TẠP GHI VĂN NGHỆ
Ðầu năm, thường là lúc phóng chiếu về trước mặt để qua những hiện tượng bây giờ tiên đoán những chuyện sắp tới. Mỗi một năm là một dịp để nhìn lại. Hướng về quá khứ, cân phân hiện tại, ước đoán tương lai để xem những ước đoán của mình chính xác bao nhiêu. Hình như, cái lo sợ phập phồng về một nền văn học từ từ tàn tạ vẫn còn, nhưng mỗi năm là một ngạc nhiên. Dù sinh hoạt văn học có trầm trầm một nhịp điệu, nhưng cũng không đến nỗi yểu tử.

Home
Nguy?n M?nh Trinh Đ?u nam, thu?ng là lúc phóng chi?u v? tru?c m?t d? qua nh?ng hi?n tu?ng bây gi? tiên doán nh?ng chuy?n s?p t?i. M?i m?t nam là m?t d?p d? nh́n l?i. Hu?ng v? quá kh?, cân phân hi?n t?i, u?c doán tuong lai d? xem nh?ng u?c doán c?a ḿnh chính xác bao nhiêu. H́nh nhu, cái lo s? ph?p ph?ng v? m?t n?n van h?c t? t? tàn t? v?n c̣n, nhung m?i nam là m?t ng?c nhiên. Dù sinh ho?t van h?c có tr?m tr?m m?t nh?p di?u, nhung cung không d?n n?i y?u t?. V?n c̣n nh?ng ngu?i vi?t, v?n c̣n nh?ng ngu?i d?c và v?n có nh?ng cu?n sách m?i ra d?i. Dù không có nh?ng d?u hi?u du?c mùa, nhung cung không có nh?ng cánh chim báo băo. Đ?c gi? có gi?m di s? lu?ng, sách in có gi?m di con s? phát hành, nhung v?n có nh?ng ngu?i dam mê van chuong deo du?i kiên tŕ cái nghi?p da mang. Nh?ng bàn vi?t l? th? v?n sáng dèn (theo l?i nói c?a c? van si Mai Th?o xua kia) và v?n có nhi?u ngu?i kh?i hành lên du?ng vào tru?ng van tr?n bút... ? h?i ngo?i, noi xa quê huong, t?m ḷng c?a ngu?i vi?t du?ng nhu không khác ǵ v?i nh?ng ngu?i trong nu?c. Cung mong u?c nh?ng ǵ t?t d?p nh?t cho quê huong. Và bút m?c là d? giăi bày tâm s?. Đ? cái chung ḥa l?n v?i cái riêng thành m?t bi?u tu?ng cho m?t th?i d?i quá nhi?u bi?n c?. Cu?c chi?n dù dă qua g?n ba ch?c nam nhung v?n c̣n âm hu?ng. Đ?i s?ng ti?p n?i, l?p này sau l?p khác, tâm tu dù có khác nhau nhung khát v?ng can b?n v?n không thay d?i. Van chuong, ? m?t khía c?nh tích c?c nào dó, v?n có tác d?ng c?a nh?ng bông hoa làm d?p cho d?i. Vi?t, là m?t công vi?c ghê g?m? Có ph?i nhu chuy?n d?i dá vá tr?i? L?ch s?, không nh?ng du?c ghi chép l?i b?ng nh?ng s? gia mà c̣n b?ng nh?ng ti?u thuy?t gia hi?n th?c. Nh?ng phác h?a d?i s?ng, mô t? chân th?c khi?n nh?ng ngu?i thu?c th? h? sau d? dàng mu?ng tu?ng du?c c?nh tu?ng và n?i ni?m c?a m?t th?i. Th? tu?ng tu?ng, sau này chúng ta n?u không có nh?ng tác ph?m nhu “Vu Trung Tùy Bút” c?a Ph?m Đ́nh H?, hay “Thu?ng Kinh Kư S?” c?a Lê H?u Trác... th́ làm sao có nh?ng xúc c?m v? m?t th?i d?i có nhi?u bi?n d?i d?n chóng m?t v? nhi?u phuong di?n. Mà, nghi cho cùng, th?i d?i ?y có nhi?u di?m tuong d?ng v?i th?i th? hi?n nay. Mô t? hi?n th?c m?t cách chân th?c có ngh? thu?t chính là công vi?c làm s?ng l?i l?ch s?. Th?i bây gi?, d? tài chi?n tranh v?n là m?t d? tài l?n, dù ti?ng súng dă ch?m d?t g?n ba ch?c nam nay. Th?i gian có làm l?ng di nh?ng xúc d?ng d? nh?ng nhà van nói lên n?i ni?m c?a ḿnh? Và, có t́m du?c v? trí chính xác và chân th?c c?a nh?ng ngu?i tham d?? Đ?c nh?ng ngu?i vi?t ? trong nu?c hay ? h?i ngo?i, chúng ta th?y du?c nh?ng ǵ v? cu?c chi?n ?y? M?t cu?c n?i chi?n Nam B?c tuong tàn? M?t cu?c chi?n ?y nhi?m c?a hai cu?ng qu?c trong th?i k? chi?n tranh l?nh? M?t cu?c chi?n t? v? ch?ng làn sóng d? phuong B?c? M?t cu?c chi?n d?u v́ d?c l?p v́ t? do ch?ng d? qu?c ch?ng nô l?? H́nh nhu có nhi?u cu?c chi?n trong m?t cu?c chi?n Vi?t Nam. Nh?ng ư ni?m d?i l?p nhau, t? v? trí d?ch-b?n, t? chính nghia và phi chính nghia... t?t c? t?o thành m?t r?i r?m ph?c t?p mà th?i gian chua d? làm l?ng d?ng di nh?ng ch? quan v?n c̣n t?n t?i. Vi?t v? chi?n tranh, nhu m?t cách phác h?a hi?n th?c, hi?n nay h́nh nhu dă có s? tô h?ng ho?c bôi den “hi?n th?c” trong ti?u thuy?t, trong van chuong ? nh?ng ngu?i c?m bút trong nu?c. Và m?t khi s? trung th?c không c̣n n?a th́ cái “hi?n th?c” ?y khó làm nh?ng l?p ngu?i sau ch?p nh?n. ? nh?ng cây bút có suy tu, du?ng nhu h? cung hi?u rơ di?u ?y. Nhung, hi?u bi?t là m?t l? mà làm sao th?c hi?n nh?ng suy tu ?y du?c m?i là di?u c?t t?y. Đ?c nh?ng ti?u thuy?t, th?y man mác nh?ng n?i ni?m. Không ng? du?c th́ b?t r?t. Mà, ng? du?c, th́ chông gai trùng trùng. Câu “van có h?a” nhi?u khi th?t dúng. H?a là tai h?a, ch? ch?ng ph?i là xu?ng h?a hay tranh v?!!! Nhà van Nguy?n Huy Thi?p trong bài vi?t “Th?i C?a Ti?u Thuy?t” có bàn v? v? trí c?a nhà van. Trên th?c t?, ? trong cái bi?n van chuong t?m thu?ng th́ thiên tài van chuong rơ ràng c̣n hi?m hon vàng. Ph?i qua sàng l?c th?i gian, ph?i qua sàng l?c c?a r?t nhi?u th? h? d?c gi?, nhà van thiên tài m?i du?c ghi danh vào l?ch s?. Đuong th?i, nh?ng tṛ choi trung b́nh luôn du?c dung túng v́ nhi?u l?. Vi?c ch?ng l?i nh?ng tác ph?m trung b́nh luôn là nh?ng d?n v?t v?i nh?ng “ông s? 1”. Trên th?c t?, nh?ng tṛ “dánh bùn sang ao” ho?c “dánh l?n con den” v?n di?n ra nhan nh?n m?i noi, m?i lúc. Vu?t lên trên h?t th?y (th?m chí c? du lu?n) là r?t khó v?i các “cá nhân cô don”, th?m chí dôi khi ngu?i ta ph?i “tâm den, m?t dày” m?i thoát hi?m du?c. Trong van h?c (cung gi?ng nhu trong chính tru?ng, thuong tru?ng...) nh?ng cá nhân n?i tr?i bu?c ph?i d?u tranh v?i s? “t?m thu?ng t?p th?”. G?n nhu h?u h?t khi c̣n duong th?i h? d?u th?t b?i. Đ?y là th?c t?, không ph?i có câu cách ngôn “tru?ng van tr?n bút” các nhà van tr? ph?i ư th?c du?c di?u này khi h? b?t d?u d?t chân bu?c lên con du?ng van h?c chông gai gian kh?... M?t nhà van trong nu?c vi?t m?t s? th?c mà ông tran tr? d? t́m l?i ra. Vi?t hi?n th?c v? m?t th?i d?i mà ḿnh dang s?ng có ph?i là công vi?c quá kh? nang? Nhà van dă xa g?n d? c?p d?n: “s? t?m thu?ng t?p th?”. Có ph?i là liên tu?ng t? m?t khuôn kh? gi?ng nhau d? cùng m?t lúc ho?c “tô h?ng” ho?c “bôi den” hi?n th?c theo ch? th? c?a “lănh d?o”. Và v́ mu?n không ḥa nh?p vào “s? t?m thu?ng t?p th?” ?y mà nhà phê b́nh van h?c Hoàng Ng?c Hi?n dă chúc anh “không thu?n bu?m xuôi gió”? N?a dùa n?a th?c, trong th?i d?i kinh t? th? tru?ng hi?n nay, tác gi? nh?ng truy?n ng?n du?c coi là xu?t s?c nh?t dă h? bút “T?t nh?t là cu?c s?ng tru?ng gi?”: “...Đă có nhi?u t?m guong hy sinh v́ van chuong và ngu?i d?i v?n th?y khâm ph?c, v?a th?y s? h?! Làm ngu?i b́nh thu?ng dă khó, chuy?n sinh k? v? con không ph?i chuy?n dùa. Tôi nhi?u l?n nói v?i các nhà van tr? r?ng “s? nghi?p l?n nh?t c?a m?t ngu?i d?ng d?n là h?c l?y m?t ngh?” hái ra ti?n “l?y v? sinh con, nuôi d?y chúng nên ngu?i, s?ng già r?i ch?t”. Thu?ng Đ? ban cho chúng ta m?ng s?ng v?i kho?ng sáu b?y muoi xuân, chúng ta ph?i bi?t quư tr?ng cái m?ng s?ng, s?ng cho có “ch?t lu?ng”, vui thú v?i d?i, làm vi?c thi?n, dóng góp du?c v?i d?i du?c ǵ th́ dóng góp, không th́ thôi, ch?ng nên c? g?ng d?n quá s?c ḿnh. Cu?c s?ng tru?ng gi? không ph?i là t?t nhung cung không x?u. M?i th?i có m?t “ki?u” nhà van c?a nó. Th?i c?a ti?u thuy?t ph?i chang là th?i c?a các b?c tru?ng gi? ng?i rung dùi vi?t van? Th? ch?ng vui sao? Th? ch?ng su?ng sao? Nguy?n Huy Thi?p mu?n l?i Kim Thánh Thán d? ch?m d?t m?t câu chuyên. Th?c? Gi?? B?n? Đùa? Hay nghiêm trang khuyên b?o? Hay nói d? mà choi? Chúng ta cung ch?ng th?c m?c làm ǵ. Dù, có khi ông dă vi?t “Nh?ng nhà van l?c lơi không mu?n diên, d?n m?t lúc nào d?y s? không vi?t n?a. H? ch?t nhu m?i ngu?i và ch?t trong nh?ng trang sách ?m m?c...”
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here