Nguy?n Ð?t

Chúng tôi mu?n nói t?i m?t kho?ng du?ng Công Lý, bây gi? mang tên Nam K? Kh?i Nghia, g?n phía b?n Chuong Duong, gi?i h?n b?i du?ng Nguy?n Thái Bình (du?ng Nguy?n Van Sâm cu) và du?ng Nguy?n Công Tr?, qu?n 1. M?t quán nu?c don so, g?m m?y cái bàn gh? nh?a bày trên v?a hè, ch? quán là m?t ông già ngu?i Hoa, tôi thu?ng ng?i u?ng cà phê nhi?u bu?i sáng bu?i chi?u r?nh r?i.

L?n d?u tôi t?i dây cung vì ua ng?m cái ? khá l?n (?nh kèm), là nh?ng m?nh g? các lo?i, nhi?u nh?t là tre trúc, nh? b?ng nh?ng cành c?i, bó ch?m l?i r?t công phu, m? thu?t. Ông già làm cái ? này d? thay cái b?n tr?ng cây tru?c can nhà c?a ông (mang s? 47), sát bên khu v?c ngôi d?n c?a c?ng d?ng H?i Giáo Indonesia và Malaysia, l?p nên t? nam 1885.

Hoàn toàn không dùng d?t, ? cây gi? hoi ?m nu?c d? nuôi cây m?c t? nhiên. Ông già tr?ng loài cây si, cây sanh, chúng vuon lên t? cái ? dó. Ông già còn dem nh?ng ch?u phong lan treo d?y chung quanh cái ?, nh?ng giò lan n?y n? tuoi t?t, tr? hoa quanh nam. Cái ? tr? thành ? treo hoa lan. Ông già nói: “Nhi?u ngu?i dã mang máy hình t?i dây ch?p, nh?t là nh?ng du khách nu?c ngoài, nh?ng ông Tây ba-lô dó chú.” Có lúc không th?y treo ch?u lan nào, ông già cho bi?t: “T?i nh? ? dâu ch? không ph?i ? khu v?c này, chúng t?i lúc nào dó b?t phá, có khi l?y di m?t tiêu c? ch?c ch?u, nên tui ph?i mang vô phía sau nhà d? nuôi du?ng, g?y l?i, lâu lâu l?i ph?i mua thêm.”

Dù nh?ng du khách nu?c ngoài thích thú, ch?p ?nh cái ? cây, dù cái ? cây này qu? có làm d?p, có t?o nên m?t v? d?c dáo d? ua trên hè ph?, nhung các ông công an khu v?c, các ông qu?n lý tr?t t? dô th? h?n dã làm khó d?, bu?c ông già d? b?. Tôi h?i v?y, và ông già cu?i hi?n h?u, nói: “Tui làm ? cây này du?c m?t nam r?i, b? m?y ?ng t?i dòi tri?t b? t?i ba b?n l?n, nhung tui c? làm lo. R?i chính m?y ?ng th?y nhi?u du khách nu?c ngoài thích thú t?i ch?p hình, r?i l?i nghe bà con nói chuy?n tui t? h?i xua nhu th? nào dó, nên m?y ?ng m?i thôi, không dòi tui d? b? n?a.” Và ông già ngu?i Hoa nói ti?ng Vi?t Nam v?i gi?ng nói r?t Sài Gòn, k? cho tôi nghe câu chuy?n mà bà con ? g?n quanh t?ng bi?t v? ông.

Ông già t? Sóc Trang lên Sài Gòn, ? t?i dây dã hon n?a th? k?. Tru?c 30-4-1975, noi ông ? là tr?n ngôi nhà nhi?u can, xây d?ng cùng th?i chú H?a. M?t ngu?i Pháp tên là Cobert và ông Tr?n Hòa - ngu?i Hoa, liên k?t xây d?ng nhi?u dãy ph? ? khu v?c này “T? tiên gia dình tui ? Tri?u Châu t?nh Qu?ng Ðông, sang Vi?t Nam t? th?i M?c C?u t?i vùng Hà Tiên h?i th? k? th? 17, l?p nghi?p ? m?y t?nh mi?n tây Nam b?. Th?i ch?y gi?c Mãn Thanh dó, nh?ng ngu?i Ti?u (Tri?u Châu) chúng tôi da s? sang Singapore, còn ? mi?n Tây thì sinh s?ng ? Sóc Trang. Th?i ông n?i, gia dình chúng tôi làm ngh? ch? bi?n l?p xu?ng. L?p xu?ng Sóc Trang chính là s?n ph?m c?a 50 gia dình ngu?i Ti?u Qu?ng Ðông, nên chú th?y dó, các co s? s?n xu?t l?p xu?ng ? Sóc Trang d?u l?y tên cho th? l?p xu?ng c?a mình b?t d?u b?ng ch? Qu?ng...” - tôi nghe ông già nói t?i dó, nhìn th?y t?m b?ng nh? treo tru?c c?a nhà ông, m?y ch?: có bán l?p xu?ng Qu?ng Hung-Sóc Trang, “và bà con l?i xóm ? dây d?u kêu tên tui là ông già Qu?ng Hung!”.

Cái ?, b?n cây d?c dáo c?a ông già Qu?ng Hung không b? d? b?, ch?ng ph?i vì nh?ng lý do mà “kh? ch?” v?a k?. Tôi du?c bi?t, ông già Qu?ng Hung là m?t cu dân Sài Gòn, r?t yêu m?n noi mình sinh s?ng. Sau 30-4-1975, dãy nhà nhi?u can, thêm m?t t?ng l?u (?nh kèm), noi d?t “Trung Nam công ty”, m?t công ty thuong m?i xu?t nh?p c?ng 6 ngành k? ngh? -g?m ông và nhóm b?n d?ng nghi?p c?a ông, ngu?i Sài Gòn dã ra nu?c ngoài, b? nhà nu?c qu?n lý, t?ch biên (c?a nh?ng tên “ph?n d?ng” ch?y ra nu?c ngoài, k?t h?p v?i d?t dánh tu s?n!). Ông già Qu?ng Hung tranh d?u l?m thì c? gia dình ông cung ch? còn du?c ? m?t ph?n c?a t?ng tr?t, còn tr?n t?ng l?u thì nhà nu?c d?t tr? s? c?a m?t công ty than mi?n Nam.

Nhung ông v?n yêu noi mình ?, v?n góp ph?n làm d?p thành ph? Sài Gòn. M?t s? cây xanh tuoi nh?t c?a du?ng Công Lý - ông già Qu?ng Hung v?n g?i tên con du?ng nhu v?y (ông còn nh?c nh? nh?ng tên tu?i t?ng du?c d?t t? ngày xua cho du?ng Công Lý: Mac-Mahon, De Lattre de Tassigny), là nh?ng cây do chính tay ông tr?ng. Tôi ch? tr? m?t cây to l?n xum xuê, ông già Qu?ng Hung cho bi?t d?y là m?t lo?i cây r?t d?c bi?t, có tên là l?ng-m?t (trùng tên v?i cây l?ng m?t có trái là lo?i xa-bô-chê l?n). Cây l?ng-m?t này không b? ?nh hu?ng c?a b?t c? lo?i thu?c khai quang nào, ghép v?i cành mai chi?u th?y cho ra hoa r?t t?t, có giá tr? xu?t kh?u cao.

Ông già Qu?ng Hung thì ch? cây sanh dang vuon ra t? cái ?, nói: “Tui hy v?ng mai m?t r? cây sanh này s? lu?n sâu xu?ng t?i chun ? (cao kho?ng 3 mét), nhu cây sanh c?a H?i Sinh V?t C?nh thành ph? Vi?t Trì, t?nh Phú Th? ? mi?n B?c. M?t cây sanh ? dó dã bán ra có giá trên m?t tri?u dô-la, nhu h? cho bi?t. Tui thì tr?ng cho d?p, và cung d? th? nghi?m cho bi?t v? d?i s?ng k? di?u c?a cây c?i, ch? dâu buôn bán gì. Cái hàng nu?c bình dân này d? cho gia dình tui s?ng thanh d?m qua ngày, th? là t?t r?i.”

Nhìn ông già Qu?ng Hung dã ngoài tám muoi tu?i còn tráng ki?n và v?n l?c quan, tôi nghi t?i m?t cây c? th? t?ng b? d?o g?t t?n thuong v?n vuon cao cành lá, góp bóng mát trong m?t thành ph? khá nhi?u n?i gian truân sau ngày d?t nu?c “gi?i phóng”.

Nguy?n Ð?t