(k? 4)

LTS.- Trong th?i gian qua, phóng viên Ð? Dzung và phóng viên ?nh Benjamin Vu c?a nh?t báo Ngu?i Vi?t dã có m?t t?i Arizona và Mexico trong m?t d?t hu?n luy?n báo chí vi?t v? ch? d? di dân. Ðây là chuong trình do qu? McCormick Tribune Foundation c?p qua Vi?n Công Lý và Báo Chí (Institute for Justice and Journalism - IJJ) c?a tru?ng Annenberg School for Communication thu?c d?i h?c USC. Sau dó, phóng viên Ð? Dzung dã có m?t t?i Center on Media, Crime and Justice (CMCJ) c?a John Jay College thu?c City University of New York, New York, trong ba ngày d? làm vi?c thêm. Xin m?i d?c gi? theo dõi bài phóng s? (k? 4) sau dây. Bài dài t?ng c?ng nam k?.

Các t? ch?c giúp di dân không b? thi?t m?ng trên sa m?c

M?t trong nh?ng t? ch?c chuyên giúp di dân không b? ch?t trên sa m?c là “Los Samaritanos” v?i nhi?u thi?n nguy?n viên cu ng? t?i Tucson.

T? ch?c này do Linh M?c John Fife thành l?p vào th?p niên 1980. Lúc dó, linh m?c này là chánh x? nhà th? Southside Presbyterian Church, Tucson. Nam 1981, nhà th? này là noi d?u tiên d? cho các di dân El Salvador vào trú ng?. Chính vi?c này dã d?y lên m?t phong trào d? cho hàng ngàn di dân g?c Hispanic trú ng? t?i hon 500 nhà th? kh?p Hoa K?.

Nam 1986, linh m?c này là m?t trong tám nhà ho?t d?ng giúp d? di dân b? k?t t?i “buôn l?u di dân” và b? qu?n thúc nam nam. Nam 2002, Linh M?c John Fife thành l?p “Los Samaritanos,” thu?c t? ch?c “No More Deaths.”

Tucson ch? cách xa biên gi?i ch?ng 60 d?m và v?n còn trong vùng ki?m soát c?a CBP, có nghia là nhân viên c?a co quan này có th? b?t nh?ng ngu?i mà h? nghi là ch?a ch?p di dân b?t h?p pháp.

Tuy v?y, t?i m?t vài noi, chúng tôi th?y có d?t bình nu?c và lá c? màu xanh duong tr?i. M?t s? nhà dân còn d? t?m b?ng có v? hình m?t ngu?i n?m ch?t bên c?nh cây xuong r?ng ? sa m?c v?i hàng ch? “Humanitarian Aid Is Never A Crime” (Giúp d? nhân d?o không ph?i là t?i ác) cho th?y m?t s? cu dân ? dây mu?n giúp di dân không b? ch?t.

“Chúng tôi không ch?a ch?p h?, vì nhu th? là ph?m lu?t. Nhung chúng tôi có quy?n giúp h? th?c ph?m, thu?c men, gi?y dép, m?n... ho?c ch? du?ng cho h? di n?u du?c h?i,” bà Debbi McCullough nói nhu v?y.

Bà k? ti?p: “Tuy nhiên, khi g?p h? trên du?ng mòn, chúng tôi luôn khuy?n khích h? nên suy nghi th?t k? là có nên ti?p t?c di hay không. N?u h? không mu?n, chúng tôi g?i di?n tho?i yêu c?u nhân viên c?a CBP d?n dua h? lên xe, ch? l?i c?a kh?u và tr?c xu?t h?. Chúng tôi có m?t cho t?i lúc h? du?c dua lên xe d? b?o d?m h? không b? nhân viên CBP ngu?c dãi.”

Nh?ng c?ng d?ng thân thi?n v?i di dân

Trong lúc nhi?u thành ph? và c?ng d?ng t?i Hoa K? có nh?ng chính sách g?t gao d?i v?i di dân b?t h?p pháp, nhu c?m lai vãng ngoài du?ng d? ki?m vi?c, không cho di làm, ki?m tra gi?y t?, ho?c không b?o v? h? khi b? ch? an hi?p... m?t s? thành ph? l?i có nh?ng chính sách thân thi?n d?i v?i nhóm ngu?i này hon.

Th? Tru?ng Michael Bloomberg c?a New York m?i dây dã ra ch? th? c?nh sát không du?c h?i tình tr?ng di trú c?a cu dân.

Trong h?i ngh? t?i John Jay College ngày 2 Tháng Sáu, 2008, Th? Tru?ng John DeStefano c?a New Haven, Connecticut, cho bi?t thành ph? này dã ra ch? th? “c?nh sát không nên h?i tình tr?ng di trú c?a cu dân, ngo?i tr? tru?ng h?p di?u tra liên quan d?n ho?t d?ng t?i ác.”

Cung trong h?i ngh? này, ông Eddie Francis, th? tru?ng thành ph? Windsor, ti?u bang Ontario, Canada, cho bi?t: “Windsor là m?t trong nh?ng thành ph? l?n nh?t giáp gi?i v?i Hoa K? và hi?n là thành ph? phát tri?n nhanh hàng th? nhì t?i Canada. Ðây là m?t thành ph? da ch?ng t?c, có chính sách thu hút di dân, cu dân nói hon 100 ngôn ng? khác nhau. M?i nam, chúng tôi có kho?ng 2,500 di dân d?n làm vi?c.”

“Nam ngoái, chúng tôi b?t d?u có nh?ng di dân t? nh?ng ti?u bang xa xôi c?a Hoa K?, nhu Florida ch?ng h?n, d?n b?ng máy bay, xe l?a và du?ng b?. Các di dân b?t h?p pháp d?n Windsor làm vi?c, ? l?i và ch? thay d?i tình tr?ng di trú. T?t c? di dân d?u du?c hu?ng b?o hi?m y t?, có ch? ? trong tru?ng h?p c?n thi?t. Ch? m?i dây thôi, vì lu?t thay d?i, c?nh sát bây gi? có quy?n h?i tình tr?ng di trú c?a cu dân n?u nghi ng?,” Th? Tru?ng Francis nói ti?p.

Nhung có l? không noi nào ? Hoa K? có chính sách thân thi?n v?i di dân hon thành ph? White Plain, m?t thành ph? nh? v?i 56,000 dân, n?m cách qu?n Manhattan c?a thành ph? New York ch?ng 25 d?m, nhung ban ngày và cu?i tu?n, l?i có t?i 250,000 ngu?i d?n làm vi?c, du l?ch và mua s?m.

Di dân t?i dây, cho dù có gi?y t? di làm hay không, có th? d?n nh?ng t? di?m ch? vi?c làm mà không s? b? b? ráp. N?u b? ch? qu?t ti?n, di dân có th? báo c?nh sát ho?c các t? ch?c b?o v? di dân d? du?c khi?u n?i. Th?m chí, thành ph? còn in m?t cu?n c?m nang nh? phát mi?n phí cho di dân d? ghi chi ti?t công vi?c m?i ngày, làm ? dâu, làm v?i ai, mình có nh?ng quy?n gì, lu?t lao d?ng nhu th? nào... b?ng c? ti?ng Anh l?n ti?ng Tây Ban Nha.

M?i nam, thành ph? d?u t? ch?c di?n hành kéo dài 3 ti?ng d?ng h? cho ngu?i g?c Hispanic.

Ti?p chúng tôi t?i tòa th? chính, Th? Tru?ng Joseph Delfino nói: “Cha m? tôi là ngu?i Ý, d?n dây l?p nghi?p t? th?p niên 1900. Tôi cung t?ng tr?i qua nh?ng gì cha m? tôi tr?i qua tru?c dó. Tôi nghi, White Plains mu?n xây d?ng m?t c?ng d?ng làm m?i ngu?i d?u c?m th?y sung su?ng. Chúng tôi mu?n có m?t thành ph? mà ngu?i giàu và ngu?i nghèo có th? s?ng v?i nhau. T?t c? m?i ngu?i d?u du?c d?i x? công b?ng.”

“Th?m chí, chúng tôi còn tu?n tra sau gi? làm vi?c d? b?o d?m di dân không b? cu?p bóc. B?t dèn du?ng nh?ng khu v?c t?i mà di dân thu?ng di qua...,” Trung Úy Kevin Christopher c?a S? C?nh Sát White Plains nói.

Trong lúc di tham quan thành ph?, di d?n dâu chúng tôi cung th?y di dân Hispanic nói chuy?n v?i c?nh sát m?t cách thân thi?n, không có d?u hi?u s? s?t nào.

Ti?n Si Frank Straub, ch? huy tru?ng s? c?nh sát thành ph?, cho bi?t: “Chuy?n di b?t nh?ng di dân b?t h?p pháp là c?a liên bang. C?nh sát d?a phuong chúng tôi ch? lo b?o d?m an ninh cho cu dân và duy trì m?t c?ng d?ng ?n d?nh, không có t?i ác, không xáo tr?n và b?o d?m tính m?ng cho m?i cu dân theo Hi?n Pháp Hoa K?. Ð? c?nh sát d?a phuong liên l?y d?n v?n d? c?a liên bang là nguy hi?m.”

Tuy v?y, Ti?n Si Frank Straub cho bi?t: “N?u bi?t di dân nào có l?nh truy nã c?a liên bang, chúng tôi s? báo cho co quan Immigration and Customs Enforcement (ICE).”

Nhi?u di dân ki?m du?c vi?c làm ?n d?nh và thành công t?i White Plains, cho dù d?n dây h?p pháp hay không.

T?i van phòng c?a h?i The Westchester Hispanic Coalition, chúng tôi g?p anh Felix Castillo. Anh cho bi?t xu?t thân t? t?nh Santiago, Dominican Republic, d?n White Plains nam 1984, lúc m?i 14 tu?i, gi? làm ch? m?t nhà hàng và m?t c?a hàng an.

Trong m?t bu?i g?p g? v?i di dân t?i Grace Church Community Center, chúng tôi g?p hai v? ch?ng andh Iglesia, xu?t thân t? ti?u bang Puebla, Mexico, d?n Hoa K? b?t h?p pháp, t?ng làm vi?c t?i qu?n Queens, New York, tám nam và dã s?ng ? White Plains du?c 10 nam. Ch?ng làm ngh? xây d?ng, v? làm ngh? d?n v? sinh nhà. C? hai d?u chua có gi?y t?. H? có ba ngu?i con sinh t?i M?. C? hai tháng h? g?i $100 v? cho gia dình ? Mexico.

Ngu?i v? k?: “Ch? ? dây t? t?. ? Queens làm du?c nhi?u ti?n hon, nhung không an toàn b?ng White Plains. Nam 2000 có ch? có n?p don S? Di Trú và Nh?p T?ch xin gi?y di làm, nhung h? so không d?y d? nên b? t? ch?i.”

M?t di dân khác có tên h? là Dominguez, cung xu?t thân t? Puebla, cho bi?t anh d?n White Plains nam 1992, hi?n làm ngh? cham sóc cây c? (landscaping), công vi?c r?t t?t, có v? và ba con ? Mexico, chua bao gi? xin gi?y di làm.

Anh nói: “C?nh sát ? dây r?t t?t, tôi không có xe, không b?ng lái, c? hai tu?n g?i $400 v? nhà, qua d?ch v? chuy?n ti?n Pronto Envios.”

Theo bài báo “White Plains Comes of Age” dang trên t?p chí Westchester Commerce s? Tháng Sáu, 2007, k? t? khi ông Josehp Delfino làm th? tru?ng nam 1998, khu v?c trung tâm thành ph? hoàn toàn thay d?i, t? m?t khu v?c các van phòng tr?ng v?ng không ai mu?n d?u tu thành m?t khu thuong m?i phát tri?n d? d?i v?i v?n d?u tu lên d?n hon $1 t? xây d?ng và ít nh?t $1 t? h? th?ng thoát nu?c.

Ngoài nh?ng công trình chính nhu City Center, Trump Tower, One City Place, Jefferson Place và Bank Street Commons dã hoàn t?t, White Plains dang xây d?ng thêm các khu nhà ? cao c?p và h?p d?n nhi?u công ty bán l? nhu Wal-Mart, Target và Fortunoff d?n m? c?a hàng.

Tru?c khi r?i Whitel Plains, chúng tôi di ngang qua trung tâm thành ph? và th?y nhi?u tòa nhà ch?c tr?i dang du?c d?ng lên. Tôi h?i tu?ng l?i nh?ng gì x?y ra ? Arizona và nghi?m ra m?t di?u, v? m?t kinh t?, lu?t di trú kh?t khe t?i ti?u bang giáp biên gi?i Mexico này làm nhi?u doanh nghi?p diêu d?ng. Trong khi dó, m?t thành ph? thân thi?n v?i di dân nhu White Plains l?i t?o ra nhi?u công trình xây d?ng.

(Còn ti?p)