Home
- Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ
Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết.
- Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết
- Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003
- Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ:
- Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà
- Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona
- Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai
Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai.
- Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử
- Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm
- Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết
- Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh
- Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy
- Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh
- Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo
- Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn
- Tẩy chay
Xin thú thật là người Việt Nam, tôi vốn không ưa gì Trung Quốc. Và như mọi người dân Việt, tôi đã “sôi máu” khi họ ngang nhiên biến Biển Ðông của chúng ta thành “cái hồ của Trung Quốc”, và các quần đảo trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa thành quận huyện của họ.
- Nào phải của riêng Hoa Kỳ
Ðó có vẻ như là phản ứng của nhiều người trên thế giới đối với tiến trình bầu cử hiện đang diễn ra tại Hoa Kỳ. Ðó là phản ứng của Sir Elton John khi ông đến New York để trình diễn trong một cuộc hòa nhạc gây quĩ cho Thượng Nghị Sĩ Hillary Clinton.
- Tội làm báo
Ðó là tội mà chính quyền Zimbabwe buộc cho ký giả Barry Bearak của tờ New York Times. Nghe tưởng chuyện đùa, nhưng đối với nhiều ký giả trên thế giới, tội làm báo, nhất là làm báo không được chính quyền cho phép, quả là một cái tội tày trời.
- Câu chuyện Miến Điện
Hồi cuối thập niên 1990 tôi có cơ hội đến Miến Ðiện, dĩ nhiên là đến với tư cách du khách vì Miến Ðiện từ chối cấp visa báo chí, mặc dầu lúc đó tôi đang làm cho đài BBC.
- Ðiềm trời
Ðược biết trong hàng các lãnh tụ trên thế giới hiện nay, các ông tướng ở Miến Ðiện được coi như là tin vào bói toán nhất. Có điều không những các ông tướng tin vào bói toán mà dân chúng cũng rất tin tưởng vào các điềm báo trước và theo họ điềm trời có vẻ như nói là các ông tướng sắp hết thời.
- Nguy cơ của mở cửa
Hôm cuối tuần tôi ăn cơm với mấy người bạn vốn là những người mà nay được gọi là “cold warriors”, những người đã theo dõi và chống lại các chế độ Cộng Sản trong thời Chiến Tranh Lạnh và sau cùng đã chứng kiến sự sụp đổ của đế quốc Liên Xô và sự phá sản của chủ nghĩa cộng sản. Câu chuyện quanh quẩn rồi cũng về đến Trung Quốc và Miến Ðiện và phản ứng của hai quốc gia này đối với thiên tai.
- Nhận diện bạo chúa
Mấy tuần nay Miến Ðiện đã trở lại hàng đầu của báo chí thế giới.
- Thế giới nghĩ gì về chiến thắng của ông Obama
Phải nói là thế giới đã chào đón khá nồng nhiệt việc Thượng Nghị Sĩ Barack Hussein Obama chính thức thắng cuộc trong việc sẽ được đảng Dân Chủ đề cử làm ứng cử viên tổng thống.
- Lương tâm và giả dối
Một trong những điều không thể chịu nổi khi phải sống trong một chế độ như chế độ ở Việt Nam hiện nay không phải là đàn áp hay tham nhũng mà là sự giả dối và nói láo đã trở thành thói quen. Cái thói quen đã dẫn đến những lời nói mà ngày nay đã trở thành quen thuộc với mọi người miền Nam như “tivi, tủ lạnh chạy đầy đường”.
- Ân oán
Tuần rồi, ở Căm Bốt, tòa án xử tội phạm chiến tranh một số cựu lãnh tụ Khmer Ðỏ còn sống sót đã bắt đầu một tiến trình hy hữu. Lần đầu tiên, các nạn nhân ra tòa không những chỉ là nhân chứng mà đồng thời sẽ là bên nguyên trong một vụ xử dân sự đối với những tên sát nhân này.
- Thời buổi xăng tăng giá
Xăng đã trở thành một phần của cuộc sống của chúng ta, một phần quan trọng đến nỗi khi xăng tăng giá, nhiều người trong chúng ta đã thay đổi hẳn cuộc sống để đáp ứng. Và nếu không đáp ứng được thì phản ứng của chúng ta trở thành quá mức, đến lúc có thể nói là khùng điên hay phạm pháp.
- Dâu tươi và Wimbledon
Hồi trước, cứ mỗi lần ngửi thấy mùi thơm phức của những quả dâu nhỏ bằng nửa dâu Mỹ của xứ Kent, ở miền bờ biển phía Nam Luân Ðôn của nước Anh, là tôi nhớ đến dâu Ðà Lạt. Dâu Kent không lớn, dễ bị dập, nhưng mọng nước và rất thơm, chẳng khác gì dâu Ðà Lạt cả. Nhưng sau 15 năm sống ở Wimbledon, mùi dâu thơm bây giờ còn làm tôi nhớ đến mùa quần vợt.
- Thay đổi khí hậu
Tuần vừa qua thế giới đã lại một lần nữa được nghe các lãnh tụ của 8 cường quốc kỹ nghệ hàng đầu của thế giới cùng với 8 quốc gia lớn đại diện cho khối các quốc gia đang phát triển mạnh hứa hẹn sẽ có những biện pháp chống lại tình trạng thay đổi khí hậu. Ðây là những quốc gia mà tổng cộng chiếm đến 80 phần trăm số khí thải vốn đã tạo nên hiện tượng nhà kiếng, gây thay đổi khí hậu.
- Câu chuyện một ngôi đền
Hồi năm 1997 báo chí thế giới đổ đến thủ đô Phnom Penh của xứ Chùa Tháp để tường thuật về cuộc bầu cử tổ chức ngay sau cuộc đảo chánh. Khoảng vài ngày trước cuộc bầu cử, trong một bữa cơm ở câu lạc bộ Phóng Viên Ngoại Quốc (Foreign Correspondent Club), câu chuyện xoay quanh diễn biến trong ngày về một cuộc họp báo nảy lửa của lãnh tụ đối lập Sam Rainsy trong đó ông chỉ trích ảnh hưởng của Việt Nam trong cuộc bầu cử, hàm ý là chính quyền Hun Sen được sự ủng hộ của Hà Nội.
- Cảm thông
Hồi trước năm 1975, khi cuốn sách đầu tiên của Aleksandr Solzhenitsyn, cuốn “Một ngày trong một đời của Ivan Denisovich” ra đời, tôi cũng đã tìm đọc. Lúc đó, tuy đọc thấy hay nhưng không cảm thấy thấm thía. Bởi lúc đó tôi đọc Solzhenitsyn như một người ngoại cuộc, đọc về một thế giới hoàn toàn xa lạ, kinh tởm nhưng xa lạ.
- Thân phận nhược tiểu
Càng nhìn cuộc chiến tại Georgia thì càng cảm thấy buồn thay cho thân phận nhược tiểu.
- Nhớ mùa Xuân Prague
Cách đây 40 năm, vào lúc 2 giờ sáng, bầu trời của thủ đô Prague của quốc gia mà lúc đó còn là Tiệp Khắc, tiếng ầm ầm của những phi cơ vận tải Antonov chở quân đội của khối Minh Ước Warsaw đã làm thức giấc người dân thành phố. Một nhà báo lúc đó đang làm việc cho đài phát thanh Tiệp Khắc còn nhớ lại là những phi cơ không đèn, bay đầy trời, như những cây thánh giá đen khổng lồ che phủ Mùa Xuân Prague.
- Âu Châu và Obamania
Ðó là điều hiển nhiên nếu chúng ta chưa quên hình ảnh của cả trăm ngàn người dân Ðức đổ tới Berlin để nghe bài diễn văn của Thượng Nghị Sĩ Barack Obama đọc bài diễn văn hôm 24 tháng 7 vừa qua.
- Câu chuyện bà bộ trưởng
Hôm Thứ Tư vừa qua, Bộ Trưởng Rachida Dati của Bộ Tư Pháp Pháp, một phụ nữ và là một đồng minh thân cận của Tổng Thống Nicolas Sarkozy, tuyên bố với báo chí là bà đang mang bầu nhưng không chịu tiết lộ tên tuổi của người cha. Trước đó một ngày, Thống Ðốc Sarah Palin, ứng cử viên phó tổng thống của đảng Cộng Hòa, đã công nhận là cô con gái chưa chồng của mình có bầu.
- Câu chuyện ông Putin
Hôm Thứ Năm vừa qua, Thủ Tướng Liên Bang Nga Vladimir Putin tổ chức một buổi mà chỉ có thể gọi là một cuộc họp mặt với một số nhà báo tại khu nghỉ mát Sochi của Nga bên bờ Hắc Hải. Không thể gọi đây là một cuộc họp báo vì suốt ba tiếng đồng hồ hầu như là ông thủ tướng độc diễn, báo chí Tây Phương được mời đến để chỉ ngồi nghe.
- Khủng hoảng tài chánh
Hồi đầu năm 1998 tôi đến Thái Lan trong một chuyến đi làm phóng sự. Thái Lan lúc đó là bãi chiến trường của cuộc khủng hoảng kinh tế Á Châu. Ði đâu cũng thấy dấu vết của sự sụp đổ kinh tế. Những cao ốc đang làm bị bỏ dở, trơ sườn, trông thật thảm thương. Những cửa tiệm sang trọng nay vắng khách, có tiệm phải đóng cửa.
- Niềm tin
Hôm Thứ Tư vừa qua, nhiều ngàn khách hàng của Ðông Á Ngân Hàng (Bank of East Asia) trên toàn Hồng Kông đã đổ tới đòi tiền ký thác trong khi có những tin đồn không được xác nhận là ngân hàng đang bị lâm nguy.
- Tại sao?
Ở các trường báo chí Hoa Kỳ, sinh viên thường được nhắc nhở đến sáu câu hỏi căn bản của nghề báo: Who, What, When, Where, Why and How (Ai, việc gì, khi nào, ở đâu, tại sao và cách nào?) Nhưng tuy Who có thể rất hấp dẫn, câu hỏi khó nhất và thường lý thú nhất hẳn vẫn phải là Tại sao? Why?
- Thăm dò dư luận
Hồi tôi đi còn học, một trong những môn mà các sinh viên báo chí thường phải học là môn thăm dò dư luận. Vị giáo sư dạy môn đó ở trường tôi là một người mê say nghề của mình nhưng cũng hiểu rõ giới hạn của nghề đó. Ông thường mở đầu khóa học bằng cách trao cho mỗi sinh viên một bản sao tấm hình nổi tiếng Tổng Thống Harry S. Truman tươi cười cầm tờ báo Chicago Daily Tribunes với hàng tít lớn “Dewey đã đánh bại Truman”. Sau khi giải thích là ngành thăm dò dư luận đã trưởng thành hơn kể từ ngày đó, ông cũng vẫn nhắc nhở sinh viên về bài học khó quên này.
- Obama có làm thế giới trở thành thân Mỹ hay không?
Tôi có một người bạn đang đi làm ở một nhà xuất bản lớn ở Luân Ðôn. Hôm Thứ Tư vừa qua, bạn tôi kể, một đồng nghiệp người Mỹ đã mang một lá cờ “lấp lánh sao” thật lớn đến sở và treo ngay lên kế bàn giấy của anh ta. Không những không làm các đồng nghiệp khó chịu, anh còn được mọi người đến bắt tay chúc mừng.
- Cũng là dân chủ
Hôm Chủ Nhật và Thứ Ba tuần này, Anh Quốc tổ chức kỷ niệm 90 năm ngày đình chiến của Thế Chiến Thứ Nhất. Ngồi xem nghi lễ tổ chức trong ánh nắng se lạnh của ngày cuối thu, tôi bỗng chợt thấy sự khác biệt rõ ràng giữa hai nền dân chủ Anh Quốc và Hoa Kỳ. Bởi sau khi Nữ Hoàng Elizabeth Ðệ Nhị và hoàng gia đặt vòng hoa dưới chân đài kỷ niệm là đến phiên các nhà lãnh đạo chính quyền.
- Câu chuyện cuối tuần
Tôi có một ông bà bạn Việt Nam. Ðã bao năm sống xa quê hương nhưng nhà ông bà lúc nào cũng có một “lu” gạo đầy ắp chứa được cả tạ gạo. Khi thấy tôi tò mò, ông bạn đã cười bảo, “Tại cái tật lo xa. Cứ như các cụ ta xưa vậy, trong nhà phải có lu gạo mới an tâm.”
- Câu chuyện Thái Lan
Trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2000, giai đoạn mà Thái Lan đang trải qua một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất, chính trị Thái đã trải qua một giai đoạn tuy có thể bị chê là thiếu ổn định nhưng lại rất dân chủ và bao dung.
- Venezuela: T.T. Chavez lại muốn được tái ứng cử vô hạn định
Tổng Thống Hugo Chavez hôm Chủ Nhật 30 Tháng Mười Một đã kêu gọi những người hậu thuẫn ông hãy đưa ra dự luật tu chính hiến pháp để ông có thể tái ứng cử vô hạn định hầu có đủ thời giờ để xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ở Venezuela.
- Kinh tế suy thoái kéo dài, thị trường New York mất 680 điểm
Thị trường chứng khoán đã tụt giảm mạnh trước những tin xấu về nền kinh tế Mỹ, sau năm ngày lên giá. Ngày hôm qua, chỉ số Dow Jones của thị trường New York đã mất 680 điểm, các cổ phiếu đã giảm mất gần 9% giá trị. Ðây là số sụt giảm lớn thứ tư trong lịch sử; trước đây thị trường đã sụt mạnh sau ngày 11 Tháng Chín năm 2001, và trong các ngày 29 Tháng Chín và 15 Tháng Mười năm nay.
- Trung Quốc: Có đến 294,000 trẻ em bị bệnh vì sữa có melamine
Trung Quốc cho biết hôm 1 Tháng Mười Hai là có đến 294,000 trẻ em đã bị bệnh vì đã tiêu thụ các sản phẩm từ sữa bị pha với loại hóa chất kỹ nghệ melamine, trong đó có 154 trẻ em vẫn còn đang ở trong tình trạng nguy kịch.
- Little Saigon Thanksgiving Cup kết thúc với trận chung kết “ngựa về ngược”
Giải Little Saigon Thanksgiving 2008 kéo dài trong ba ngày cuối tuần Lễ Tạ Ơn vừa qua đã kết thúc bằng một trận chung kết “ngựa về ngược” sau khi đội Ontario-Toronto (Canada) dù bị Nguyễn Huệ-Texas dẫn trước 1-0 cuối cùng thắng lại 2-1 chỉ trong vòng 10 phút trong 25 phút cuối của trận đấu.
- Little Saigon Thanksgiving Cup kết thúc với trận chung kết “ngựa về ngược”
Giải Little Saigon Thanksgiving 2008 kéo dài trong ba ngày cuối tuần Lễ Tạ Ơn vừa qua đã kết thúc bằng một trận chung kết “ngựa về ngược” sau khi đội Ontario-Toronto (Canada) dù bị Nguyễn Huệ-Texas dẫn trước 1-0 cuối cùng thắng lại 2-1 chỉ trong vòng 10 phút trong 25 phút cuối của trận đấu.
- Thuế Vụ Trong Đời Sống
Hiện đã có một số các ấn bản thuế vụ giúp người thọ thuế hiểu được ảnh hưởng của thuế lên những thay đổi quan trọng của đời sống.
- Kinh tế xuống: Nam thích lên giường, nữ muốn tâm sự
Mặc dù tình hình tài chánh khó khăn đang khiến cho một số người phải thắt lưng buộc bụng, tiết kiệm tối đa, nhiều người Anh lại thích tháo dây lưng quần và nhảy lên giường để giải trí. Một kết quả thăm dò ý kiến đã cho thấy như vậy vào ngày Thứ Hai vừa qua.
- Nga và Venezuela khởi đầu cuộc tập trận hải quân hỗn hợp
Hải quân Nga và Hải quân Venezuela hôm Thứ Hai đã khởi sự cuộc tập trận trong hai ngày ngoài khơi Nam Mỹ. Đây là lần đầu tiên một hải đội Hải quân Nga được triển khai đến vùng biển Caribbean.
- Thủ tướng Somchai bị lật đổ theo phán quyết của Tòa Hiến Pháp Thái Lan
Tòa Hiến Pháp Thái Lan hôm Thứ Ba đã phán quyết giải tán 3 chính đảng trong liên minh 6 đảng đang cầm quyền với lý do gian lận bầu cử và cấm một số nhà lãnh đạo đảng trong đó có Thủ tướng Somchai Wongsawat tham gia hoạt động chính trị 5 năm.
- Phúc trình của CDC: Nhiều người Mỹ không thể hạ thấp áp huyết cao
Ðây là một trong những lời nhắc nhở thông thường nhất về sức khỏe: Nếu quí vị có áp huyết cao thì hãy thi hành những biện pháp để hạ thấp nó xuống nhằm ngăn ngừa lên cơn đột quị và những bệnh tim mạch.
- Nhờ chạy lẹ, tàu du lịch Mỹ thoát tay hải tặc
Bọn hải tặc rượt đuổi và bắn vào một chiếc tàu du lịch Mỹ trên có chở hơn 1,000 người nhưng đã không cướp được tàu này khi đang đi trên một hải lộ do các chiến hạm quốc tế tuần tiễu, theo một viên chức hàng hải thế giới cho hay hôm thứ Ba ngày 2 tháng Mười Hai.
- Nhờ chạy lẹ, tàu du lịch Mỹ thoát tay hải tặc
Bọn hải tặc rượt đuổi và bắn vào một chiếc tàu du lịch Mỹ trên có chở hơn 1,000 người nhưng đã không cướp được tàu này khi đang đi trên một hải lộ do các chiến hạm quốc tế tuần tiễu, theo một viên chức hàng hải thế giới cho hay hôm thứ Ba ngày 2 tháng Mười Hai.
- Thái Lan: Tòa án tuyên bố giải tán ba đảng trong liên minh cầm quyền, thủ tướng từ chức
Thủ tướng Thái Lan tuyên bố từ chức hôm thứ Ba ngày 2 tháng Mười Hai sau nhiều tùân lễ xảy ra các cuộc biểu tình phản đối làm tê liệt chính phủ của ông và đóng cửa hai phi trường lớn ở thủ đô. Các chuyến bay vận tải hàng hóa đã được tái tục và thành phần chống đối hứa sẽ chấm dứt việc phong tỏa phi trường vào ngày thứ Tư.
- Thái Lan: Tòa án tuyên bố giải tán ba đảng trong liên minh cầm quyền, thủ tướng từ chức
Thủ tướng Thái Lan tuyên bố từ chức hôm thứ Ba ngày 2 tháng Mười Hai sau nhiều tùân lễ xảy ra các cuộc biểu tình phản đối làm tê liệt chính phủ của ông và đóng cửa hai phi trường lớn ở thủ đô. Các chuyến bay vận tải hàng hóa đã được tái tục và thành phần chống đối hứa sẽ chấm dứt việc phong tỏa phi trường vào ngày thứ Tư.
- Những trường với học phí thấp nhưng “rất đáng” học
Sau bài “Học phí những trường nào cao nhất nước Mỹ”, chúng tôi đã nhận được thư một số độc giả thắc mắc về việc tại sao không giới thiêu những trường có học phí thấp. Tuy thắc mắc này có vẻ hợp lý song không thể không quan tâm đến tương quan giữa học phí với lợi ích sau khi tốt nghiệp do chất lượng đào tạo của trường, mức độ thừa nhận của xã hội và… chi phí thật.
|
L?n d?u tiên tôi bi?t d?n Sarajevo là qua l?i k? c?a Judy Stowe, c? tru?ng ban Vi?t Ng? dài BBC.
B?t d?u s? nghi?p ngo?i giao, làm thông d?ch viên ti?ng Serbia-Croat cho tòa t?ng lãnh s? Anh t?i Sarajevo, bà Judy nh? d?n m?t thành ph? tuy nghèo v? v?t ch?t, vì v?a tr?i qua nh?ng nam tháng c?a th? chi?n th? 2, nhung r?t giàu có v? tinh th?n và van hóa. Bà k? cho tôi nghe v? m?t thành ph? hùng vi và xinh d?p noi tinh hoa c?a n?n van minh H?i Giáo g?p tinh hoa c?a n?n van minh Ki-tô-giáo.
Ðây là m?t thành ph? mà vi?n nghiên c?u Ðông Phuong tàng tr? m?t trong nh?ng kho van b?n Ðông Phuong giàu có nh?t th? gi?i. Ðây cung là m?t thành ph? noi thu vi?n qu?c gia luu gi? nh?ng tài li?u vô giá c?a d? qu?c H?i Giáo Ottoman. Và di?u mà Judy nhi?u l?n nh?c d?n là s? thân thi?n c?a m?t thành ph? noi ba tôn giáo thù ngh?ch chung s?ng trong hòa bình. Ðây là noi H?i Giáo, Ki Tô Giáo và Do Thái Giáo dã tìm du?c m?t thành ph? mà Judy g?i là m?t Th?y si c?a tôn giáo.
Chúng tôi nói chuy?n nhi?u d?n Sarajevo vì dó là nh?ng nam mà thành ph? dang là m?c tiêu c?a m?t cu?c bao vây mà r?i kéo dài d?n ba nam tr?i. Ðó cung là nh?ng nam mà thành ph? dã b? pháo kích liên t?c. Có nh?ng lúc tin t?c cho bi?t Sarajevo b? b?n d?n 329 trái d?n d?i pháo m?i ngày mà cao di?m là ngày 22 tháng 7 nam 1993 khi 3,777 viên d?n d? xu?ng thành ph?. Trong su?t nh?ng nam k? t? khi tôi gia nh?p dài BBC, 1992 cho d?n 1995, m?t nam sau khi Judy v? huu, chúng tôi ti?p t?c nói chuy?n v? Sarajevo.
C? m?i l?n tin t? Sarajevo v?, Judy l?i xuýt xoa ti?c nh? cho m?t tòa nhà, m?t d?a danh, m?t ngôi d?n, m?t thánh du?ng, t?t c? d?u dã thành tro b?i. Trông hình ?nh thu vi?n qu?c gia và thu vi?n tru?ng Ð?i H?c Sarajevo, ki?n trúc huy hoàng nhu m?t cung di?n, b?c cháy, Judy bùi ngùi nh? d?n nh?ng ngày tr?i l?nh vào thu vi?n tìm d?c tài li?u.
Khi du?c tin khu ch? Markale, khu ch? chính c?a thành ph? b? pháo kích vào tháng 2 nam 1994, Judy h?i tôi: “Nghi sao n?u t? nhiên ngu?i ta pháo kích vào ch? B?n Thành”. Judy cung nh? l?i nh?ng ngày tìm d?n khu ch? d? mua ru?u, món duy nh?t có th? giúp ch?ng l?i cái l?nh c?a Mùa Ðông vùng Balkan. 68 ngu?i dã thi?t m?ng trong v? pháo kích dó, 200 ngu?i b? thuong. Nhung chua h?t, nam 1995, ch? Markale l?i b? pháo kích l?n th? nhì. L?n này 37 ngu?i thi?t m?ng, 90 ngu?i khác b? thuong. Mà h? ch? là nh?ng ngu?i dân di ch? bình thu?ng dã tr? thành n?n nhân vì s? diên cu?ng c?a m?t nhóm ngu?i nh? khích d?ng h?n thù s?c t?c.
Cu?c t?n công này dã khi?n th? gi?i Tây Phuong không th? ngo?nh m?t làm ngo n?a. Khi l?c lu?ng Serbia ? Bosnia c?a ông Radovan Karadzic và Tu?ng Ratko Mladic t?n công vào kho súng noi quân d?i Liên Hi?p Qu?c canh gác, ph?n l?c co c?a liên minh NATO t?n công các kho d?n và các m?c tiêu quân s? c?a l?c lu?ng Serbia ? Bosnia. Nh? tr? giúp c?a Tây Phuong, l?c lu?ng liên minh Bosnia và Croatia ph?n công, và ngày ngu?i Serbia càng th?t th?. H? m?t d?n nh?ng v? trí chi?n lu?c quanh thành ph?, v?n n?m trong m?t thung lung bao quanh b?i nh?ng d?i núi. Hi?p u?c Dayton du?c ký k?t và cu?c bao vây ch?m d?t.
Nhung s? thi?t h?i cho Sarajevo th?t khó quên. Kho van b?n vi?t tay c?a Vi?n Ðông Phuong H?c c?a Sarajevo dã b? quân d?i Serbia c? tình phá h?y. Hình ?nh thu vi?n qu?c gia sách v? l?n l?n trong d?ng g?ch v?n làm Judy bùi ngùi.
Judy còn nh? d?n th?i hoàng kim c?a Sarajevo, nhung tôi chua bao gi? t?i Sarajevo. Hình ?nh thành ph? mà tôi nh? là hình ?nh c?a Th? V?n H?i Mùa Ðông nam 1984. Ðó là nh?ng hình ?nh thoáng th?y trên nh?ng t? báo ngo?i qu?c cu nhi?u khi c? tháng mà h?i dó dân Sài Gòn thuê qua nh?ng anh trung gian cho thuê báo. Tôi còn nh? m?t hình ?nh c?a m?t thành ph? n?a mái vòm H?i Giáo, n?a mái cong Chính Th?ng Giáo làm tôi mo u?c m?t ngày du?c d?n xem thành ph? dáng ng?c nhiên dó. Trong nh?ng nam còn ng?p l?n v?i kh?ng ho?ng luong th?c vì chính sách c?i cách nông nghi?p quái d?n c?a Hà N?i, kh?ng ho?ng kinh t? mà r?i s? du?c ông T? H?u s?a d?i khi?n thành s?p d? qua chính sách “giá, luong, ti?n”, thì u?c mo dó qu? là hão huy?n.
Nhung r?i vì s? chú ý c?a Judy, tôi ti?p t?c theo dõi s? h?i sinh c?a Sarajevo. Tôi m?i mê d?c nh?ng bút ký c?a các b?n d?ng nghi?p ? dài BBC k? l?i s? s?ng l?i c?a thành ph?.
Tôi vui m?ng khi vào nam 2002, Nick Hawton tu?ng thu?t v? m?t trong nh?ng di tích l?ch s? c?a Do Thái Giáo, m?t cu?n sách t? th? k? th? 14 du?c g?i là Sarajevo Haggadah, trong dó hình ?nh c?a thánh kinh Do Thái du?c v? l?i m?t cách th?t l?ng l?y. Cu?n sách dã t?ng làm các h?c gi? bàn cãi t? nhi?u th? h? nay, tu?ng dã tiêu tan nhung dã du?c “gi?i c?u” kh?i thu vi?n qu?c gia ch? vài gi? tru?c khi thu vi?n b? tiêu h?y, dã du?c ph?c ch? và dem trình di?n t?i thu vi?n m?i du?c d?ng l?i.
Tôi sung su?ng khi th?y liên hoan phim ?nh Sarajevo h?i sinh. Tôi chia s? n?i ni?m c?a Esad, ngu?i Bosnia H?i Giáo v?n dã cuong quy?t không ch?u g?i cu?c chi?n là m?t cu?c n?i chi?n b?i n?u nhu v?y thì b?n ông ta, Dragan, m?t ngu?i Serbia ? Sarajevo, dã theo phe c?a ông Karadzic. Dragan dã c?t c? hai chân trong cu?c chi?n nhung Dragan dã t? ch?i không theo phe bên kia. Esad dã b?o v?i nhà báo Alan Little là Dragan và ông dã là b?n t? thu? còn tho, dá banh v?i nhau, và còn có khi di l? ? d?n th? v?i ông n?a. Esad là ngu?i duy nh?t còn bán rau trái ? khu ch? Markale dã s?ng sót v? th?m sát. Ông dã du?c c?u nh? m?y cây b?p c?i. Ông v?a cúi xu?ng l?y b?p c?i cho khách hàng thì rocket roi xu?ng ngày tru?c qu?y hàng c?a ông. Khách hành ông m?t m?ng nhung ông toàn thân.
Tôi còn vui m?ng hon n?a khi d?c du?c câu chuy?n v? m?i tình c?a Marija, m?t cô gái theo Chính Th?ng Giáo và anh Aldin, m?t ngu?i H?i Giáo. Theo truy?n thuy?t, ai u?ng nu?c t? fountain c?a thánh du?ng t? th? k? th? 16 c?a d? qu?c Ottoman, s? có ngày có th? tr? v? Sarajevo. Và chính vì v?y Aldin dã c? m?i cô b?n Marija v?n là g?c Montenegro u?ng nu?c t? d?n. Phép l? c?a d?n th? này qu? dã công hi?u. Ngày nay Marija và Aldin dã l?p gia dình và dã có con. Gia dình Aldin là ngu?i Bosnia theo H?i Giáo nhung anh nói gia dình anh không ch?ng l?i hôn nhân gi?a hai ngu?i khác tôn giáo.
Nhung di?u làm tôi vui nh?t là câu chuy?n v? ông dô tru?ng H?i Giáo c?a Sarajevo. H?i nam 2001, khi Taleban cho phá h?y pho tu?ng Ph?t kh?ng l? ? Bamiyan, ông Muhidin Hamamdzic dã vi?t thu cho Taleban yêu c?u cho ông xin l?i d?ng g?ch dá t? pho tu?ng d? “b?o v?” cho d?i sau. “Ti?ng n? ? Bamiyan rung chuy?n c? d?n Sarajevo,” ông vi?t. “Nhân danh thành ph? Sarajevo, tôi xin bày t? s? ph?n d?i và t?c gi?n tru?c vi?c phá h?y các b?c tu?ng Ph?t ? Afghanistan.” Do dó, nh?ng gì còn l?i ph?i du?c dua v? gi? ? Sarajevo cho d?n “m?t th?i gian t?t d?p hon và bình thu?ng hon.” Ông nói nh?ng m?nh còn l?i c?a pho tu?ng ? Bamiyan ph?i du?c gi? ? th? dô c?a Bosnia vì dây là noi mà ba tôn giáo l?n c?a nhân lo?i dã chung s?ng t? nhi?u th? k? nay.
Làm sao mà không yêu m?n m?t thành ph? nhu Sarajevo co ch?? Tôi xin nâng ly chúc m?ng thành ph? ngày mà m?t trong hai tên d? t? dã tàn phá Sarajevo b? b?t v?i l?i chúc c? truy?n c?a ngu?i Bosnia “ziveli”, “to life”, cho s? s?ng và cho m?t Sarajevo mãi mãi t?n t?i và c?u xin Sarajevo d?ng quên s? dung nhu?ng dã giúp cho nh?ng k? thù có th? s?ng chung hòa bình.
Lê Phan |