Qu?nh Giao

N?u không tr?i qua kinh nghi?m 1975, có l? nhi?u ngu?i s? không mu?n xem phim “Stranded” r?t xa l? v?i chúng ta.

“Stranded: I've Come From a Plane That Crashed on the Mountains” (“M?c C?n: Tôi d?n t? chuy?n bay b? r?t trên núi”) là m?t phim tài li?u c?a d?o di?n ngu?i Uruguay tên là Gonzalo Arijón do Pháp s?n xu?t.

Ðúng 35 nam tru?c, tháng 10 nam 1973 - nam dó, Vi?t Nam v?n có v? yên bình sau khi ký k?t hi?p d?nh Paris d? “vãn h?i hòa bình” cho x? s?, vi?t d?n dây thì cung d?ng nên hà ti?n m?t cái ch?m than! - m?t chi?c máy bay c?a Uruguay lâm n?n và dâm xu?ng d?nh núi tuy?t c?a r?ng Andes. Hôm dó là ngày 13 tháng 10. Chuy?n bay có 45 ngu?i, k? c? m?t d?i banh b?u d?c rugby và thân nhân hay c? d?ng viên dang h?n h? lên du?ng giao d?u t?i x? Chile. Khi tin t?c v? tai n?n du?c thông báo, ngu?i ta dã g?i tr?c thang di tìm mà không ra.

Hy v?ng c?u tr? c? th? mà tan bi?n d?n t?ng ngày...

Hon hai tháng sau, có hai ngu?i thoát n?n và vu?t núi b?ng du?ng b? dã liên l?c du?c v?i m?y chú bé chan c?u, nh? dó, 16 ngu?i du?c c?u s?ng. Mu?i sáu ngu?i may m?n trên con s? 45 ngu?i. Câu chuy?n thuong tâm này có du?c gi?i di?n ?nh chú ý, Hoa K? dã d?ng thành phim vào nam 1993 (Alive- S?ng Sót) v?i tài t? Ethan Hawke.

Nhung phim “Stranded” l?i khác.

Nó là phim tài li?u s?ng, du?c d?o di?n th?c hi?n t? các cu?c ph?ng v?n nh?ng ngu?i s?ng sót cùng v?i con cái h?, và k? l?i câu chuy?n ngay t? d?nh núi tuy?t. “Di?n viên” là các nhân ch?ng, là nh?ng ngu?i may m?n thoát ch?t và ng?m ngùi k? l?i khi tóc dã b?c màu. H? nói v? m?t d?a ng?c trên d?nh tuy?t vào m?t Mùa Thu nam xua. Là nh?ng ngu?i thu?ng, h? k? l?i chuy?n phi thu?ng khi ph?i tranh d?u v?i thiên nhiên d? t?n t?i. H?u h?t d?u là ngu?i Công Giáo, d?i banh là do m?t nhóm Công Giáo b?o tr?, nên h?i tu?ng c?a h? cung có s?c thái tôn giáo r?t dáng chú ý.

Câu chuy?n h? k? l?i, bi hùng, bi th?m, bi thi?t, bi dát - k? c? chuy?n ngu?i an th?t ngu?i ch?t d? s?ng sót - khi?n chúng ta nh? l?i thân ph?n con sâu cái ki?n c?a chính mình, c?a t? n?n 1975, c?a lâm n?n sau 1975 trong tr?i c?i t?o, c?a thuy?n nhân sau 1975, và c?a nh?ng tr?i t?m cu, nh?ng ngày m?i ngo ngác d?t chân lên d?t m?i...

Th?m k?ch ?y không ch? d?n cho 45 ngu?i và do 16 ngu?i s?ng sót k? l?i. Nó là th?m k?ch c?a c? m?t dân t?c và kéo dài không ch? trong 73 ngày lâm n?n c?a nh?ng ngu?i Uruguay may m?n s?ng sót. Nó kéo dài qua nhi?u th? h?.

Nam 1975 ?y, nh?ng ai d?u tiên d?n du?c nu?c M? qu? th?t là ngu?i khai phá cho c?ng d?ng Vi?t Nam. Nhi?u ngu?i còn m?ng r?ng nam 1976 là sinh nh?t 200 nam c?a Hoa K?, nh? v?y mà nhà nhà g?i nhau di may c? an m?ng sinh nh?t c?a m?t qu?c gia hùng cu?ng mà b?i b?c và nhân h?u. Ði may c? hay c?t ch? v?i d?ng luong ch?t dói, mà th?t là d?ng luong c?u s?ng. Th?i ?y, không ai c?u xin nhà nu?c tr? c?p mà l?p t?c t? l?c cánh sinh.

T? dó m?i có t?ng d?t t?ng d?t bu?c vào, sau nh?ng nam tháng dài ch? d?i trên bi?n, ngoài d?o, trong tù. Ngu?i di tru?c ngoái v? nghe ngóng tin t?c, dành d?m ti?n b?c và g?i g?m ngu?i quen d? ti?p t? nh?ng ngu?i ? l?i, trong khi nai lung di làm nh?ng vi?c chua t?ng bi?t t?i, ho?c xua kia không thèm làm. Ði làm trong s? m?ng r?, trong ni?m hy v?ng cho con cái s? có m?t tuong lai khác hon là quá kh? bi th?m c?a mình.

Nh?ng ngu?i tích c?c nh?t dã ng?ng lên nhìn vào xã h?i khi ?y v?n còn g?i là “t?m dung” d? tìm hi?u vì sao l?i có 1975. Tìm hi?u chua d?, h? còn v?n d?ng, kêu g?i, kèo nài, nan n?, d? không tr? c?p cho mình mà yêu c?u cho nh?ng ngu?i ? l?i cung có m?t hy v?ng ph?c sinh trong t? do nhu chính mình. Ngu?i ta d? ý d?n tin t?c t?i Ðông Nam Á, d?n chuy?n c?u v?t thuy?n nhân, d?n chuy?n h?i t?c, k? c? chuy?n ngu?i an th?t ngu?i, d?n nh?ng d?o lu?t dón ngu?i t? n?n, d?n lo?i thu?c nào thì d? giúp thân nhân nh?t...

Nh?ng sinh ho?t g?n dây có nh?c t?i cu?c v?n d?ng c?u v?t tù nhân chính tr? là m?t g?i nh? c?n thi?t và quý báu.

Cung qua nhi?u nam tìm hi?u, kêu g?i và v?n d?ng nhu v?y, ngu?i ta m?i d? ý d?n chuy?n th?t ? ngoài d?i là chuy?n chính tr? M?. Ngu?i ta d? ý d?n nh?ng tên tu?i dang là th?i s? chính tr? hoa K?. Nhu Thu?ng ngh? si Joseph Biden là ngu?i b? phi?u c?t d?t vi?n tr? quân s? cho Vi?t Nam khi mi?n Nam h?p h?i và nh?t quy?t không cho chính quy?n c?a ông Ford dón dân t? n?n vào M?, v?i nh?ng l?i phát bi?u d?y mi?t th?. Ho?c nhu Thu?ng Ngh? Si John McCain dã không m?t m?i tranh d?u cho dân t? n?n, nh? dó mà ta có thêm nh?ng d?o lu?t dón nh?n H.O., con lai, v.v... Chúng ta không th? quên du?c.

Nhung, chúng ta h?t là “con sâu cái ki?n”.

Nghia là không cúi d?u ch?p nh?n m?i chuy?n nhu m?t s? m?nh may r?i. Nhi?u ngu?i bu?c th?ng vào cõi “thiên m?nh”, dùng quy?n dân tranh d?u cho ngu?i dân. Ð?y là th? h? dã có nh?ng d?i di?n dân c? d?u tiên c?a c?ng d?ng t? n?n trong các xã h?i “t?m cu”. H? t?o ra m?t n?p m?i, là xây d?ng c?ng d?ng, sinh ho?t c?ng d?ng, v?n d?ng c?ng d?ng. Nh?ng ngu?i tiên phong dó dã dem l?i s?c m?nh tru?c dây không m?y ai d? ý cho “con sâu cái ki?n”.

Nhu các nhân ch?ng còn l?i c?a chuy?n bay nam xua t? Uruguay, gi? dây h? dã b?c pho mái tóc, dã b?y tám ch?c tu?i. Nhi?u ngu?i không còn n?a, nhung dã d? l?i m?t c?ng d?ng không ch? còn di may c? và t?p nói ti?ng Anh b?ng tay trên chi?c xe th? t? có vài tram b?c. H? d? l?i m?t c?ng d?ng có nhi?u thành công dáng n? tr?ng.

Chúng ta nên nh? l?i t?ng chút, và k? l?i t?ng chuy?n cho các th? h? sau này. Nh?ng con sâu cái ki?n nam xua dã b?c c?u cho d?i sau ti?n vào th? k? 21 mà không thua kém m?t ai. N?u con cháu có th?t hi?u nhu v?y, chúng s? h?t v? nhà d?y d? ông bà cha m?, r?ng th?y cô ? tru?ng b?o r?ng ph?i b?u cho Obama-Biden m?i là van minh, hay m?i có l?i vì s? có thêm tr? c?p!