàng c?a M? trong th?i gian này, t?t nhiên n?ng v? quân s?, nhung cung c?n liên h? t?i da chính tr? d? b? trí cho quân s?. Trong vi?c b? trí chính tr?, th́ ph?i có dính dáng d?n phong trào tr?. Có l? ngu?i ta cung ph?i d?ng tru?c m?y cái ch?n l?a d? hu?ng d?n phong trào tr?. Th? nh?t là làm sao hu?ng d?n các ho?t d?ng tr? sao có thu?n l?i cho cu?c chi?n tranh hon, thay v́ gây xáo tr?n chính tr? t?i thành ph?, mà nó c?ng c? cho vi?c ?n d?nh t?i Sài G̣n. Th? hai, không gây tr? ng?i cho s? gia tang quân s?, và th? ba là chu?n b? tài nguyên cho s? gia tang nhân s? cho cu?c chi?n tranh s?p t?i, t?c là v?n d? d?ng viên, v?n d? tài nguyên chi?n tranh. V? các di?u k? trên, hi?n chua có tài li?u nào rơ ràng d? chúng ta có th? nói m?t cách ch?c ch?n nhu v?y, nhung mà v? phuong di?n suy lu?n, kinh nghi?m, th́ có th? ch?p nh?n nh?ng di?u dó. Có nh?ng s? tính toán dó m?i x?y ra vi?c ph?i h?p gi?a nh?ng nhóm tr? chính th?c, l?n lao, v?i s? ph?i h?p c?a nhà nu?c, k? c? s? h? tr? c?a phái b? M? t?i Vi?t Nam, do dó phát sinh ra chuong tŕnh thanh niên l?n nh?t trong nam 65 là Chuong Tŕnh Công Tác Hè. Chuong Tŕnh Công Tác Hè dă là cái c? d? t? t?p nhân s?, d? hu?n luy?n v? leadership, v? t? ch?c sinh ho?t... d? nh?n di?n nh?ng t? ch?c nhân s? cung nhu thi?t l?p các m?i tuong quan gi?a các nhóm tr? thu?c các b? ph?n tôn giáo, ngh? nghi?p, d?a phuong. Đó là vi?c l?n d?u tiên du?c d?t ra v́ th?i Đ? Nh?t C?ng Ḥa, vi?c dó không có ho?c b? gi?i h?n, ngo?i tr? Thanh Niên C?ng Ḥa... Đ?n bây gi? gi?i tr? m?i du?c k?t t? v?i nhau, mà cung không ph?i do gi?i tr? mà do các chính tr? gia c?a các d?ng phái, phong trào, giáo d?, các chuyên gia, các c? v?n M?. Đo dó, cái hay c?a vi?c t? h?p gi?i tr? d?u nam 65 có tính tích c?c c?a nó, tính cách thí nghi?m vào môi tru?ng m?i; nhung cái d? c?a nó là nó b? d?ng do nh?ng tính toán c?a các nhà làm k? ho?ch, t? B?ch Cung t?i dinh th? tu?ng, các d?ng phái ? Sài G̣n... T?t c? nh?ng tính toán dó tr?n l?i trong m?t tṛ choi l?n mà thanh niên tham d?. Thanh niên b?t d?u hi?u th? nào là chính tr?, th? nào là ngo?i giao, là... C̣n m?t y?u t? n?a, y?u t? th? tu, cung là di?u khó có th? xác d?nh du?c rơ ràng, b?i v́ có nh?ng ngu?i n?m du?c nh?ng cái nh́n r?t rơ ràng nhung không ? trong tu th? d? có th? bày t? m?t cách th?ng th?n, nhung r?i cung là v?n d? th?i gian thôi, nó s? cho th?y du?ng l?i d?u tranh v?n c?a M?t Tr?n Gi?i Phóng Mi?n Nam, mà vào th?i gian dó càng ngày càng có s? di?u khi?n tr?c ti?p phát xu?t t? Hà N?i. Ngay trong Tháng Hai c?a 1965, dă có m?t cu?c d?ng d? gi?a phong trào tr? có l?p tru?ng c?a mi?n Nam, v?i l?c lu?ng tr? xâm nh?p do MTGPMN t? ch?c. Vi?c này x?y ra ngay trong tr? s? CTCT Hè, di?n ra trên hai b́nh di?n, th? nh?t là trên s? báo Lên Đu?ng, co quan ngôn lu?n c?a CTCT Hè; th? hai là trong m?t sinh ho?t ch́m c?a toán sinh ho?t c?a chuong tŕnh. Chuy?n th? này: Th?i k? này, t?i M? x?y ra m?t kinh nghi?m d?c bi?t là bi?n c? ? x? C?ng Ḥa Dominique. T?ng Th?ng M? cho Th?y Quân L?c Chi?n M? d? b? can thi?p, và dó là co h?i cho phe thân c?ng d? phá trên m?t báo Lên Đu?ng, qua nh?ng tin t?c và nh?ng b́nh lu?n. T?t c? chuy?n này th?c hi?n do m?t s? anh em ? ngay t?i tr? s?. Ngu?i vi?t bài này và di?u khi?n chi?n d?ch này trong t? báo lên du?ng, vài nam sau, t?c là nam 68, xu?t hi?n trong s? nh?ng ngu?i trong chính ph? c?a C?ng Ḥa Mi?n Nam Vi?t Nam, thí d? nhu Lê Hi?u Đ?ng, Cung Nh?t Tân. H? ho?t d?ng xuyên qua b? ph?n c?a Nguy?n H?u Thái là Phó TTK Ngo?i V? c?a Chuong Tŕnh Hè, ph? trách t? Lên Đu?ng. S? vi?c x?y ra cho th?y s? tích c?c, túc tr?c s?n sàng c?a nh?ng anh em bên M?t Tr?n Gi?i Phóng trong Chuong Tŕnh Hè. Đó là b?ng c? cho th?y m?t khác c?a sinh ho?t c?a CTCT Hè, là nó thu hút ph?n n?i c?a t?t c? m?i nhóm. Sau dó, tu?n t? m?i tháng có m?t bi?n c? khác, không l?n nhu bi?n c? trên, nhung cho th?y nh?ng phe phái trong t? ch?c dó. M?i phe phái này d?u l?i d?ng s? thành h́nh c?a chuong tŕnh v?i t?t c? s? thu?n ti?n, không khí, d? phát huy du?ng l?i c?a h? v? thanh niên, chính tr?. Thí d? h? phát huy v? t? ch?c, v? tuyên truy?n, phát huy v? d?a phuong. Ba tháng sau, x?y ra s? chuy?n ti?p gi?a chính ph? dân s? và quân s?. L?n này s? chuy?n ti?p là do vi?c xung d?t gi?a hai v? lănh d?o dân s? lúc dó là Th? Tu?ng Phan Huy Quát và Qu?c Tru?ng Phan Kh?c S?u. Hai v? này d? ngh? quân d?i n?m l?i quy?n hành. Chuy?n chuy?n giao quan tr?ng nhu v?y mà phong trào gi?i tr? không h? có ph?n ?ng, cho th?y s? khác nhau m?t tr?i m?t v?c v?i phong trào thanh niên tru?c dó 5, 6 tháng dă ch?ng d?i quân s?. Bi?n c? ngày 19 Tháng Sáu mà bây gi? chúng ta g?i là ngày quân l?c, v?i vi?c Tu?ng Nguy?n Cao K? l?p chính ph? g?i là chính ph? c?a ngu?i nghèo, th́ không có m?t hành d?ng nào c?a gi?i tr?. (C̣n ti?p)
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here