Nguy?n Xuân Nghia

Trên th? tru?ng h?i doái qu?c t?, khi m?t qu?c gia dang gi? m?t lu?ng M? kim r?t l?n trong kh?i d? tr? ngo?i t? c?a mình mà d?a s? bán M? kim ra d? mua ngo?i t? khác làm kho d? tr? thì dó là quy?t d?nh nghiêm tr?ng nhu dùng võ khí nguyên t?.

Nam ngoái, v?i kh?i d? tr? ngo?i t? tuong duong v?i 1.330 t? M? kim - trong s? dó có kho?ng 900 t? là d? tr? b?ng dô la M? - n?u B?c Kinh x? M? kim d? mua ngo?i t? khác thì dô la càng tu?t giá. Và s? m?t ngôi v? là phuong ti?n giao hoán (mua bán, trao d?i) chính y?u trên th? gi?i.

M?t tháng sau, m?t nhân v?t có th?m quy?n cung xác nh?n m?i nguy dó c?a d?ng dô la. Ngày 17 Tháng Chín, nguyên ch? t?ch h? th?ng Ngân Hàng Trung Uong Hoa K? là Alan Greenspan dã tr? l?i tu?n báo Stern c?a Ð?c, r?ng d?ng Euro c?a Âu Châu có th? thay th? M? kim trong ngôi v? ngo?i t? chính!

Nhìn t? bên ngoài, nhi?u ngu?i v?i báo d?ng - ho?c ng?i ca - r?ng d? qu?c M? d?n h?i tàn l?i. D?u hi?u d?u tiên, rõ r?t nh?t, là d?ng M? kim b? l?t kh?i ngai. Ch? có ba d?ng sóng dánh, Hà N?i cung manh nha suy tính, hay là ta bán b?t M? kim d? mua lo?i ti?n khác vào kho d? tr? ngo?i t?? Có th? giá hon, ?n Ð? lên gi?ng chê bai: t? nay s? h?n ch? nh?n ti?n M? trong vi?c thanh toán!

Trong dà h?t ho?ng c?a thiên h?, Thu?ng Ngh? Si Hillary Clinton - còn ai nh? t?i nàng không - ch?p l?y trái bom c?a Trung Qu?c và dõng d?c tr? l?i: Hoa K? ph?i có thêm lu?t m?i d? kh?i là con tin do quy?t d?nh kinh t? c?a các noi khác, nhu B?c Kinh, Thu?ng H?i hay Ðông Kinh! Lý do là các nu?c trên th? gi?i dang làm ch? kho?ng 44% t?ng s? qu?c trái Hoa K?. Các ch? n? c?a M? mà bán M? kim thì nu?c M? t?t kh?n d?n...

Trong mùa tranh c? t?i Hoa K?, các ?ng viên d?i l?p d?u thi dua ch?ng M? và truy?n t?ng nh?ng tin t?c u ám v? m?t nu?c M? không có tuong lai, cho t?i ngày h? du?c b?ng lên ngai d? c?u M?. L?p lu?n theo mùa dó du?c truy?n thông Hoa K? và th? gi?i truy?n t?ng ti?p, khi?n dân M? gi?t mình tu?ng th?t.

S? th?t nó l?i c?ng d?u hon v?y!

Chúng ta bi?t, M? kim là phuong ti?n giao hoán chính du?c s? d?ng ph? bi?n trên th? tru?ng thuong ph?m th? gi?i - nhu vàng ho?c xang d?u. Ngoài Hoa K?, c? ch?c qu?c gia m?c nhiên s? d?ng M? kim làm don v? ti?n t? và hon hai ch?c nu?c còn giàng giá n?i t? c?a h? vào d?ng M? kim - nhu... Trung Qu?c, H?ng Kông, Malaysia, Vi?t Nam hay... c? Saudi Arabia, m?t d?i gia v? d?u khí. Trong kh?i d? tr? ngo?i t? c?a các nu?c trên th? gi?i, M? kim chi?m t? tr?ng cao nh?t, là hon 63%, so v?i 26,5% c?a d?ng Euro, hay chua d?y 3% c?a d?ng Yen Nh?t.

Ð?y là chuy?n nam ngoái....

Nam ngoái, B?c Kinh s? di d?a già vì b? áp l?c r?t m?nh c?a Hoa K? v?i ch? d? h?i doái c? d?nh c?ng ng?c c?a Trung Qu?c. Là giàng giá d?ng Nhân Dân T? (Renminbi) c?a T?u vào ti?n M? theo h?i su?t quá th?p khi?n hàng Trung Qu?c quá r? và d? c?nh trang hon v?i hàng quá d?t c?a M?. Ð?y là lý lu?n m? dân c?a phe Dân Ch? trong Qu?c H?i Hoa K? ch? th?t ra, B?c Kinh có di?u ch?nh h?i su?t t? nam 2005, dù ch?m và ít thì cung dã nâng giá d?ng Nguyên so v?i M? kim. Nhung d? v? v?n là cái t?t hay lây trong chính tru?ng M?.

Chìm bên du?i ph?n ?ng nghi ng? c?a các nu?c khác là s? ki?n ti?n M? m?t giá liên t?c t? nam 2002, n?ng nh?t là t? nam 2005 tr? di. Khi ti?n M? m?t giá, ai gi? tài s?n tính b?ng dô la M? s? b? thi?t nên h? cung d? d? mu?n bán.

Nhung h?u qu? c?a vi?c bán tháo ?y ?nh hu?ng ra sao t?i ph?n tài s?n còn l?i?

Ch?ng h?n nhu n?u kín dáo bán ra 100 t? trong s? 900 t? d? tr? c?a mình, B?c Kinh có th? thu v? x?p x? tram t?, nhung M? kim l?p t?c s?t giá. Hôm sau, 100 t? k? ti?p mà bán ra thì ch? thu l?i có - gi? d? - 90 t?, và c? m?t d?n tài s?n sau m?i l?n bán, v.v... Trái bom nguyên t? ?y là lo?i bom “thiên d?a d?ng th?” - hay d?ng t?. C? hai không cùng ch?t thì cung cùng l?!

Mà bán ti?n M? r?i thì s? mua vào cái gì? Gi? tài s?n b?ng lo?i ngo?i t? nào thì an toàn và kh?i l?? Ð?y là lúc ta nên cùng nhìn l?i, t? hi?n t?i cho d?n sau này...

T?ng Th?ng George W. Bush có th? ng?m nghi nhu... ngu?i Vi?t. V? cái l? “tram dâu d? d?u t?m”. L?i t?i ông c?, khi?n kinh t? Hoa K? sa sút, kh?ng ho?ng n? ch?p nhu bom dây, t? th? tru?ng gia cu qua tín d?ng, t? n?n nang lu?ng và luong th?c lên giá t?i s? b?t tr?c c?a h? th?ng tài chánh và ngân hàng Hoa K?, t? th?t nghi?p tang, t?i 5,7%, d?n s?n xu?t gi?m, v.v...

Th?c t? t?t nhiên là không don gi?n nhu v?y, nhung không dáng k? trong m?t nam tranh c?. Khi kinh t? Hoa K? b? suy tr?m (recession) - mà du lu?n c? g?i sai là suy thoái (depression) và d?i l?p g?i gièm pha n?ng hon, là kh?ng ho?ng (crisis) - M? kim t?t nhiên b? dánh cho toi t?. Vì v?y, chuy?n sao d?i ngôi - M? kim b? thay th? b?i m?t ngo?i t? m?nh khác - là h?u qu? h?p lý.

Nhung tru?ng h?p ?y ch? x?y ra khi kinh t? c?a th? gi?i ngoài Hoa K? v?n tang tru?ng ngo?n m?c và tách ra kh?i s? ho?n n?n c?a M?, hay c?a Bush.

Trong gi? thuy?t ?y, các d?u máy kinh t? khác s? vu?t qua M? nên thiên h? m?i... nh?y t?u: r?i kh?i c? xe Hoa K? d? ch?y theo m?t c? xe khác. C? th? v? h?i doái là h?t giàng giá d?ng b?c vào ti?n M?, ho?c mua d? tr? b?ng ngo?i t? khác d? d?u tu vào các th? tru?ng an toàn và có l?i hon.

Gi? thuy?t ?y không x?y ra. Vì kinh t? th? gi?i chua tách kh?i s? sa sút c?a M?, mà còn sa sút hon!

Nh?t B?n, Liên Hi?p Âu Châu (hay kh?i Euro c?a 15 trong 27 qu?c gia Âu Châu dã th?ng nh?t ti?n t? làm m?t) và c? Trung Qu?c d?u cung b? kh?n d?n vì s?n xu?t sút gi?m trong khi l?m phát gia tang. T?i các qu?c gia thi?u dân ch? và s? sách minh b?ch, suy s?p kinh t? thu?ng d?n t?i d?ng lo?n xã h?i và kh?ng ho?ng chính tr?. H?u qu? t?t nhiên c?a tình tr?ng ?y là don v? ti?n t? c?a các kh?i kinh t? này b? m?t giá. Và m?t giá so v?i M? kim!

Nói ngu?c l?i, dà sút gi?m c?a M? kim dang ch?m d?t, và s? ch?m d?t r?t s?m n?u d?u thô h?t tang giá, là di?u b?t d?u x?y ra!

T?i Ðông Á, nang lu?ng tang giá dang khi?n các qu?c gia b? diêu d?ng còn n?ng hon. Ð?ng d?u v?i cái dèn d? c?a d?nh hu?ng xã h?i ch? nghia là Vi?t Nam r?i Trung Qu?c, nhung các nu?c tân hung khác, k? c? Ð?i Hàn, cung ch?ng khá hon. Khi d?i d?, gi?a hai nhu c?u là ki?m ch? l?m phát b?ng cách nâng lãi su?t, ho?c thúc d?y tang tru?ng d? kh?i b? th?t nghi?p và d?ng lo?n, da s? d?u nh?m vào uu tiên tang tru?ng, k? c? và nh?t là Trung Qu?c. Ta s?m th?y di?u ?y khi x? này ngoi ra kh?i Th? v?n h?n B?c Kinh t? Tháng Chín - sau Th? V?n H?i Mùa Hè t? mùng tám d?n 24 Tháng Tám s? còn Th? V?n H?i c?a l?c si t?t nguy?n (Paralympics t? mùng sáu d?n 17 Tháng Chín).

H?u qu? là n?u xét t?i m?t y?u t? chuyên môn - s?c mua c?a d?ng b?c trên th? tru?ng ngo?i thuong - thì M? kim dang h?t tu?t giá và s? tang giá, k? t? Mùa Thu nam nay cho t?i h?t nam t?i! Nh?t B?n và d?ng Yen cung không là ngo?i l?, có th? m?t giá ch?m hon so v?i ti?n M?, nhung v?n s? m?t giá.

T?i Âu Châu, tình hình còn nguy ng?p hon n?a.

Trong su?t ba tu?n cu?i c?a Tháng B?y, Hoa K? gây ?n tu?ng “tu?t dáy” khi d?u thô lên t?i 147 d?ng m?t thùng và hai d?i gia v? tín d?ng gia cu c?a M? là Fannie Mae và Freddie Mac b? rung chuy?n cùng s? s?p d? c?a nhi?u ngân hàng. V?y mà d?ng Euro và c? d?ng Anh kim v?n không tang giá so v?i ti?n M?. Trong th?i gian t?i, hàng lo?t tin t?c c?c k? b?t l?i c?a kinh t? Âu Châu s? khi?n dân M? khám phá là ngoài vòm tr?i này còn vòm tr?i khác - sai r?i, ngoài v?c sâu c?a M? còn có v?c th?m Âu Châu! Xa xôi nhu Úc Ð?i L?i hay Tân Tây Lan, tình hình cung không khá hon Hoa K?.

T? giá M? kim so v?i Euro, Anh kim hay dô la Úc, Tây Tân Lan, v.v... s? tang. An ké nhu d?ng Rúp c?a Nga nh? nang lu?ng lên giá thì cung ch?ng b?n vì Liên Bang Nga dang nh?p c?ng nhi?u hon và th?ng du chi phó (k?t s? thu và chi b?ng ngo?i t?) s? gi?m m?nh trong m?y nam t?i. Ð?ng Rúp cung s? m?t giá so v?i ti?n M?.

N?u ch?u khó nhìn t? bên ngoài thì không m?t ngo?i t? m?nh nào s? thay th? M? kim và cái ngai tr?ng v?n còn nguyên. Ð? d?ng dô la l?i quay v? ng? tr?, b?t d?u t? m?y tu?n t?i cho d?n vài nam n?a. Cho nên, n?u có nói r?ng Hoa K? sa sút thì không sai. Nhung nhu thông l?, khi ngã xu?ng thì M? kim v?n ngã vào cái ngai cu, vì chua x? nào có th? trám vào kho?ng tr?ng dó! M? kim m?nh vì thiên h? còn y?u hon M?, th? thôi...

Khi ?y, t?ng th?ng tân c? c?a M? có th? s? v? ng?c, là nh? ta gáy mà m?t tr?i m?c! Và dân M? l?i l?c quan v? tu th? uu vi?t c?a Hoa K?, cho d?n k? b?u c? k? ti?p...