Ngu?i vi?t: Julie Ph?m

Ngu?i d?ch: Nguy?n Hà Son

LTS: Ðây là b?n d?ch t? bài “Rapping, Northwest style” dang trên trang Anh ng? c?a nh?t báo Ngu?i Vi?t Tây B?c, Seattle và trên Ngu?i Vi?t 2 Online trong Tháng Hai, 2009 v?i s? ung thu?n c?a Ngu?i Vi?t Tây B?c.

Khi nghe nh?c c?a Nam l?n d?u tiên, tôi b?ng nhiên roi vào bên trong m?t chuy?n xe bus Metro ch?y qua nh?ng con du?ng phía Nam Seattle, m?t khu v?c c?a di dân trong m?t thành ph? g?m da s? là ngu?i da tr?ng.

Khi nghe nh?ng bài hát c?a m?t ngh? si có cái tên don gi?n là Nam, ngu?i ta liên tu?ng t?i nh?ng c?a kính xe bus du?c nh?ng gi?t mua hôn lên, t?i nh?ng dám suong mù trôi n?i trong thành ph?, t?i nh?ng ngôn ng? khác nhau mà ngu?i ta nói ? dây, t?i nh?ng y ph?c mang d?u v?t dân t?c, và m?t tinh th?n t? hào th?m l?ng mà chúng ta chia s? khi thu?c vào m?t c?ng d?ng nhu v?y.

Ngoài ra, còn có di?u gì khác n?a: S? hào h?ng c?a tu?i tr?, du?c tôi luy?n b?i m?t ý th?c xã h?i và chính tr? ngày càng m?nh hon và b?i d? ki?n v? công tác khó khan trong tuong lai.

Nh?c c?a Nam nói v? “d?i tôi, cu?c bon chen c?a tôi, n?i dau c?a tôi, cu?c ph?n d?u c?a tôi, nh?ng v?n d? chính tr? và cá nhân mà tôi ph?i tung h?ng” - l?i trong ca khúc nhan d? “Balance” (Quân Bình).

Vào ngày Valentine's Day nam nay, Nam là ngu?i M? g?c Vi?t d?u tiên hát nh?c rap t?i l? h?i c?a nhóm 206 Zulu, là chi h?i ? Seattle c?a t? ch?c Universal Zulu Nation, m?t t? ch?c toàn qu?c ch? truong b?o t?n, giáo hu?n và qu?ng bá van hóa và nh?c hip-hop, và t?o s?c m?nh cho nh?ng c?ng d?ng hip-hop.

Trong “Thành Ph? Mua” này dang gia tang con s? nh?ng ngh? si hip-hop thu?c các s?c dân d?n t? vùng Á Châu Thái Bình Duong, trong dó có nhi?u ngu?i g?c Phi Lu?t Tân, n?i ti?ng nh?t là ban nh?c Blue Scholars.

David Kogita (bi?t hi?u là King Khazm), ngu?i c?m d?u nhóm 206 Zulu, nh?n xét: “Vùng Tây-B?c Hoa K? có s? hi?n di?n dáng k? c?a van hóa g?c Á Châu Thái Bình Duong, vì v?y duong nhiên cung ph?i có s? hi?n di?n dáng k? c?a nh?c hip-hop Á Châu Thái Bình Duong. Ðây là s? ph?n ?nh c?a tài nang trong vùng này.”

Trong nhóm thi?u s? dó, Nam l?i là m?t thi?u s? n?a: Anh là ngh? si hip-hop ngu?i M? g?c Vi?t duy nh?t dang s?n xu?t nh?ng ca khúc do anh sáng tác. Anh dã phát hành tuy?n t?p nh?c d?u tay nhan d? là “Exhale” (Th?t Ra) trong Tháng Sáu nam 2008.

Trong nh?ng ca khúc c?a Nam, ngu?i ngh? si 23 tu?i này thu?ng nh?c t?i s? ki?n anh là ngu?i M? g?c Vi?t, con c?a m?t gia dình ngu?i t? n?n.

Anh nói, “Tôi là m?t thanh niên Vi?t Nam s?ng ? M?. Tôi hãnh di?n v? van hóa c?a mình.”

Tru?ng thành

“Nam” là danh hi?u trên sân kh?u c?a Andrew Lê. Các b?n thân g?i anh là “Drew,” và nh?ng ngu?i trong gia dình g?i anh là “Qu?c Nam.”

Song thân Nam dã d?n Hoa K? t? n?n trong hai nam 1979 và 1980. Anh ra d?i nam 1985 trong khu ph? phía Nam Seattle và dã ti?p t?c s?ng ? dó cho t?i nay. Tuy là ngu?i con d?c nh?t c?a cha m?, nhung Nam dã l?n lên trong s? g?n gui v?i d?i gia dình - g?m bà, các chú bác, các anh ch? em h? - và hi?n th?i anh s?ng ? Rainier cùng v?i m?. C? cha và m? c?a Andrew dã làm vi?c t?i xu?ng s?n xu?t c?a hãng máy bay Boeing Co. trong 20 nam qua.

Andrew dã làm quen v?i van hóa hip-hop qua ngh? thu?t bích h?a ? tru?ng trung h?c. Anh k? l?i r?ng trong nam th? nh?t t?i tru?ng trung h?c Franklin High School anh dã “c?t bình phun son và c?m bút” d? b?t d?u “vi?t và k? chuy?n v? cu?c d?i tôi th?u d?n t?n xuong.”

Andrew nói ti?p, “Tôi khám phá ra r?ng mình r?t thích vi?t van. Tôi thu?ng vi?t nh?t ký, vi?t cho t? báo c?a tru?ng. Tôi luôn luôn d?t di?m A cho nh?ng bài h?c Anh van.”

Anh dã tham gia nhóm Isang Mahal Arts Collective - m?t t? ch?c g?m nh?ng thi si g?c Á Châu Thái Bình Duong “dùng thi ca d? b?y t? s? ph?n d?u” và d? h?c h?i v? tho van. D? án cho nam cu?i cùng ? tru?ng trung h?c c?a Nam g?m có m?t dia thu thanh dã du?c th?c hi?n trong phòng ghi âm c?a m?t ngu?i b?n.

Trong nh?c rap có “com”

Tuy Andrew dã l?n lên trong m?t vùng thành ph? da s?c t?c, nhung Vi?t Nam chi?m ph?n l?n trong nh?ng l?i k? chuy?n và ca khúc c?a anh. Trong m?t bài hát, anh nh?c t?i chuy?n “v?t l?n gi?a hai ngôn ng? c?a tôi.”

Anh gi?i thích, “Bà tôi không bi?t nói ti?ng Anh, vì v?y tôi dã nói ti?ng Vi?t trong th?i gian l?n lên. Cha m? tôi d?t ra lu?t l? c?m nói ti?ng Anh ? nhà.”

Andrew dã di tham Vi?t Nam ba l?n cùng v?i gia dình. Anh nói, “Tôi cho r?ng m?i ngu?i c?n nên có kinh nghi?m v? quê huong mình. Tôi v? tham Vi?t Nam l?n th? nh?t khi dang h?c l?p 6. Trong hai tu?n l? d?u tiên tôi mu?n tr? v? M?. Nhung trong hai tu?n l? cu?i cùng thì tôi không mu?n r?i kh?i noi dó.”

Trong bài “Beats, Rhymes and Rice” (Nh?p Ði?u và Com) - m?t ca khúc Andrew dã sáng tác và hát cùng v?i ban nh?c Geologic of the Blue Scholars - anh nh?c d?n quê huong c?a cha m? dã b? chi?n tranh tàn phá, nh?c d?n chuy?n d?t nu?c dó dã tr?i qua “32 nam dài k? t? khi nghe nh?ng h?ng súng than khóc l?n cu?i cùng.” Cung trong ca khúc dó, ban nh?c Geologic c?a ngu?i M? g?c Phi Lu?t Tân c?t ti?ng hát, “Chúng tôi m?i ch? r?i kh?i mùa g?t lúa m?t th? h?.”

Thân m?u Andrew, bà Huong Lê, nói r?ng bà c?m th?y hãnh di?n v? chuy?n “nó dã không quên ngu?n g?c c?a mình.”

Tuy r?ng bà c?a Andrew không hi?u l?i ca b?ng ti?ng Anh, nhung Andrew cho bi?t bà c? thu?ng khoe v?i các b?n r?ng cháu tôi “sáng tác nh?ng bài hát.”

Trong ca khúc mang t?a d? c?a tuy?n t?p “Exhale,” Nam hát, “Con mong du?c th?y m? m?m cu?i d? bi?t r?ng m? hãnh di?n v? con...”

Nh?ng ngu?i Vi?t ua chu?ng nh?c hip-hop ch? là m?t thi?u s? trong c?ng d?ng nh?c hip-hop c?a ngu?i Á Châu Thái Bình Duong.

Ch? Tiên Võ, m?t ngu?i M? g?c Vi?t 26 tu?i dã l?n lên trong khu Tây-Nam Seattle, nói, “Khi Nam xu?t hi?n, tôi c?m th?y hãnh di?n r?ng anh ?y cung có cùng b?i c?nh gi?ng nhu tôi. Anh ?y có th? là ngu?i g?c Hoa ho?c Cam-B?t, nhung khi anh ?y là ngu?i Vi?t thì gi?ng nhu là m?t ph?n thu?ng vì tôi c?n nên ?ng h? m?t ngu?i d?ng huong.”

Ch? nói thêm, “Tôi c?m th?y g?n gui v?i nh?c c?a anh ?y. Tôi dã nghe ca khúc 'Beats, Rhymes and Rice' c? tri?u l?n. Khi nghe l?i ca tôi hi?u bi?t v? nhi?t d? nóng nhu thiêu d?t, v? nh?ng ngu?i Vi?t bán bánh mì. Bài hát dó khi?n cho tôi c?m th?y nh? Vi?t Nam.”

Nh?c c?a Andrew cung nói v? tình c?nh khó khan c?a ngu?i Vi?t và ngu?i ngo?i qu?c ? M? nói chung, v? nh?ng ngu?i “di kh?p noi, làm vi?c b?ng nh?ng bàn tay ngo?i qu?c c?a chúng tôi.” Trong ca khúc “Sing Along,” anh nói v? t? n?n buôn ngu?i, dùng câu chuy?n c?a m?t ph? n? 31 tu?i di ra nu?c ngoài làm vi?c nhu là m?t thí d?.

Trong ca khúc “Sing Along” Nam hát: “Ch? nhân gi? tr?n ti?n luong c?a ch?, r?i l?i còn l?i d?ng m?i l?n ch? di ng?... Ch? hy sinh nhân ph?m d? nuôi con... Chúng tôi hy v?ng ch? có th? nghe chúng tôi hát trong khi ch? dang hát qua dòng nu?c m?t, vì chuy?n này x?y ra cho hàng tri?u ph? n? m?i nam.”

Nh?c nói v? vùng Seattle

Trong nh?ng ca khúc c?a anh, Andrew thu?ng nh?c t?i van hóa Vi?t Nam và thành ph? Seattle, ho?c nh?ng gì mà ngu?i d?a phuong thu?ng g?i don gi?n là “206” (s? code di?n tho?i c?a vùng Seattle). Nh?ng bài hát c?a Nam thu?ng nói t?i vùng này b?ng nh?ng tên nhu “Thành Ph? Mua” (“Rain City”), “com và d?u trên du?ng Beacon Ave.,” (“rice and beans on Beacon Ave.”), “cây kim trong b?u tr?i” (“needle in the sky”).

Nh?ng ngu?i hâm m? Nam dã g?i lo?i nh?c dó là “hip-hop tinh túy.” H? cho r?ng dó là nh?ng l?i ca mang ý nghia t?t d?p và hu?ng thi?n. Trong dó b?n s? không nghe th?y nh?ng l?i khoe khoang v? c?a c?i gi?u sang, v? “dàn bà và xe hoi,” ngôn ng? thô t?c, ho?c nh?ng l?i ca ng?i bang d?ng, nhu trong lo?i nh?c rap dòng chính.

T? nam 2007 cho t?i th?i gian g?n dây, Andrew dã tình nguy?n ph?c v? cho co quan t? thi?n Washington Asian Pacific Islander Families Against Substance Abuse (vi?t t?t là Wapifasa), m?t t? ch?c b?t v? l?i chuyên giúp thanh thi?u niên g?c Á Châu Thái Bình Duong d?i phó v?i n?n ghi?n ma túy.

Nh?ng câu chuy?n mà anh dã du?c nghe ngu?i ta nói t?i Wapifasa, v? nh?ng gia dình có ngu?i ghi?n ma túy ho?c u?ng nhi?u ru?u, và nh?ng chuy?n b?o hành trong nhà di kèm v?i nh?ng v?n n?n dó, thu?ng du?c nh?c t?i trong nh?ng ca khúc c?a Nam.

Tuy Nam tin tu?ng mình s? có ngày tr? thành m?t ngh? si hip-hop chuyên nghi?p, nhung “k? ho?ch d? phòng” c?a anh là l?y du?c b?ng t?t nghi?p d?i h?c v? môn c? v?n cho ngu?i ghi?n ma túy d? s? làm vi?c cho nh?ng co quan nhu Wapifasa.

Ông Greg Garcia, giám d?c di?u hành c?a Wapifasa, mu?n kh?i s? m?t d? án d? d?y thanh thi?u niên v? cách s? d?ng nh?ng thi?t b? s?n xu?t nh?c. Andrew dã ti?p xúc v?i Garcia d? h?i v? chuy?n s? d?ng phòng ghi âm c?a Wapifasa d? thu thanh cho m?t tuy?n t?p nh?c.

R?i tuy?n t?p dó s? du?c dùng d? thí nghi?m cho d? án hip-hop c?a Wapifasa.

Andrew dã thu thanh ph?n th? nh?t, trong ba ph?n c?a tuy?n t?p, t?i Wapifasa, và nh?ng ph?n còn l?i du?c thu thanh t?i nhà c?a ngu?i b?n - phòng ghi âm Black Lab c?a Kogita. Ngoài ti?n c?a chính mình, Andrew dã du?c cha m? tài tr? thêm d? s?n xu?t tuy?n t?p này.

M? anh nói, “Tôi mu?n t?ng m?t món quà d? tr? giúp Nam.”

Andrew dã dành kho?ng m?t nam d? sáng tác, s?n xu?t và thu thanh nh?ng ca khúc c?a anh.

K?t qu? là tuy?n t?p “Exhale,” v?i n?i dung ch?a d?ng nhi?u chuy?n t? thu?t, gi?ng nhu cu?n ti?u thuy?t d?u tay c?a m?t nhà van.

Ông Garcia nói, “Tôi ua thích nh?ng l?i ca c?a Drew. Không gi?ng nhu nhi?u ngh? si hip-hop khác, anh ?y không ng?i b?c l? v? chính mình. Nh?c c?a Drew có tính cách r?t riêng tu.”

Kogita nói v? nh?c c?a Nam, “Nh?c c?a anh ?y phát xu?t t? tâm th?c, và ch?a d?ng nhi?u sinh l?c trong cách loan truy?n thông di?p c?a tác gi?. Có m?t s? quân bình dáng k? gi?a l?i ca và d?i s?ng hàng ngày.”

Sau khi nghe Nam trình bày t?i party ra m?t tuy?n t?p nh?c c?a anh trong nam 2008, ch? Tiên Võ dã ti?p xúc v?i Nam d? yêu c?u du?c phép dùng nh?ng l?i ca c?a anh d? d?y cho h?c sinh c?a ch? v? l?ch s? và t?p d?c. Ch? là giáo viên l?p nam và l?p sáu c?a tru?ng ti?u h?c White Center Heights Elementary School, trong khu Tây-Nam Seattle.

Ch? nói, “Nh?ng l?i ca c?a Nam có tính cách xây d?ng, thu?ng nói v? b?i c?nh c?a di dân, v? d?i s?ng c?n ph?n d?u mà h?c trò c?a tôi có th? thông c?m.”

Ch? và các em h?c sinh thu?ng phân tích nh?ng ý nghia ti?m tàng trong nh?c c?a Nam. Ch? nói, “B?n có th? cho r?ng các em h?c sinh l?p nam và l?p sáu còn quá nh? nên không hi?u du?c nh?ng l?i ca thâm thúy nhu v?y, nhung các em dã hi?u. Các em ua thích l?i dùng ch? c?a Nam, ua thích di?u nh?c, và các em thích h?c h?i qua nh?ng ca khúc.”

Ý tu?ng v? m?t ngu?i con trai vuon lên

Khi du?c yêu c?u so sánh nh?c c?a Nam v?i các ngh? si hip-hop khác, ông Garcia nói, “Anh ?y ch? là Drew. Anh ?y có tác phong riêng, có nhãn quan riêng, và di?u này khi?n cho Drew n?i b?t.”

Andrew nói r?ng anh s?t s?ng ti?p t?c h?c h?i, sáng tác và s?n xu?t nh?c.

Ông Garcia nói, “G?n dây tôi dã thu thanh cùng v?i Drew. Anh ?y dã ti?n b? r?t nhi?u k? t? tuy?n t?p d?u tay. Anh ?y s? ti?p t?c phát huy nhu là m?t ngh? si.”

“Thoughts of a Rising Son” (“Ý tu?ng v? m?t ngu?i con trai vuon lên”) là t?a d? trang blog c?a Nam trên Internet. (Qua t? ng? “rising son” ch?c h?n tác gi? mu?n nhái theo ch? “rising sun”).

Anh gi?i thích, “Tôi là m?t ngu?i con trai dang vuon lên. Tôi ti?p t?c tru?ng thành nhu là m?t con ngu?i, nhu là m?t ngh? si.”

Tuy?n t?p c?a Nam k?t thúc b?ng bài ca nhan d? là “Thank You,” trong dó có câu, “Ðây là m?t cu?c hành trình dài, ch? m?i b?t d?u chuong th? nh?t, s? còn có thêm n?a.”

Ðúng th?. Chúng ta s? l?ng nghe xem ngu?i ngh? si tr? này tru?ng thành nhu th? nào.

(Mu?n nghe Nam trình di?n, quý v? d?c gi? có th? vào  link YouTube này  http://www.youtube.com/watch?v=o1_dAyVB9fE&feature=channel_page)