Gi?a lúc sinh ho?t van h?c c?a ngu?i Vi?t h?i ngo?i có ph?n tr?m l?ng, thì có m?t tin vui, dó là nhà xu?t b?n Ngu?i Vi?t v?a in xong Tuy?n T?p “Nh?ng Mi?ng V?n C?a Ti?u Thuy?t” c?a nhà van Th?o Tru?ng.

Nhà van Th?o Tru?ng là m?t cây bút quân d?i dã thành danh t? lâu tru?c 1975 t?i mi?n Nam. T?p truy?n ng?n d?u tay c?a ông có nhan d? Th? L?a xu?t b?n nam 1962 khi ông ? tu?i thanh niên. Sau dó ông du?c m?i ngu?i bi?t d?n v?i các tác ph?m nhu Ngu?i Ðàn Bà Mang Thai Trên Kinh Ð?ng Tháp (1966), Vu?t M?t (1969), Cánh Ð?ng Ðã M?t (1971) và nhi?u tác ph?m khác.

T? bi?n c? 1975 ông dã là m?t trong nh?ng ngu?i b? giam c?m lâu nh?t trong các tr?i c?i t?o, h?t trong Nam d?n ra ngoài B?c, h?t ngoài B?c l?i vào trong Nam, t?ng c?ng 17 nam. Sau khi d?n M? nam 1993, ông l?i ti?p t?c sáng tác sau g?n hai th?p niên xa cách v?i th? gi?i ch? nghia. Cu?n sách d?u tiên c?a th?i k? sau c?i t?o là Ti?ng Thì Th?m Trong B?i Tre Gai xu?t b?n nam 1995, t? dó d?n nay d?u d?n c? vài ba nam ông l?i cho ra d?i m?t d?a con tinh th?n.

Nhân d?p tuy?n t?p c?a ông du?c xu?t b?n vào Mùa Hè nam nay, Ph?m Phú Minh dã có cu?c trao d?i v?i ông trên dài truy?n hình VOCT, du?c ghi l?i nhu sau.

*

Ph?m Phú Minh: Thua nhà van Th?o Tru?ng, chúng tôi nh?n du?c tin vui là anh v?a in xong tuy?n t?p c?a anh, xin du?c chúc m?ng anh. Sau m?t th?i gian dài c?m bút, nay in tuy?n t?p thì ch?c là anh có ý d?nh t?m th?i làm t?ng k?t cho vi?c vi?t lách c?a mình? Tính d?n bây gi? thì anh dã vi?t van trong bao nhiêu nam, và dã xu?t b?n du?c bao nhiêu tác ph?m?

Th?o Tru?ng: Tôi b?t d?u thích thú v?i công vi?c vi?t van làm tho t? th?i di h?c, t?c th?i tru?c nam 1954 t?i thành ph? Nam Ð?nh. Lúc dó tôi h?c trung h?c, và có m?t ông th?y là c? Tr?n Van Hào, tôi dã du?c nghe th?y gi?ng m?y tram bài Ðu?ng thi và Truy?n Ki?u cùng r?t nhi?u ca dao t?c ng?. T? th?i ?y tôi dã ao u?c trong d?i tôi s? làm m?t di?u gì dó gi?ng nhu nh?ng di?u mình dã h?c. M?i 15, 16 tu?i mà tôi dã tính... ra m?t t? báo!

Sau dó vào Nam tôi th?t b?i trong vi?c h?c hành, vì tôi di có m?t mình, ông c? tôi m?t và m? tôi l?i ? l?i mi?n B?c. Sau khi thi r?t Tú Tài, tôi di vào quân tru?ng Th? Ð?c. Ra tru?ng Th? Ð?c tôi dóng ? Qu?ng Tr?, vùng vi tuy?n 17, th?i gian này tôi b?t d?u c?m bút, và cu?n truy?n d?u tiên c?a tôi là t?p Th? L?a, vi?t cách dây hon 50 nam.

T?ng k?t vi?c vi?t lách, thì tôi dã xu?t b?n 14 cu?n truy?n t?i Vi?t Nam tru?c 1975; t?i M? t? 1993 d?n nay dã in du?c tám quy?n. Còn m?t s? b?n th?o vi?t t?i Vi?t Nam mang di M? du?c thì tôi chua in. V?a r?i tôi t?p h?p m?t s? truy?n t? tru?c d?n gi? d? in trong tuy?n t?p “Nh?ng Mi?ng V?n C?a Ti?u Thuy?t.”

S? di g?i là “mi?ng v?n” vì khi ? trong tù tôi có d? tính khi ra kh?i tù s? vi?t m?t cu?n tru?ng thiên ti?u thuy?t th?t d?y d? v? quãng l?ch s? v?a qua, th? mà khi qua M? r?i, cu?c s?ng ? dây khi?n tôi ch? thích vi?t truy?n ng?n. Tuy là truy?n ng?n mà truy?n nào tôi cung mu?n ch?a d?ng trong dó c? m?t giai do?n l?ch s? c?a cu?c chi?n. Su?t mu?i m?y cái truy?n ng?n tôi c? làm di làm l?i nhu v?y, mà v?n không thành m?t truy?n dài nhu tôi dã mong u?c. Các truy?n ng?n ?y tôi coi nhu là nh?ng mi?ng v?n c?a cái tru?ng thiên ti?u thuy?t tôi d?nh làm mà không làm du?c, vì th? tôi g?i là “Nh?ng Mi?ng V?n C?a Ti?u Thuy?t.”

Ph?m Phú Minh: Thua anh, anh v?a là ch?ng nhân v?a là ngu?i tham d? tr?n v?n cu?c chi?n 20 nam tru?c khi mi?n Nam m?t vào tay C?ng S?n. Có nhà phê bình dã cho r?ng tác ph?m c?a anh tru?c 1975 ph?n ?nh nhi?u m?t c?a cu?c chi?n ?y v?i quan ni?m nhà van t?i dây ph?i t? nh?n trách nhi?m, trình bày b? m?t kinh kh?ng c?a chi?n tranh v?i nh?ng tra v?n không ng?ng c?a ngu?i trí th?c. Anh nghi sao v? nh?n d?nh này?

Th?o Tru?ng: Tôi nghi di?u dó dúng, nhà van thì không th? tách r?i ra kh?i cu?c s?ng và xã h?i quanh mình. Vì th?, cu?c chi?n t?i Vi?t Nam tru?c 1975, th?i gian di tù t? 1975, cung nhu th?i gian sang lánh n?n bên M? này, dù mu?n dù không d?u có tác d?ng d?n tôi và có m?t trong tác ph?m tôi vi?t.

Khi vi?t, tôi l?y nh?ng d? ki?n, ch?t li?u trong cu?c s?ng dó - trong chi?n tranh, trong tr?i giam và trong cu?c s?ng c?a chúng ta bên M? bây gi? c?ng v?i nh?ng di?u tôi d?c du?c trong sách v? - t? nh?ng cái dó tôi d?ng nên nh?ng nhân v?t, nh?ng câu chuy?n. Tôi mô t? cu?c s?ng thông qua tác ph?m van ngh?.

Ph?m Phú Minh: Xin anh cho bi?t nh?ng tác ph?m nào tru?c 1975 mà anh b?ng lòng nh?t trong công vi?c ph?n ?nh nh?ng bi dát c?a m?t cu?c chi?n v?a mang tính ch?t ý th?c h? v?a là huynh d? tuong tàn c?a Vi?t Nam? Và xin anh cho bi?t tác ph?m c?a anh có liên quan d?n di?u mà ngu?i ta thu?ng nói, là “ph?n chi?n”?

Th?o Tru?ng: Tru?c h?t, tôi là ngu?i tham chi?n. N?u có ai b?o tôi là ph?n chi?n thì là không dúng, vì tôi ? trong cu?c chi?n dó. Nh?ng nam d?u si quan c?a tôi, tôi di theo nh?ng don v? tác chi?n t? vi tuy?n 17 cho d?n Ð?ng B?ng Sông C?u Long, và làm m?t s? công vi?c, ch?ng h?n di ti?n sát cho pháo binh trong nh?ng tr?n dánh. Nh?ng nam v? sau tôi du?c di?u d?ng v? co quan tham muu, t? dây tôi có co h?i tìm hi?u nhi?u hon nh?ng di?n ti?n c?a cu?c chi?n Vi?t Nam. T?t c? nh?ng cái dó dù mu?n dù không cung “ám” vào tác ph?m c?a tôi.

Trong nh?ng truy?n tôi dã vi?t, có nh?ng truy?n tôi r?t thích mà tôi nghi d?c gi? cung thích, ví d? truy?n Ngu?i Ðàn Bà Mang Thai Trên Kinh Ð?ng Tháp, ho?c Viên Ð?n B?n Vào Nhà Th?c ch?ng h?n. Trong s? nh?ng truy?n lo?i này có m?t truy?n tôi mu?n dùng m?t nhân v?t ngoài cu?c chi?n nhìn vào cu?c chi?n ?y, dó là m?t cô n? sinh trong m?t tru?ng n?i trú ? Ðà L?t tr?n ra v? v?i m?, và ch?ng ki?n c?nh chi?n tranh. Cô dã th?y c?nh dánh nhau, c?nh gi?t nhau, th?y nh?ng t? thi... Tôi mu?n dùng m?t nhân v?t không bi?t gì v? cu?c chi?n d? nhìn cu?c chi?n dó. Không bi?t d?c gi? có d? ý d?n truy?n này không, riêng tôi, tôi r?t thích cái nhìn khác v? cu?c chi?n c?a nhân v?t trong truy?n này. Ðó là truy?n Th?m Ðá Xanh Rêu.

R?i d?n nh?ng cái thê th?m c?a tr?i giam, dù mu?n dù không nó cung n?m trong truy?n c?a tôi. Có ngu?i nói r?ng m?i th? bây gi? dã qua r?i, nói l?i chuy?n ?y làm gì, nhung tôi thì cho r?ng không th? nào không nói d?n.

Ph?m Phú Minh: T? sau nam 1975, anh dã b? c?m gi? trong nhà tù c?i t?o su?t 17 nam, di chuy?n t?i hàng ch?c tr?i trong Nam và ngoài B?c. Ðó là m?t di?u r?t r?i ro. Nhung v?i tu cách c?a m?t nhà van, anh có th?y trong cái r?i này cung có du?c m?t khía c?nh tích c?c, ?y là anh dã thu th?p nh?ng kinh nghi?m r?t d?c bi?t làm phong phú cho công vi?c vi?t lách cho mình v? sau này không?

Th?o Tru?ng: N?u tôi nói may m?n du?c di tù thì không dúng, không ai mu?n di tù. Tôi l? ch?ng may nó b?t du?c thì nó b? tù. Nhung m?t khi dã sa vào m?t hoàn c?nh nhu v?y, khi dã l?y l?i bình tinh mà nh?n d?nh thì th?y dây cung là m?t xã h?i, cung là m?t khung c?nh s?ng, t?i sao mình không nghiên c?u, tìm hi?u nó. Vì th?, th?i gian ? tù v? sau l?i có ích cho tôi. T?t c? dau kh?, tàn nh?n, xót xa mà anh em trong tù ph?i ch?u, nh?ng c?nh tr? trêu mình g?p hay s? d?t nát, t?i nghi?p c?a cai tù... d?u dòi h?i mình d? tâm phân tích. Ð?i v?i tôi th?i gian ? tù dã cung c?p r?t nhi?u ch?t li?u d? vi?t. Cu?c chi?n Vi?t Nam thì c? th? gi?i này ngu?i ta dã nhìn th?y, k? c? cu?c s?ng tù dày sau dó cung th?. Nhung là nhà van, anh ph?i th? hi?n nh?ng cái dó ra, vì th? tôi dã d? tâm phân tích, t?n tr?, khi qua M? tôi m?i s? d?ng trong tác ph?m c?a mình.

Nhung t?t c? d?u là “mi?ng” h?t, không có tác ph?m l?n nhu mình mong mu?n. Tru?c 1975 tôi dã vi?t m?t ti?u thuy?t dài, dó là cu?n Bà Phi m?y nghìn trang, chua xu?t b?n. Lúc dó c?n ti?n cho gia dình, tôi dã bán truy?n ?y cho báo Ti?n Tuy?n d? dang d?n trong su?t m?y nam tr?i. Th?i gian này s? phát hành báo Ti?n Tuy?n tang dáng k?, các anh dã làm trong báo Ti?n Tuy?n, nhu anh Phan L?c Phúc ch?ng h?n, bi?t chuy?n dó.

Ph?m Phú Minh: Bây gi? anh có ý d?nh in l?i Bà Phi không?

Th?o Tru?ng: Tôi chua có kh? nang làm vi?c này, vì b?n th?o chua tìm du?c d?y d?. Hi?n t?i tôi ch? có d? 500 trang thôi. Tôi dã liên l?c các thu vi?n mi?n Ðông nu?c M?, du?c bi?t t?i dó báo Vi?t ng? th?i tru?c c?a mi?n Nam còn r?t nhi?u, trong dó ch?c có các t? báo dã dang truy?n c?a tôi. Sau 1975, b?n th?o c?a tôi b? m?t, tôi ph?i làm cách này d? thu th?p tr? l?i.

Ph?m Phú Minh: N?u tôi nh? không l?m thì anh d?nh cu ? Hoa K? nam 1993, và ch? hai nam sau, vào nam 1995 m?t nhà xu?t b?n ? Paris dã cho ra cu?n Ti?ng Thì Th?m Trong B?i Tre Gai, r?i ti?p theo các nhà xu?t b?n ? M? dã ?n hành Ðá M?c (1998), T?m Xa Cu B?n Hi?u Qu? (1999), Mây Trôi (2002), Mi?ng (2005), Th?m Ðá Xanh Rêu (2007). Anh có th? cho bi?t, so v?i các tác ph?m tru?c 1975, các cu?n sau này có nh?ng khác bi?t gì v? d? tài, v? ch?t li?u, v? v?n s?ng, v? quan ni?m vi?t v.v... không?

Th?o Tru?ng: Khác bi?t r?t nhi?u. Xã h?i tru?c 1975 là m?t xã h?i tan rã, m?t xã h?i chi?n tranh trong dó cu?c chi?n tuong tàn gây r?t nhi?u d? v?. Ch? có m?t ch?t li?u dó thôi.

Nhung sau 75 có thêm ch?t li?u v? h?n thù, v? kh? s? dói khát, v? giam c?m. R?i d?n khi qua M? thì cu?c s?ng ? dây hoàn toàn khác Vi?t Nam. T?t c? nh?ng di?u v?a nói dã tác d?ng vào b? não, vào suy nghi c?a tôi, và nh?ng tác ph?m c?a tôi sau này tôi vi?t khác tru?c 1975.

Bây gi? trong tu?i già tôi v?n làm vi?c d?u d?n. Có khi c? ngày tôi ch?ng vi?t du?c dòng nào, thay vào dó tôi có th? d?c, rà l?i s? vi?c d? chu?n b?. Các di?n ti?n trong các tác ph?m vi?t t?i M? du?c trình bày k? càng hon, ý nghi tr?m hon, và cung gay g?t hon. Ðó là s? khác bi?t gi?a nh?ng tác ph?m th?i chi?n tranh và th?i luu vong.

Ph?m Phú Minh: Xin cám on nhà van Th?o Tru?ng dã dành cho bu?i trao d?i hôm nay. M?t l?n n?a xin chúc m?ng nhà van dã ra tuy?n t?p, chúc anh ti?p t?c vi?t kh?e nhu nh?ng nam v?a qua.