Huy Phuong

LTS.- Bài vi?t du?i dây du?c trích t? tác ph?m “Nu?c M? L?nh Lùng” c?a nhà tho Huy Phuong. Khi m?i xu?t b?n, tác ph?m này dã t?o ngay du?c xúc d?ng và nh?ng gì mà nhà tho g?i g?m vào - không ph?i là nh?ng bài tho - mà là nh?ng do?n van ghi l?i nh?ng c?m xúc thân c?n nh?t chung quanh chúng ta. Bút pháp c?a Huy Phuong v?n còn ph?ng ph?t nh?ng cay d?ng c?a m?t công dân, m?t ngu?i lính dã ph?i tr? m?t cái giá cho nh?ng ngu?i lãnh d?o không thông minh trong cu?c chi?n gây nhi?u m?t mát. (V.A.)

Không bi?t n?n thi ca h?i ngo?i k?t duyên v?i Ph? lúc nào mà tu?n tru?c Lê Van Vu B?c Ti?n v?a ra m?t B?n Nu?c Ngu B? c?a Hoàng Công Khanh ? Ph? Ngon thì tu?n sau Du T? Lê l?i trình làng Ði V?i V? Cùng M?t Nghia Nhu Nhau t?i Ph? Hòa An. (1)

Bây gi? nói d?n Ph? ta ph?i nói d?n Vi?t Nam cung nhu trái l?i, và nghi d?n quê huong là nghi d?n m?t ngày du?c an m?t tô ph? trên d?t m?. Tôi cung xin cám on cu?c di cu vi d?i nam 1954 dã bi?n Ph? thành m?t món an Vi?t Nam không còn phân ranh Nam B?c. Cùng v?i cu?c vào Nam c?a hon m?t tri?u d?ng bào sau khi hi?p d?nh Genève du?c ký k?t, Ph? dã có m?t kh?p Sài Gòn, kh?p hang cùng ngõ h?m và t? dó ngu?i Nam, ngu?i Hoa du?c thêm m?t món an tuy?t h?o hàng ngày ngoài h? tíu và mì.

Nói d?n nh?ng bu?c di l?ch s? c?a Ph? vào nh?ng nam 1954, 55 m?y ai còn nh? d?n ti?m ph? Gà Tr?ng Thi?n ? du?ng Phan Ðình Phùng, có cô ca si tóc b?ng b?nh n?i danh m?t th?i Y?n V?. Ti?m ph? này r?t n?i ti?ng và ra d?i d?ng m?t th?i v?i cà phê Gió B?c ? phía bên kia du?ng Phan Ðình Phùng. Ngày ?y có ti?m Ph? Turc thu?ng quen g?i là Ph? tuy?t ? m?t con h?m nh? ch?ng gi?a du?ng Paul Blanchy và Catinat (Hai Bà Trung và T? Do). S? di tôi g?i l?i m?y cái tên thu?c d?a ?y là vì cho d?n nam 1955 Sài Gòn v?n còn tên cu và ti?m ph? tôi mu?n nói d?n n?m trên du?ng Turc. Con h?m ng?n, bàn ph? bày ra ngay gi?a du?ng, khách an chen chúc, ph? không ngon vì h?m nhi?u c? c?i và cà r?t quá nhung có d?c di?m là tô r?t l?n.

Ph? H?p L?i, Kim Long, Tàu Bay ng? tr? su?t m?t con du?ng Lý Thái T? nh?ng ngày d?u di cu thu? ?y. Su?t con du?ng Hi?n Vuong ti?m ph? chen chúc m?c lên quãng t? Hai Bà Trung d?n Pasteur, d?n n?i m?t ti?m bán d? ph? tùng xe d?p m? ra ? quãng này ch? vài ba tháng sau dã ph?i d?p ti?m. Tôi có cái d? là khi nói d?n Hi?n Vuong tôi ít khi liên tu?ng d?n m?t ông Chúa mà hay nghi t?i m?t tô ph? gà có da lòng, tr?ng non, nu?c béo, hành tr?n. Nói d?n ph? Hi?n Vuong là ph?i nói d?n Ph? Pasteur cách nhau m?t góc du?ng. Ph? Pasteur n?i danh là khu ph? dêm, noi t? t?p c?a các em gái vu tru?ng, các tay di nh?y v? khuya và m?t ít ca si phòng trà. Ph? Hi?n Vuong có khi m? c?a d?n m?t hai gi? sáng. Ch? ?y d?i di?n v?i Vi?n Pasteur Sài Gòn nên sinh ho?t v? dêm ch?ng qu?y r?y ai, ch? d?u xe l?i r?ng rãi. Có th? g?i Ph? Pasteur v? dêm khuya là noi có khách an ph? an m?c d?p, trang di?m nhi?u nh?t c?a Sài Gòn thu? ?y.

H?m Casino ? góc du?ng Pasteur và Lê L?i cung là m?t khu Ph? s?m u?t vào th?p niên 60. ? dó tôi còn nh? ph? Ð?c Vu?ng và Ph? Minh là hai ti?m ph? m?t d?u, m?t cu?i h?m luôn luôn dông khách. Sáng ch? nh?t bát ph?, an m?t bát ph? h?m Casino r?i ra ng?i u?ng cà phê ? Mai Huong, ho?c Givral, ho?c Brodard là thói quen c?a m?t s? nhà báo, nhà tho thu? ?y.

Ph? Tr?n Cao Vân ? góc du?ng H?ng Th?p T? g?n tòa d?i s? M? là noi t? t?p qu?n chúng c?a Ðài Phát Thanh Quân Ð?i và C?c Tâm Lý Chi?n lúc nào cung dông ngh?t ngu?i an, ngon v?a ph?i và khá m?n nên qu?n hùng bu?i sáng l?i ph?i g?p nhau m?t l?n n?a d? gi?i khát trong Câu l?c b? c?a Kh?i Tình báo C?c Tâm Lý Chi?n.

Ph? Công Lý ? g?n góc Công Lý - Yên Ð?, vào qua m?t kho?ng sân r?ng thu?ng là noi g?p g? c?a gi?i không quân trên du?ng vào sân bay Tân Son Nh?t. Còn bao nhiêu là ti?m ph? không có d?p an hay không nh? h?t.

Là ngu?i Vi?t Nam ai không m?t l?n an ph? và cung dã có nhi?u ngu?i ghi?n ph?. Có ngu?i m?i sáng d?u an m?t tô ph? mà không bao gi? ngán. Tôi có quen m?t ông thi si “n?ng ký” th?i ?y là ông Nh?t Tu?n, m?i sáng an ph? ph?i làm m?t c?p. Bình dân ít ti?n cung an ph?, giàu có cao sang cung không th? thi?u ph?.

Có ngu?i dã an ph? Hi?n Vuong t? ngày di h?c cho d?n ngày làm th? tu?ng, nghe nói là ông “râu k?m”, nh? ph? nhu nh? b?n hi?n cung ph?i nh? ngu?i h? t?ng tìm d?n chén m?t tô. Làm l?n mà không du?c s?ng, sinh ho?t nhu m?t ngu?i bình thu?ng thì thà làm nh? còn hon. M?t tô ph? du?c c?n v? bung cà mèn v? dinh thì còn gì là ngon n?a. An ph? ph?i an t?i ch?, quan sát t? lúc tr?ng bánh, b? th?t, r?i hành và chan nu?c dùng và tô ph? du?c bung d?n lúc dang còn b?c hoi nóng.

Và ai còn nh? t?i tô ph? gà s? 1 ? Nha Trang, tô ph? Bình Ðà L?t hay ? cái quán bình dân trong b?n xe thành ph? này. Ði?u l? k? là di l?n ra mi?n trung thì tô ph? càng lúc càng m?t ngon, ph?i chang do s? th?ng th? c?a tô bún bò Hu?.

Tôi không thích cái ki?u an ph? khi tô ph? bung l?i bàn, bao nhiêu tiêu, chanh, tuong nu?c, m?m và c? m?t dia giá, rau qu? l?n du?c d?n vào tô, làm tô ph? “ngh?t th?” không còn tí nu?c nôi nào c?, hay có nh?ng anh hùng lao d?ng an m?t tô ph? chung v?i m?t ? bánh mì cho d? no. An nhu v?y th?t t?i nghi?p cho ph?!

Tôi cung không thích mua m?t tô ph? dem v? nhà trong cái cà mèn nhôm có lát chanh l?u b?u, hai ba mu?ng tuong den d? và c? m?t n?m ?t du?c vém vào. An nhu v?y là an cho qua bu?i, ch?ng còn tí nào bi?u l? du?c cá tính c?a ngu?i an, vì ai cung an nhu v?y. Theo tôi có ngu?i an ph? không dùng chanh, có ngu?i không bao gi? an ph? v?i giá vì cho nhu v?y là ph?... m?t g?c, có ngu?i an ph? mà không có hành tr?n là m?t ngon, có ngu?i an ph? là ph?i có nu?c béo, có ngu?i an ph? l?i ph?i kêu m?t tô nu?c th?t dùng thêm, có ngu?i l?i dòi “tái d? ngoài”. Ph?i chang r?c r?i chính là ngh? thu?t, nh?t là trong ngh? thu?t an u?ng.

An ph? mu?n d?y d? thì ph?i g?i d?c bi?t, ho?c th?p c?m. Có an d? các lo?i tái, chín, n?m, gân, g?u, s?n, sách, giò... d?c bi?t thêm là s?a (vú bò) và ng?u pín. V?y lúc vào ti?m, ta nên ph?i g?i m?t tô ph? nhu th? nào?

“Cho tôi m?t tô tái g?u n?m gân hành tr?n, nu?c béo, ít bánh, không giá, tái d? ngoài, tô l?n...”. N?u b?n là h?u bàn, li?u b?n có ph?c v? n?i không? Và n?u dùng ti?ng Vi?t thì theo van ph?m nên d? tô l?n tru?c hành tr?n, hay nu?c béo sau ít bánh nhu cách dùng tinh t? trong ti?ng Anh không?

Cung vì cái l?i an ph? ti?u tu s?n ?y mà th?i “gi?i phóng” dã x?y ra nhi?u chuy?n ng? nghinh. M?t bu?i sáng b?ng b?ng khí th? cách m?ng t?i ti?m ph? Minh h?m Casino, m?t anh b?n nón c?i, mang x?c c?t, dép râu vào ti?m, d?ng t?n ng?n ? qu?y ph?:

- Cho tôi m?t tô ph?.

- Ông dùng gì.

- Cho tôi m?t tô ph?.

- Xin l?i ông dùng gì?

Cu?i cùng ch? ti?m ch?t hi?u, bèn gi?i thích:

- “Ông mu?n dùng gì, ph? tái, ph? n?m, ph? gân?”

An xong tô ph?, anh b?n h?i:

- Tôi an m?t tô n?a du?c không?

- ? mi?n Nam này ông có ti?n, ông mu?n dùng bao nhiêu cung du?c.

Ðó là s? khác l? gi?a hai mi?n, và s? m?nh b?nh b?ng, trôi n?i có khi ch?u s? ph?n h?m hiu c?a Ph?. Ngoài Xã H?i Ch? Nghia th?i chi?n tranh ch? có m?t lo?i ph? là ph? m?t tô, và ph? có ngu?i lái (có th?t) và ph? không ngu?i lái (không có th?t) dùng cho có v? trí tu? theo ki?u th?i d?i phi thuy?n. Ph? Hà N?i th?i bình xua nay có l?i ph? ch?, khách d?ng x?p hàng ngay tru?c n?i nu?c dùng, yêu c?u tô ph? theo ý mu?n r?i tr? ti?n, khi tô ph? làm xong, khách dón l?y, t? bung di tìm ch? ng?i. Có l? hi?n tu?ng này là do tâm lý nôn nóng, ch?u ch?c, nhi?u ngu?i cho là thi?u thanh l?ch trong cách dùng ph?.

Ngày nay, ph? Tàu Bay ? g?n góc Lý Thái T? và Nguy?n Tri Phuong s?ng qua nhi?u giai do?n l?ch s?, v?n còn d?y. An ph? dây ph?i nói là r?, bình dân, t?m du?c nhung có v? xô b?, tô ph? d?y tràn, bàn gh? nh?y nh?a, tu?ng vách ám khói và ch?ng bao gi? ch? nhân b?n lòng ph?i cung c?p rau qu?, ngò gai hay giá s?ng cho khách. Ðó là ti?m ph? không rau, duy nh?t ? Sài Gòn tru?c và sau 75.

Ph? Quy?n ? c?ng s? 2 T?ng Tham Muu ngày tru?c cung còn dó qua m?y ch?ng d?i d?i. V?n còn các cô bung ph?, v?n còn hình ?nh gia dình c?a ông ch? treo trên vách c?nh chi?c bàn r?ng ng?i du?c 15, 16 ngu?i. Ð?c di?m c?a Ph? Quy?n là khách v?a ng?i vào gh?, ph? dã bung t?i. T? nam 1970 d?n 1975 khách an bu?i sáng toàn là quân nhân b? T?ng Tham Muu, m?i l?n d?n an ph? c? s? VC cho m?t qu? claymore là tiêu m?t m?t d?i d?i. Ngày nay nón c?i, dép lào, áo phong l?n l?n, ph? l?i m?t l?n n?a, trên l?i di c?a l?ch s? ch?ng ki?n chuy?n d?i d?i.

Ôi! Ph? Phú Nhu?n, Ph? Tân Ð?nh, Ph? Khánh H?i, Ph? Th? Nghè, Ph? Ða Kao, Ph? Hàng Xanh, Ph? Thanh Ða... Bao nhiêu d?a danh là bao nhiêu ti?m ph?, nó g?i nh? nh?ng bu?i sáng Sài Gòn bão r?t, tr?i l?nh se s?t... an m?t tô ph? nóng, cay... Ngày nay Ph? Vi?t Nam dã lên hàng Ð?i S?, du?c b?u là món ngon h?p d?n c?a toàn th? gi?i trong nh?ng nam g?n dây, nh?t là sau khi T?ng Th?ng m?t cu?ng qu?c là Ông Bill Clinton dã ngon mi?ng, h? c? dùng t?i hai tô ph? trong th?i gian vi?ng tham quê nhà c?a chúng ta, thì Ph? qu? là món an tuy?t h?o.

Tr?i l?nh, an Ph? Ðà L?t, Ph? Hà N?i ch?c ch?n s? ph?i ngon, sao m?t bát ph? h?i ngo?i hình nhu ta th?y thi?u m?t cái gì không th?y ngon? Cung nhu h?u h?t ngu?i Vi?t Nam qua M? d?u cho r?ng an không th?y ngon, không th?y thèm an, com, ph?, mì, cháo, món nam, món b?c d?u không ngon.

Riêng tôi thú th?t, qua dây tôi chua du?c an m?t tô ph? ngon. Ðó là m?t cách nói. T?u trung ngu?i ta chua phân tích du?c th? nào là m?t tô ph? ngon. Hay nói ba ph?i m?t tô ph? d? là m?t tô ph? không ngon, an d? mà an, an d? mà nh?! Ph?i chang vì bánh quá c?ng, khi bung ra s?i ph? còn dính c?c v?i nhau, nu?c quá trong, th?t quá nhi?u, l?m b?t ng?t, ng?n rau quá l?n, gà không dám an da, nu?c dùng không dám thêm nu?c béo? Nhi?u ngu?i than phi?n r?ng tô ph? ? M? quá l?n, m?i g?i tô nh? không thôi dã th?y m?t. Ph? ngon là an xong m?t tô, ph?i th?y rõ nh?ng h?t tiêu du?i dáy tô vì nu?c dã húp c?n, ngu?i an còn thòm thèm mà không dám an tô th? hai, vì bi?t s? m?t ngon và nh?t d?nh l?n sau s? ghé qua l?i.

Ph?i chi cho tôi du?c m?t ngày Sài Gòn bình yên và tâm h?n tôi cung bình yên, m?t ngày Sài Gòn bão r?t l?nh se s?t, bu?i sáng, du?c an l?i m?t tô ph? d?m v? quê huong tru?c ly cà phê nóng, hang hái di vào m?t ngày tru?c m?t d?y ?p vui tuoi và ph?n ch?n.

Huy Phuong

(1) Th?i di?m: 20/10/1991