Nguy?n Van Khanh

M?c dù các cu?c tham dò c? tri do gi?i truy?n thông d?a phuong th?c hi?n cho th?y ?ng viên Barack Obama c?a d?ng Dân Ch? h?u nhu n?m ch?c ti?u bang Pennsylvania trong tay, nhung ngu?i d?i di?n cho d?ng C?ng Hòa dang d? cu?c dua ti?n v? Tòa B?ch ?c nh?t d?nh không ch?u thua, liên ti?p m? m?t tr?n nh?m thu hút lá phi?u c? tri d?c bi?t nh?ng c? tri da tr?ng dang xem “y?u t? màu da” chi?m m?t ?nh hu?ng quan tr?ng trong quy?t d?nh s? b? phi?u cho ai.

Trong tu?n l? v?a qua, Thu?ng Ngh? Si John McCain và bà Th?ng Ð?c Sarah Palin tiên t?c xu?t hi?n ? Pennsylvania và ti?u bang Ohio n?m sát ngay bên c?nh, v?n d?ng thu hút phi?u c?a thành ph?n công nhân da tr?ng, k? c? nh?ng ngu?i t?ng b? phi?u ?ng h? cho bà Hillary Clinton tru?c dây. Trong cu?c b?u c? so b? c?a d?ng Dân Ch?, bà Clinton th?ng ông Obama v?i t? l? phi?u cách bi?t ch?ng 10%.

T?i Qu?n H?t Fayette n?m sát góc ti?u bang Pennsylvania, m?t ngu?i thanh niên tên Bob nói “tru?c dây tôi ch?ng ua gì bà Clinton, nhung tôi b? phi?u cho b? vì không thích 'th?ng cha' này.” V?n anh thanh niên dang làm vi?c cho m?t xu?ng s?a ch?a xe hoi nói ti?p, “tôi không tin nu?c M? dã s?n sàng ch?n m?t ông t?ng th?ng da den, và tôi s? b? phi?u cho ông McCain”.

M?c dù g?n 75% ngu?i M? nói s?n sàng b? phi?u ch?n m?t chính tr? gia da den làm t?ng th?ng “n?u ngu?i dó có kh? nang lãnh d?o”, nhung m?t cu?c tham dò do dài truy?n hình FOX ph?i h?p chung v?i nh?t báo The Washington Times l?i dua ra k?t qu? cho th?y 14% c? tri M? “không b? phi?u cho ?ng c? viên da den”. Trong su?t tu?n qua, nh?ng quan sát viên b?u c? và nh?ng chuyên viên tham dò b?u c? cung xác nh?n dó là di?u có th?t, và d? doán “con s? có th? cao hon n?a” vì nhi?u ngu?i có ý nghi dó trong lòng nhung không nói ra.

Các chuyên gia phân tích b?u c? Hoa K? cung tin Pennsylvania và Ohio là nh?ng ti?u bang n?m quy?t d?nh th?ng b?i cho cu?c b? phi?u hôm nay và “y?u t? Bradley” có kh? nang x?y ra. Tom Bradley là tên ông c?u th? tru?ng thành ph? Los Angeles, ra tranh c? th?ng d?c ti?u bang California h?i 1982. Lúc dó t?t c? các cu?c tham dò d?u nói ông Bradley s? th?ng c? v? vang, nhung cu?i cùng ông th?t b?i tru?c d?i th? ngu?i da tr?ng. T? dó ch? “y?u t? Bradley” du?c dùng d? nói v? nh?ng s? ki?n b?t ng? liên h? d?n màu da, ch?ng t?c, trong chính tru?ng.

Ch? t?i Pennsylvania không thôi, có nh?ng d?u hi?u khá rõ r?t d? có th? tin “y?u t? Bradley” s? x?y ra. Hai thành ph? l?n Philadelphia và Pittsburgh có dông ngu?i da den cu ng?, không ai ng?c nhiên khi th?y t?p th? nào b? phi?u ?ng h? ông Dân Ch? Obama. Nhung r?i rác kh?p noi là thành ph?n công nhân da tr?ng, h?u h?t ch? h?c xong trung h?c hay dang theo du?i b?c d?i h?c, có l?p tru?ng di sát v?i cánh b?o th? hon. M?i Tháng Nam v?a r?i, m?t cu?c tham dò cho th?y 20% c? tri thành ph?n này nói “y?u t? màu da” quy?t d?nh - hay góp ph?n r?t l?n trong vi?c quy?t d?nh - nên b? phi?u cho ai. D?a vào dó, nhi?u c? tri - ngay c? c? tri Dân Ch? - nghi bà Clinton thành công ? vòng b?u so b? “vì là ngu?i da tr?ng”. Nói ngu?c l?i, ông Obama thua phi?u bà Clinton ? Pennsylvania “vì là ngu?i da den”.

Y?u t? màu da và lá phi?u du?c chính Dân Bi?u John P. Martha nói d?n h?i trung tu?n tháng tru?c. Ông dân bi?u ch?ng cu?c chi?n Iraq và T?ng Th?ng George W. Bush cho bi?t ? don v? c?a ông (n?m ? phía Tây ti?u bang Pennsylvania) “là m?t khu v?c k? th?”, d?ng th?i d? doán “ông Obama s? r?t v?t v? d? ki?m phi?u ? khu v?c này”. Ngay t?c kh?c, s? ch?ng d?i bùng lên bu?c ông Martha ph?i dua ra l?i gi?i thích “ch?a cháy”: “Chúng ta không th? ch?i cãi y?u t? màu da s? ?nh hu?ng d?n lá phi?u c?a cu?c b?u c? này. Tôi tin là trong nh?ng tháng g?n dây c? tri dã vu?t qua du?c di?u dó, d? chú tâm hon vào nh?ng chính sách hai ?ng c? viên h?a s? th?c hi?n và lu?ng d?nh xem tuong lai qu?c gia s? di v? dâu”.

Nhung ch? m?t vài ngày sau dó, v?n ông dân bi?u này nói v?i báo chí v?i d?i ý ông tin v?n có nh?ng ngu?i b? phi?u theo y?u t?... tr?ng den!!!

Van Phòng ?y Ban V?n Ð?ng Tranh C? McCain không ch?p nh?n l?i nhìn mang tính k? th? nhu v?y. Ông Jon Seaton, ngu?i d?c trách khu v?c Ohio và Pennsylvania nói r?t m?nh, “Chúng tôi bi?t ông Obam thua d?m bà Clinton, và chúng tôi bi?t cách kéo c? tri ?ng h? bà Clinton d?ng v? phía mình”. Gio tay ch? t?m b?n d? khu v?c, ông Seaton trình bày v?i gi?ng th?t v?ng tin “c? tri ? vùng Tây và Tây Nam tru?c dây không b? phi?u cho ông Obama, l?n này h? cung s? không b? phi?u cho ông ta”. M?nh hon n?a, ông Seaton b?o: “Chúng tôi ch?c ch?n thành công, b?t k? các cu?c tham dò nói gì thì chúng tôi cung ch?c ch?n thành công”.

Bên Van Phòng ?y Ban V?n Ð?ng Tranh C? Obama nghi gì? Các c? v?n cao c?p nh?t c?a ông Obama nói “ông McCain không th? th?ng n?i ? Pennsylvania và Ohio dâu”. Ông Sean Smith, phát ngôn viên c?a ông Obama b?o cách dây m?t vài tu?n, “tu?ng ông McCain có th? thu ng?n cách bi?t, nhung bây gi? dã quá tr? r?i, không làm sao l?t du?c tình th?”. D?a vào k?t qu? các cu?c tham dò, ông Smith v?a cu?i v?a nói: “Ch?ng l? c? tram cu?c tham dò d?u sai h?t hay sao”.

Ði?u c? hai bên không nói ra: trong m?t b?n tin dánh di t? Ohio và Pennsylvania lúc cu?c b?u so b? Dân Ch? di?n ra, hãng thông t?n AP cho hay c? 10 ngu?i d?i d?n phút cu?i m?i quy?t d?nh ch?n ai thì có 2 ngu?i b?o y?u t? kinh nghi?m và màu da “chi?m ph?n ch? d?ng”. ? cu?c b?u c? t?ng th?ng di?n ra ngày hôm nay, ông McCain luôn b?o “tôi là ngu?i có kinh nghi?m” và ông Obama là chính tr? gia dang nuôi u?c mo tr? thành v? t?ng th?ng da den d?u tiên c?a nu?c M?.