LTS.- Trong th?i gian qua, phóng viên Ð? Dzung và phóng viên ?nh Benjamin Vu c?a nh?t báo Ngu?i Vi?t dã có m?t t?i Arizona và Mexico trong m?t d?t hu?n luy?n báo chí vi?t v? ch? d? di dân. Ðây là chuong trình do qu? McCormick Tribune Foundation c?p qua Vi?n Công Lý và Báo Chí (Institute for Justice and Journalism - IJJ) c?a tru?ng Annenberg School for Communication thu?c d?i h?c USC. Sau dó, phóng viên Ð? Dzung dã có m?t t?i Center on Media, Crime and Justice (CMCJ) c?a John Day College thu?c City University of New York, New York, trong ba ngày d? làm vi?c thêm. Xin m?i d?c gi? theo dõi bài phóng s? (k? 2) sau dây. Bài dài t?ng c?ng nam k?.

Khó khan và nguy hi?m

Trong ngày 19 Tháng Ba, 2008, chúng tôi du?c dua sang thành ph? Altar, ti?u bang Sonora, Mexico, d? d?n tham m?t trung tâm t?m cu c?a nh?ng ngu?i vu?t biên, có tên “Community Center of Attention for Migrant and Necessities.”

Ðây là noi cung c?p ch? ? và an u?ng cho nh?ng ngu?i vu?t biên không có kh? nang chi tr? nh?ng chi phí này. M?i ngu?i ch? du?c ? ba ngày.

“Chúng tôi ch? cho h? ? ba ngày. V? l?i, không ai mu?n ? dây lâu. M?i ngu?i d?u mu?n vu?t biên càng s?m càng t?t,” ông Enrique Celaya, d?ng giám d?c trung tâm, gi?i thích.

T?i dây, chúng tôi g?p m?t thanh niên ngu?i Guatemala, tên Nery Huaty, v?a d?n trú ng? du?c m?t ngày và dang ch? ki?m “coyote” (ngu?i d?n du?ng) d? vu?t biên gi?i.

Ngoài ra, công vi?c c?a trung tâm này, nh?t là vào Mùa Hè, là di vào các du?ng mòn trong sa m?c Sonora mà ngu?i vu?t biên thu?ng di và d?t nh?ng bình nu?c u?ng màu danh da tr?i, m?i bình ch?ng 50 gallon, d? di dân u?ng kh?i b? ch?t khát.

T?i nh?ng thùng nu?c này, ngu?i c?a trung tâm còn c?m m?t c?t cao ch?ng 5 mét v?i lá c? màu xanh da tr?i hình ch? nh?t d? di dân d? nh?n ra.

Tuy v?y, khó khan trên du?ng di là di?u mà trung tâm không th? giúp du?c, mà ch? có th? c?nh báo nh?ng ngu?i vu?t biên cung nhu cung c?p m?t s? v?t ph?m c?n thi?t mà thôi.

Ông Enrique Celaya k?: “Chúng tôi cho h? an ?, thu?c men, hu?ng d?n nh?ng v?n d? pháp lý và nguy hi?m trên sa m?c. T? ngày m? trung tâm, chúng tôi ti?p kho?ng 15,000 ngu?i.”

“V? nh?ng khó khan ? sa m?c, h?u nhu di dân không bi?t. Ða s? h? ít h?c nên không bi?t th?i ti?t ? sa m?c Sonora cung gi?ng nhu sa m?c ? Arizona, mùa hè có th? nóng d?n 125 d? F, và h? thu?ng không mang d? nu?c. H? cung không bi?t vào mùa dông th?i ti?t r?t l?nh, có khi xu?ng du?i 0 d? F, nu?c có th? b? dóng bang.”

“R?i còn gai xuong r?ng, có cây cao c? thu?c, sa m?c không có bóng mát d? ngh?, ph?n l?n h? d?u di vào ban dêm cho d? m?t và nhu th? r?t d? b? vu?ng vào gai. R?n r?t kh?p noi, có khi m?t quá, n?m ng? ngay hang r?n mà không bi?t. Ðu?ng di thì l?i lõm, r?t nguy hi?m,” ông Celaya k? ti?p.

Cung theo l?i k? c?a ông Celaya, m?t trong nh?ng tru?ng h?p d?n d?n ch?t khát là di dân l?c du?ng.

“Vì không có ki?n th?c, h? c? di theo m?t tr?i cho t?i khi h? không còn bi?t di dâu n?a. Có khi h? di lòng vòng trong m?t khu v?c c? m?y ngày v?n không tìm du?c hu?ng di dúng. K? t? nam 1994 d?n nay có kho?ng 5,000 ngu?i ch?t trên sa m?c Sonora.”

Trên du?ng di, di dân du?c m?t “coyote” d?n du?ng. N?u ki?t s?c di không n?i, có khi b? b? trên sa m?c. Khi b? b? ráp, “coyote” thu?ng “b? c?a ch?y l?y ngu?i,” m?c cho di dân b? b?t.

Ông Enrique Celaya k? ti?p: “Ngoài nh?ng khó khan trên, di dân còn ph?i d?i d?u v?i nh?ng khó khan khác nhu dân buôn l?u ma túy, các t?i ph?m và tình tr?ng b?t cóc.”

“Chúng tôi không khuy?n khích h? vu?t biên, chúng tôi c?nh báo cho h? nh?ng khó khan và nguy hi?m, tùy h? quy?t d?nh. Nhi?m v? c?a chúng tôi là giúp h? không b? ch?t trên du?ng di. Chúng tôi mu?n làm nhi?u hon n?a, nhung chúng tôi ch? có 40 thi?n nguy?n viên. T?t c? chi phí d?u do nh?ng nhà h?o tâm giúp d?,” ông Celaya cho bi?t nhu v?y.

Bà Debbi McCullough, m?t thành viên nhóm “Los Samaritanos,” m?t nhóm chuyên di c?u và giúp d? nh?ng di dân di b? ? sa m?c Sonora (phía bên M?), k?: “Trên du?ng di, h? có th? b? cu?p bóc, dánh d?p. Ð?i v?i ph? n?, tình tr?ng còn t?i t? hon. Chúng tôi t?ng ch?ng ki?n nh?ng m?nh qu?n áo, qu?n lót, tung tóe t?i m?t s? lùm cây, cho th?y có d?u hi?u c?a m?t di?u gì dó r?t kinh t?m.”

“Tru?c khi vu?t biên, t?t c? các ph? n? d?u du?c nh?c nh? u?ng thu?c ng?a thai, d? phòng tru?ng h?p b? hãm hi?p,” bà Debbi k? ti?p.

Ngày 22 Tháng Ba, chúng tôi du?c nhóm “Los Samaritanos” d?n di vào nh?ng con du?ng mòn trong sa m?c Sonora, do?n g?n Sasabe và Arivaca, mà di dân thu?ng di.

Chúng tôi ch?ng ki?n qu?n áo, giày dép, ba lô, thu?c, bàn ch?i dánh rang, bình nu?c d? lo?i, th? di?n tho?i... trên du?ng di, nh?t là trong nh?ng b?i r?m.

Ông Ed McCullough, ch?ng bà Debbi và cung là m?t thành viên c?a nhóm, nói: “B?i r?m là ch? di dân thu?ng chui vào ngh? ngoi, tránh n?ng, r?i ban dêm m?i di.”

Ngoài ra, trên du?ng có r?t nhi?u ch? l?i lõm, nh?ng t?ng dá l?n nh?, ngõ ngách ngo?n ngoèo, n?u di ban dêm, không th?y du?ng, r?t d? b? v?p.

“Tr?t chân là chuy?n bình thu?ng. Vì h? c? g?ng di càng nhi?u càng t?t tru?c khi m?t tr?i ló d?ng. Ngoài ra, h? không dám dùng dèn pin, vì s? nhân viên CBP di tu?n th?y. Th?m chí bình nu?c b?ng nh?a tr?ng cung du?c di dân dùng v?i b?c l?i, vì ban dêm r?t d? th?y,” bà Debbi gi?i thích.

Trên du?ng di, chúng tôi d?ng l?i m?t b?n nu?c l?n, cu k?, không có nu?c, nhung có r?t nhi?u l? d?n. Trên b?n nu?c này, m?t ai dó son ba mui tên ch? v? hu?ng Mexico, Los Angeles và New York, nhung c? ba hu?ng d?u sai.

“Tôi nghi m?t ai dó d?nh choi kham nh?ng b? nhân trên sa m?c. Sau nh?ng ngày bu?c trong sa m?c, m?t s? b? nhân m?t quá, m?t phuong hu?ng mà g?p cái b?n nu?c này thì không bi?t dâu mà mò,” ông McCullough nói.

Ông McCullough k? ti?p: “Có l?n chúng tôi mang m?t s? bình nu?c ra d? ? sa m?c cho di dân u?ng. Trên du?ng v? chúng tôi phát hi?n ai dó dùng dao dâm th?ng, làm nu?c ch?y ra h?t.”

B? b?t

Trong ngày 22 Tháng Ba, 2008, chúng tôi du?c dua d?n vùng sa m?c Sonora phía bên Hoa K?. Ðây là m?t sa m?c có nh?ng cây xuong r?ng cao ch?ng ba mét, không có tán, xen l?n v?i m?t ít b?i cây, d? d? di dân có th? chui vào ngh? ngoi và tránh n?ng.

Trên xa l? 286 d?n c?a kh?u Sasabe, chúng tôi g?p nh?ng nhân viên c?a co quan US Customs and Border Protection (CBP) di trên nh?ng chi?c xe pickup truck, có thùng phía sau d? ch? nh?ng di dân mà h? b?t du?c.

Sau khi b?t, nhân viên CBP dua nh?ng di dân b? b?t d?n m?t di?m t?p trung d? dua lên xe bus c?a công ty Wackenhut, m?t công ty d?ch v? có h?p d?ng v?i B? N?i An, ch? h? d?n m?t trung tâm t?m giam g?n dó.

Chúng tôi cung th?y nh?ng dài quan sát di d?ng, cao ch?ng nam mét, d?t trên xa l? 286 d? nhân viên CBP có th? quan sát và phát hi?n t?t c? nh?ng gì “di d?ng” trên sa m?c và báo cho nhân viên khác d?n dón s?n d? b?t.

Trên nh?ng con du?ng mòn mà di dân di, chúng tôi nhìn th?y d? lo?i áo qu?n, ba lô, bình nu?c, thu?c men, bàn ch?i dánh rang, giày dép... b? l?i, nh?t là trong nh?ng b?i r?m.

Bà Debbi cho bi?t: “Sau khi vu?t qua sa m?c và g?n t?i di?m b?c ngu?i, di dân b? các 'coyote' b?t ph?i b? t?t c? l?i. M?i ngu?i ch? m?c m?t b? qu?n áo s?ch s? d? chu?n b? lên xe ch? di. Thông thu?ng, ch? b? d? cách ch? b?c ngu?i ch?ng 1.5 d?m.”

“? dây ch? có vài con du?ng, nhân viên CBP tu?n tra và thi?t l?p tr?m ki?m soát thu?ng xuyên, nên dù có xe ch?, di dân v?n có th? b? b?t. Nhung h? không còn cách nào khác vì ti?p t?c di b? r?t nguy hi?m,” bà Debbi nói ti?p.

(Còn ti?p)