Tạp Ghi Quỳnh Giao: Summertime như tiếng sáo diều
Hầu như không ai có thể thoát khỏi những tin tức về cuộc bầu cử tổng thống tại Hoa Kỳ vì hàng ngày hàng giờ các đài truyền hình đều nói về chuyện ấy.

Home
Qu?nh Giao H?u nhu không ai có th? thoát kh?i nh?ng tin t?c v? cu?c b?u c? t?ng th?ng t?i Hoa K? vì hàng ngày hàng gi? các dài truy?n hình d?u nói v? chuy?n ?y. Dù ch?ng m?y thi?t tha theo dõi tin t?c tranh c? thì ngu?i ta cung có th? c?m th?y m?t s? v?n d? “nh?y c?m” chung quanh màu da và hoàn c?nh c?a ông Thu?ng Ngh? Si Barack Obama, m?t ngu?i lai da den. V?i nh?ng ngu?i “ngo?i d?o”, không say mê theo dõi chuy?n b?u bán chính tr?, Thu?ng Ngh? Si Obama và v?n d? nh?y c?m v? dân da den có th? gây liên tu?ng d?n... m?t v? opera, m?t v? ca vu nh?c k?ch n?i ti?ng v? ngu?i da den. Ðó là Porgy and Bess. V? hát r?t thành công này có d?c di?m là ch? g?m di?n viên da den, do các tác gi? ch? toàn da tr?ng biên so?n và dã có th?i gây ra tranh lu?n khá gay g?t vì b? ch? trích là có cái nhìn thiên l?ch v? c?ng d?ng da den. Trong mùa tranh c? dang gay go hi?n nay, nói t?i Porgy and Bess có khi l?i... châm d?u vào l?a! Vì th?, ngu?i ta nên nhìn vào m?t góc khác c?a v? hát và nghe riêng m?t ca khúc dã tr? thành b?t h? t? Porgy and Bess. Ðó là bài Summertime. D?a trên m?t cu?n truy?n xu?t b?n nam 1926, và hai nam sau du?c chuy?n ra v? tho?i k?ch có cùng tên là Porgy, nh?c si George Gershwin r?t n?i ti?ng c?a Hoa K? dã vi?t ra v? opera Porgy and Bess vào nam 1935. N?i dung cu?n truy?n, v? k?ch và v? opera Porgy and Bess là v? nh?ng sinh ho?t c?a dân da den t?i m?t d?a phuong tu?ng tu?ng là Catfish Row c?a thành ph? Charleston c?a ti?u bang North Carolina. George Gershwin vi?t nh?c theo th? di?u khá g?n v?i thánh ca c?a ngu?i da den. Ð?i tho?i là c?a DuBose Heyward và l?i ca là c?a Ira Gershwin và Dorothy Heyward. Ira là ngu?i anh c?a George Gershwin và là d?ng tác gi? c?a nhi?u ca khúc n?i ti?ng nh?t c?a Hoa K? trong n?a d?u c?a th? k? 20. Ð?y là m?t v? nh?c k?ch do hai v? ch?ng và hai anh em cùng biên so?n. Giá tr? ngh? thu?t c?a v? nh?c k?ch Porgy and Bess ch? du?c công nh?n khá tr?, vào nam 1976, nhung ngày nay dã tr? thành tác ph?m c? di?n và m?t di s?n không th? thi?u trong kho tàng ngh? thu?t c?a Hoa K?. Tuy nhiên, dù ch?ng xem hay nghe Porgy and Bess, ngu?i ta v?n có th? dón nh?n m?t du âm d?p nh?t c?a v? hát, là bài Summertime, m?t ca khúc dã du?c Gershwin thay nghén t? cu?i nam 1933, có khi là cái h?n nh?c du?c trình bày trong c? ba màn c?a tác ph?m Porgy and Bess. Nh?ng ngu?i hi?u k? dã tính ra là Summertime d?ng d?ng h?ng v?i bài Yesterday c?a ban the Beatles là hai ca khúc du?c nhi?u ngu?i trình bày nh?t trên th? gi?i. Tính d?n gi?a Tháng Tu này thì bài Summertime dã du?c trình bày tru?c công chúng ít ra 22 ngàn 700 l?n và du?c ghi âm 16 ngàn 86 l?n! Khi m?t ca khúc du?c ki?m tra và theo dõi d?n th?, ngu?i ta bi?t là nó có s?c m?nh chinh ph?c l?n lao d?n l? thu?ng. Nghe Summertime thì ai ai cung liên tu?ng d?n tâm h?n ngu?i da den và m?t chu?n m?c không th? thi?u c?a lo?i nh?c jazz, lo?i nh?c mà nhi?u ngu?i cho là s? tru?ng c?a dân da den. Nó cung g?n v?i tâm c?nh c?a ngu?i Vi?t khi nghe ti?ng sáo di?u trong m?t ca khúc v? d?ng quê. Nhung, di?u ly k? lý thú là George Gershwin dã vi?t Summertime khi nghe m?t ban h?p xu?ng Ukraine hát t?i New York. Ông l?y c?m h?ng cho Summertime t? m?t bài ru con c?a Ukraine! Ngu?i ta k? r?ng nh?c si Claude Debussy c?a Pháp dã so?n nhi?u nh?c khúc tr? danh trên âm giai ngu cung là sau khi tham d? H?i Ch? Ð?u x?o Exposition Universelle t?i Paris nam 1889 và du?c nghe nhi?u dàn nh?c Á Ðông trình di?n. Cho nên, n?u Summertime có xu?t phát t? dân ca c?a ngu?i Ukraine thì ta không nên l?y làm l?! Ði?u l? là ca khúc du?c coi là tiêu bi?u c?a ngu?i M? da den cung là ca khúc du?c qu?c t? hóa nhi?u nh?t. Ít ra cung có 25 l?i ca c?a các nu?c, k? c? c?a Ukraine và Nh?t B?n! Hình nhu trong danh sách ?y, chua th?y có l?i Vi?t, m?t d? tài dáng cho các ngh? si chú ý và phiên d?ch. Trong v? hát Porgy and Bess, Summertime là m?t bài aria. M?t cách d? hi?u, aria thu?ng là m?t b?n don ca trong m?t v? nh?c k?ch l?n, du?c trình bày v?i c? dàn nh?c giao hu?ng. Nhung, ca khúc Summertime dã t? ch?p cánh bay b?ng ra kh?i sân kh?u opera d? có m?t sinh m?nh riêng, m?t tác ph?m hoàn ch?nh và du?c trình bày theo nhi?u th? di?u khác nhau. Các danh ca lo?i jazz c?a Hoa K? d?u dã c?t ti?ng hát v?i Summertime, nhu Louis Armstrong dã h?p ca v?i Ella Fitzgerald, nhu Billie Holiday hay Sarah Vaughan. Dân hát nh?c ph? thông, nh?c pop hay rock, cung không th? b? qua Summertime, k? c? Paul McCartney c?a ban the Beatles nam xua, hay Vince Taylor mà nhi?u th? h? Sài Gòn nam xua g?i là “yé yé” cung còn nh?. Summertime cung là ca khúc không th? thi?u trong th? gi?i nh?c Soul hay Rythm and Blue. Trong ng?n ?y th? lo?i, Summertime dã bi?n th?, có khi n?ng nàn quy?n ru nhu nguyên b?n mà cung có khi d?m d?t d?y tính kích d?ng. Nhung có l? Summertime còn có nét d?c dáo khác là du?c trình bày v?i d? lo?i nh?c c?, k? c? nh?c khí b?t ng? nh?t là... ?ng nu?c. Thí d? d?m màu tân c? là dàn violin và kèm oboe c?a Ð?i Hàn trong m?t dàn nh?c rock r?t m?i l?. C? di?n hon thì có danh c?m violin là Yehudi Menuhin cung m?i ghi âm bài này nam kia d? m?ng sinh nh?t th? 90 c?a ông! Ðây là ta chua th? k? và càng chua th? nghe h?t các ?n b?n d?c thù c?a nhi?u s?c dân. H? s? d?ng nh?c khí c? truy?n - và có nhi?u nh?c khí mà mình không bi?t cách g?i tên - d? ng?i ca Summertime! Thu?c tru?ng phái c? di?n hay... c? h? ngu?i vi?t v?n ua thích phong cách c? di?n c?a Summertime theo th? di?u jazz, và yêu nh?t là l?i trình bày n?ng nàn g?i c?m mà r?t thanh bình c?a Sarah Vaughan, hon h?n v? l?ng lo d?y khói thu?c c?a Billie Holiday. Khi tr?i Hè nóng b?c, hãy nghe Summertime d? c?m th?y m?t chút gió tho?ng trong không gian lung linh ánh n?ng, bên h? nu?c mát ru?i c?a ti?ng hát...
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here