Tạp Ghi Quỳnh Giao: Nhạc Ðọng Trong Lời
Một buổi chiều Hè, khi đưa vợ chồng người bạn từ Pháp qua chơi lên đồi cam nhìn mặt trời lặn, chúng tôi đã nghe Jacques Brel trong xe.
Home

Qu?nh Giao

 

M?t bu?i chi?u Hè, khi dua v? ch?ng ngu?i b?n t? Pháp qua choi lên d?i cam nh́n m?t tr?i l?n, chúng tôi dă nghe Jacques Brel trong xe.

Bài “Jaurès” c?a Jacques Brel g?i nh? t?i... Thanh Tâm Tuy?n.

Ông Jean Jaures là m?t chính khách Pháp có nhi?u công lao v?i gi?i lao d?ng và n?n giáo d?c Pháp nhung l?i b? ám sát ch?t vào nam 1914. Trong bài ca, Jacques Brel nhi?u l?n nêu câu h?i “V́ sao chúng gi?t Jaurès?” khi?n ḿnh nh? t?i m?t bài tho c?a Thanh Tâm Tuy?n. Nhà tho c?a chúng ta không nêu câu h?i mà gi?i thích v́ sao chúng dă gi?t T? Thu Thâu hay Phan Van Hùm... Bài tho này không du?c ph? thành nh?c nhu nhi?u tác ph?m tuy?t v?i khác c?a Thanh Tâm Tuy?n, cho nên gi? này nhi?u ngu?i không c̣n nh? h?t l?i. Âu cung là m?t di?u dáng ti?c.

Chính là vào lúc ?y, v? ch?ng ngu?i b?n m?i cho bi?t r?ng l?i t? trong các ca khúc c?a Jacques Brel có du?c dua vào môn van chuong các l?p trung h?c t?i Pháp. Nh?n xét ?y khi?n chúng ta ng?m ngùi...

Jacques Brel là m?t danh ca, m?t nhà so?n nh?c, làm phim và di?n viên n?i ti?ng c?a Pháp dù ông sinh t?i B?, trong c?ng d?ng nh?ng ngu?i Flamands (Flemish) g?n v?i Ḥa Lan hon là c?ng d?ng dân Wallons g?n v?i Pháp. Ông là ngu?i B? dă làm r?ng danh cho ngh? thu?t Pháp v?i các ca khúc có l?i t? d?p nhu tho. Vi?c dân Pháp dua l?i ca c?a ông vào h?c du?ng là m?t di?u may cho nu?c Pháp, nh? d?y mà tr? em s? bi?t thu?ng th?c cái d?p d? ǵn gi? cái d?p. Bi?t dâu là sau này cung s? nh? v?y mà vi?t l?i nh?c nhu tho...

Sau Maurice Chevalier và Édith Piaf, Brel cung là ngh? si Pháp n?i ti?ng nh?t t?i Hoa K? v?i nhi?u v? ca vu nh?c du?c tŕnh di?n liên t?c trên sân kh?u Broadway. Trong nhi?u ca khúc th?t d?p c?a Jacques Brel, “Ne me quitte pas” là bài n?i ti?ng nh?t, du?c d?ch qua Anh ng? thành “If you go away” v?i ph?n tŕnh bày c?a nhi?u danh ca Hoa K? nhu Frank Sinatra, Tom Jones, Neil Diamond hay Cindy Pauper.

“Ne me quitte pas” là b?n t́nh ca c?a ngu?i dàn ông tuy?t v?ng d?n d?n hèn v́ van xin t́nh yêu... mà không du?c! Chàng có th? gào lên r?ng xin nguy?n làm cái bóng c?a bóng em, cái bóng c?a con chó c?a em, và kh?n nài nhi?u di?u bi thi?t khác. Nhung nàng v?n b? di. L?i ca là m?t bài tho bu?n, nhung bu?n nh?t là b? m?t tam trong b?n d?ch sang Anh ng?.

M?t thí d? là chàng nguy?n “dâng lên ngu?i t́nh chu?i h?t mua t? m?t x? không có mua”. L?i ca óng chu?t ?y l?i b? d?i thành l?i h?a h?n hoi ngây d?i:

But if you stay,

I'll make you a day

Like no day has been

Or will be again.

Khi nh? l?i c? hai l?i ca, chúng ta b?ng ti?c cho thính gi? b?n Anh ng? là không th?m du?c n?i dung r?t d?p c?a nguyên b?n bài tho. Càng nghi v?y càng th?y vi?c dua l?i ca c?a Jacques Brel vào h?c du?ng là di?u chí lư.

Lúc ?y, ḿnh l?i nh? t?i l?i t? c?a các ca khúc b?t h? c?a chúng ta.

Nhi?u ngu?i nói r?ng n?u ba bài Ḥn V?ng Phu c?a Lê Thuong du?c dua vào tru?ng, các h?c sinh s? thích d?c và h?c Chinh Ph? Ngâm Khúc hon. Bi?t dâu là s? không d?p phá m?t ḥn v?ng phu th?t t?i mi?n Trung d? l?y dá vôi, r?i d?ng lên ḥn v?ng phu gi? d? an ?i du khách!

Qua liên khúc b?t h? này, nh?c si Lê Thuong tài hoa c?a chúng ta dă l?y c?m h?ng t? Chinh Ph? Ngâm khi d?ng l?i m?t s? h́nh ?nh hào hùng b?ng nh?c và b?ng l?i t?. Chính là nh?c s? khi?n l?i ca th?m d?m sâu hon trong tâm kh?m ngu?i nghe. Khi c̣n bé mà dă du?c th?y cô trong tru?ng d?y v? ư nghia c?a câu:

“Qua Thiên San ḱa ai ti?n ru?u v?a tàn

Vui ca xang r?i di ti?n binh ngoài ngàn”

th́ ḿnh s? không th?y Chinh Ph? Ngâm Khúc là m?t tác ph?m c? xua khó hi?u mà lu nhóc ph?i mi?n cu?ng h?c.

Cung qua l?i ca “ti?n binh ngoài ngàn”, ho?c m?t do?n ai oán trong bài s? hai:

“Chín con long th?t l?n,

Mu?n dem tin t?i chàng

Núi ngan không du?c xu?ng

Chúng kêu ca du?i ngàn...”

các h?c sinh s? hi?u thêm m?t ư khác c?a ch? “ngàn”.

Ngàn không ph?i là 10 l?n m?t tram phát âm theo gi?ng Nam mà là m?t khu v?c bát ngát, hay m?t cánh r?ng. N?u du?c th?y cô d?y nhu v?y, các em nh? c?a chúng ta s? hi?u dúng l?i ca c?a Vi?t Lang trong bài T́nh Quê Huong:

“Ngàn dâu xanh ng?t

M?y n?p tranh xa m?

Ti?ng sáo bay d?p d́u

Đu?ng v? thôn xua...”

“Ngàn dâu” dây là m?t r?ng dâu. H́nh ?nh r?ng dâu bát ngát màu xanh v?i m?y n?p tranh xa m? là m?t b?c tranh th?t d?p v? quê huong thanh b́nh. L?i c̣n có ti?ng sáo di?u vang v?ng trên tr?i chi?u... L?i và nh?c khi?n ḿnh càng nh? quê huong.

Nhân dây, xin m? m?t ngo?c don d? ghi thêm vài l?i tri ân trong tâm kh?m. Ngu?i vi?t m?i nh?n du?c m?t email có kèm theo bài T́nh Quê Huong do Qu?nh Giao tŕnh bày, v?i l?i nh?n c?a nhi?u ngu?i bên Pháp g?i cho nhau, xin du?c ghi l?i nguyên van:

“Nhân d?p Vi?t Lang v?a qua d?i t?i Vi?t Nam, hu?ng th? 82 tu?i, tôi xin g?i d?n các b?n m?t bài hát. Xin m?i các b?n nghe, hay nghe l?i, nhu d? ti?n dua m?t ngu?i ngh? s? tài ba nhung dă không s?ng trong m?t môi tru?ng thích h?p d? có th? sáng tác thêm. Vi?t Lang dă ph?i ch?i b? nh?ng tác ph?m c?a ḿnh và thay d?i c? tên và h? c?a ḿnh, làm ngh? khác d? s?ng tho?i mái hon... chút d?nh.

Ngu?i vi?t xin g?i l?i nh?n này t?i nh?ng ai yêu nh?c Vi?t Lang. Ông sinh nam 1926 trong m?t gia d́nh Công Giáo t?i Thái B́nh, n?i ti?ng nh?t v?i “T́nh Quê Huong” ông sáng tác vào tu?i dôi muoi và bài “Đoàn Quân Đi”, cung vi?t trong th?i kháng Pháp, vào nam 1948. Tên th?t c?a ông là Lê Quư Hi?p, sau này dùng bút hi?u là Lê Huy. Vi?t Lang m?t ngày 31 Tháng B?y v?a qua, và qu? th?t là không xung danh nh?c si, cung ch?ng có tên trong H?i Nh?c Si Vi?t Nam c?a Hà N?i, mà s?ng nhu m?t nhà giáo, m?t ngu?i làm van hóa.

Khi nghe l?i “ngàn dâu xanh ng?t” c?a Vi?t Lang, hay “chín con long dă kêu ca du?i ngàn” c?a Lê Thuong, các h?c sinh du?c l?i t? và giai di?u m? ra nhi?u chân tr?i khác. T? “chín con long” c?a Lê Thuong m?i nh? d?n sông C?u Long, nhi?u d?a danh hào hùng c?a d?t nu?c, nhu “Thành C? Loa, d?n V?n Ki?p, bao tháng nam d?u chua xóa ṃn”...

N?u nh? l?i th́ cung th? không quên du?c hai ch? “ngàn” và “ngh́n” trong “M?y D?m Son Khê” c?a Nguy?n Van Đông:

“Anh d?n tham, áo anh mùi thu?c súng

Ngoài mua khuya lê thê, qua ngàn ch?n son khê.

Non nu?c oi, h?n thiêng c?a núi sông

K?t trong ḷng th? h?, ngh́n sau n?i ngh́n xua.”

Ngàn là không gian bát ngát, ngh́n là th?i gian miên vi?n, c? hai du?c n?i k?t b?ng l?i t?, và t?n t?i trong chúng ta b?ng giai di?u nh?c. Bao gi? các tác ph?m âm nh?c có giá tr? s? vào h?c du?ng cho ngh́n sau v?n n?i du?c ngh́n xua?
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here