Tạp Ghi Quỳnh Giao: Tiếng Nhạc Chân Quê
Nếu có phải giải thích cho người ngoại quốc - là chuyện có xảy ra cho người viết - về nền tân nhạc Việt Nam, có lẽ chúng ta sẽ hơi lúng túng.
Home
 N?u có ph?i gi?i thích cho ngu?i ngo?i qu?c - là chuy?n có x?y ra cho ngu?i vi?t - v? n?n tân nh?c Vi?t Nam, có l? chúng ta s? hoi lúng túng. Có l?n m?t bà b?n (là m?t tay vi?t opera hi?n d?i) mu?n du?c nghe th? m?t s? ca khúc Vi?t Nam... d? bi?t. Và sau m?t s? bài hát tiêu bi?u - không do ngu?i vi?t tŕnh bày trên dia di nhiên! - bà b?n ngu?i M? g?c Do Thái này dă hoi ng?n ngu?i khi du?c nghe “Ḍng Sông Xanh”, ?n b?n Vi?t Nam c?a The Blue Danube c?a Strauss. Sau dó, bà ta m?i có v? nguôi ngoai khi nghe B?n Xuân Xanh c?a Duong Thi?u Tu?c! Lúc dó, ḿnh ph?i gi?i thích b?ng cách nh?c l?i là Johann Strauss vi?t bài này v?i l?i t? c?a Josef Weyl và là m?t th?t b?i trong bu?i tŕnh di?n d?u tiên. Th?t b?i ngay t? h?u tru?ng v́ dàn h?p xu?ng không ch?u hát! May quá, sau dó Strauss du?c m?i qua Paris tŕnh t?u l?n d?u và du?c ban t? ch?c yêu c?u tŕnh bày thêm m?t b?n luân vu trong chuong tŕnh. Nh? l?i tác ph?m b? lăng quên, Strauss cho g?i ph?n nh?c t? Vienna qua và nh?c khúc du?c nhi?t li?t khen ng?i bên ḍng sông Seine. Đêm dó, nh?c si c?a chúng ta ph?i tŕnh t?u l?i hai ch?c l?n! T? d?y, sóng xanh trên sông Danube dă chan ḥa trên c? th? gi?i. N?u ngu?i Vi?t ḿnh có ua thích mà hát thành l?i th́ cung là chuy?n t? nhiên thôi! Sau d?y m?i là ph?n di?n gi?i theo ki?u an “fast food” v? nh?c s? Vi?t Nam, th?i hi?n d?i... Th?t ra, tân nh?c Vi?t Nam nhu chúng ta hi?u ngày nay m?i ch? xu?t hi?n t? b?y ch?c nam thôi. Tru?c dó, chúng ta không xu?ng và ca nhu v?y, mà cung ch?ng dùng nh?ng nh?c c? dă tr? thành ph? thông nhu ngày nay. T? kho?ng 1938 tr? l?i, các nh?c si th?i dó tiên phong và c̣n r?t tr? c?a chúng ta m?i th? áp d?ng cung b?c Tây Phuong và dùng nh?c c? m?i d? di?n t? h?n nh?c c?a ḿnh. H? g?i dó là “nh?c c?i cách” (xin d?ng hi?u l?m là “nh?c c?i luong”), hay “tân nh?c” nhu chúng ta g?i ngày nay. T? th?i k? phôi thai ?y - khi m?t ngu?i nhu Ph?m Duy c̣n là “teenager” - c?a nh?ng ngu?i di bu?c d?u nhu Nguy?n Van Tuyên, Duong Thi?u Tu?c, Nguy?n Xuân Khoát, Th?m Oánh hay Lê Thuong, ngu?i ta có th? nghi?m th?y m?t di?u: nhu món ph? ḿnh coi là c? truy?n, tân nh?c Vi?t Nam xu?t hi?n tru?c tiên t? thành ph?. Ph? là món an c?a thành ph?, khác v?i các lo?i bún (?c, riêu, v.v...) là món quà t? thôn quê vào thành ph?. Tân nh?c cung th?. Nó xu?t hi?n t? thành ph?n ngh? si có ti?p xúc v?i van hóa và ngh? thu?t Tây Phuong, t? ngu?i Pháp. Nhung sau dó, cùng v?i s? xu?t hi?n c?a m?t hi?n tu?ng m?i khác là dài phát thanh (cung c?a Pháp) và nh?ng bi?n d?ng l?ch s? khi?n ngu?i ḿnh ph?i di chuy?n r?t nhi?u trong nu?c, nh?c c?i cách dă th?i lên nh?ng giai di?u m?i l? trên kh?p m?i mi?n. Ngu?c l?i, các ngh? si cung ti?p nh?n âm hu?ng c?a thôn quê, và t́m cách c?i biên ho?c cách di?u hóa dân ca c?a chúng ta. Đ?y là th?i k? xu?t hi?n lo?i dân ca c?i biên, g?n nhu cùng lúc v?i các ca khúc khoi d?y ḷng yêu nu?c d? vùng lên giành l?i d?c l?p... Sau dó, gi?a hai ḍng nh?c, du?c Tây hóa v?i l?i Vi?t và dân nh?c du?c tŕnh bày trên cung b?c m?i c?a Tây Phuong, ta m?i th?y xu?t hi?n m?t th? lo?i m?i. Đó là nh?ng bài ca v? n?p s?ng b́nh dân t?i thôn quê dă t? quê huong d?ng n?i l?ng l? chinh ph?c thành ph?. Chúng ta th?t ra v?n chua bi?t g?i lo?i nh?c này là ǵ. Đ?c tính là nh?c b́nh dân trong ư nghia là du?c d?i da s? ngu?i dân mi?n quê yêu thích khi h? vào sinh s?ng trong thành ph?. Nhung các ca khúc này không h?n là dân ca c? truy?n hay du?c cách tân, và dù là có giai di?u g?n gui v?i mi?n quê, chúng l?i có nh?p ti?t pha tr?n gi?a boléro v?i tango habanera. Đây cung không h?n là c? nh?c mà v?n g?i nh? nét nh?c truy?n th?ng và xen vào nh?p phách l?n ti?ng dàn tranh là dàn tr?ng kèn Âu-M?! Quan tr?ng nh?t, l?i ca ph?i gi?n d?, d? nghe và d? nh? nên d? hát, và có tính cách k? chuy?n, và h?u h?t du?c vi?t trên cung th? (minor). Chúng ta có th? t?m g?i lo?i nh?c này là nh?c c?a mi?n quê khi vào thành ph?, có nét vui bu?n tùy tâm tr?ng c?a ngu?i vi?t và ngu?i hát và cung tùy theo hoàn c?nh c?a d?t nu?c vào m?i th?i. Ngu?i tân ti?n c?a thành ph? th́ phu phàng g?i dây là “nh?c s?n” hay “nh?c máy nu?c”! M?i ngu?i có th? gi?i thích m?t cách cái l?i g?i r?t k? l? này. Nhung t? “s?n” d?y ư mi?t th? có l? xu?t phát t? cách d?c tr?i d? nói v? ngu?i làm trong nhà, v? con sen - m?t ngh? thu?t danh dá r?t B?c K?! Ai không tin th́ hăy nh? t?i nh?ng cách d?c tr?i khác mà xem: “k?ng”, “m?o”, “t?y”, “t?u”... là phong thái Hà N?i (di cu) nói v? M?, Tây, T?u!... Và lo?i nh?c dó b? coi là c?a con sen con d? hát h?ng v?i nhau ngoài máy nu?c - c?a thành ph? - ch? không ph?i bên gi?ng nu?c trong làng. Nh́n m?t cách nào dó th́ dân ta hoi ác, và d?y tính k? th?! Ch? v? m?t van hóa xă h?i, lo?i nh?c ?y không xa lo?i “country” v?n du?c dân M? n?ng nàn hát ? kh?p noi. Cung d? nghe, d? hát và n?i dung là k? chuy?n... Th?t ra, ḿnh có th? g?i nh?c này là nh?c chân quê. Có l?, m?t trong nh?ng bài chân quê d?u tiên ?y là “L?i ngu?i ra di” c?a Tr?n Hoàn, khác h?n các bài dân ca c?i biên d?y ngh? thu?t th?i kháng chi?n c?a Ph?m Duy vào muoi nam tru?c dó. Khác xa, và thua xa v? s?c m?nh c? d?ng, v?n là m?c tiêu c?a ca khúc. V?i da s? chúng ta ? trong Nam, nh?c si có nhi?u tác ph?m nh?t trong th? lo?i dó chính là Hoàng Thi Tho. Ông vi?t theo xu hu?ng mi?n quê mà g?i tên r?t dúng là “t́nh t? dân t?c”. Đó là “G?o tr?ng trang thanh”, “Trang r?ng xu?ng c?u”, hay “Duyên quê”, “Cô Th?m v? làng”... Mu?n nh?c t?i m?t k? ni?m tiêu bi?u c?a lo?i nh?c ?y th́ ph?i nh? t?i c?p Ng?c C?m và Nguy?n H?u Thi?t trong b?n “Trang r?ng xu?ng c?u”. Sau này, chúng ta có c?p Trang Thanh Lan và Quang B́nh là nh?ng ngu?i n?i ti?p. Trong th? lo?i chân quê, chúng ta c̣n có Trúc Phuong - nhung bùi ngùi ch? không vui nh?n nhu Hoàng Thi Tho - và c? Lam Phuong hay Minh K?, nh?ng nh?c si tài hoa có th? vi?t c? hai lo?i nh?c b́nh dân và tân k?. Khi chi?n cu?c lan r?ng, chúng ta có thêm nh?ng tác ph?m c?a Tr?nh Lâm Ngân hay Lê Minh B?ng và c? Duy Khánh , Tr?n Thi?n Thanh v?i các ca khúc vi?t cho ngu?i lính, k? chuy?n lính chi?n b?ng nh?p boléro và tango habanera. Ngày nay, khi nh? l?i, chúng ta v?n rung rung nu?c m?t v?i các khúc hát c?a Hoàng Thi Tho, Trúc Phuong hay Lam Phuong, c?a Lê Minh B?ng (tên chung c?a Lê Dinh, Minh K?, Anh B?ng), Tr?nh Lâm Ngân (tên chung c?a Tr?n Tr?nh, Lâm Đ?, Nh?t Ngân), hay Duy Khánh, Tr?n Thi?n Thanh... Đ?y m?i là nh?ng ca khúc d?y t́nh t? dân t?c, khác h?n lo?i nh?c nôm na ch?u ?nh hu?ng t? phim b? H?ng Kông hay Đ?i Hàn dang du?c tŕnh bày du?i ánh dèn l?p ḷe mà không g?i c?m xúc nào cho ngu?i nghe. Có l?, chúng ta ph?i t́m l?i m?t d?nh nghia m?i cho ch? “nh?c s?n”.
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here