Tạp Ghi Văn Nghệ: Hữu Loan, từ “Màu tím hoa sim” đến “Dao khúc: Cừu và cò”
Nhìn lại những biến cố văn học Việt Nam, từ xưa đến nay, có những người vì án văn tự mà bị tru di tam tộc. Ðó là thời quân chủ phong kiến. Chế độ Cộng Sản có những cái án mà không thành án, suốt đời đeo đẳng, Thí dụ, vụ án “Xét lại”, vụ án “Nhân Văn Giai Phẩm”... Sự tàn bạo, khốc liệt không thua gì đời phong kiến, nếu không nói là thâm độc hơn.

Home
Tho, d?i v?i m?t s? ngu?i, là c?u cánh d? t?n t?i và s?ng c̣n trong nh?ng hoàn c?nh bi dát nh?t. Nhu, nh?ng ngu?i b? giam hăm trong pḥng bi?t giam, chung quanh là không khí u tr? h?c ám, nh́n d?i s?ng toàn màu den, n?u không có óc tu?ng tu?ng d? vu?t trên nh?ng ch?n song c?a nh?ng tâm h?n thi nhân th́ có l? khó s?ng c̣n n?i trong nh?ng di?u ki?n sinh ho?t vô cùng ng?t nghèo. Hay, nh?ng ngu?i b? c? m?t ch? d? kh?ng b?, bao vây kinh t?, theo dơi tu tu?ng, c? d?i lao dao. Không nh?ng ch? m?t cá nhân cam ch?u riêng ḿnh mà c̣n c? gia d́nh thân quy?n cung ch?u ?nh hu?ng lây. Có nh?ng ngu?i v?n an nhiên s?ng b?t ch?p dày ?i. Nhung cung có nh?ng ngu?i không gu?ng d?y n?i tru?c nh?ng dè nén dôi khi vu?t kh?i s?c ch?u d?ng c?a con ngu?i. Tho, nhu ví von c?a Phùng Quán, là g?y ch?ng d? gu?ng d?ng d?y và ti?p t?c di... Nh́n l?i nh?ng bi?n c? van h?c Vi?t Nam, t? xua d?n nay, có nh?ng ngu?i v́ án van t? mà b? tru di tam t?c. Đó là th?i quân ch? phong ki?n. Ch? d? C?ng S?n có nh?ng cái án mà không thành án, su?t d?i deo d?ng, Thí d?, v? án “Xét l?i”, v? án “Nhân Van Giai Ph?m”... S? tàn b?o, kh?c li?t không thua ǵ d?i phong ki?n, n?u không nói là thâm d?c hon. Th?i kháng chi?n hay khi vào ti?p thu mi?n B?c, Đ?ng C?ng S?n v?n m?t ch? truong van ngh? ch? huy, van chuong ph?c v? chính tr?. T? d? cuong van hóa “Ch? Nghia Mác và van hóa Vi?t Nam” c?a Tru?ng Chinh Đ?ng Xuân Khu d?c tru?c H?i Ngh? Van hóa ? chi?n khu Vi?t B?c nam 1948 tr? v? sau, m?t du?ng l?i c?c doan b?o th? du?c thi hành v?i t?t c? nh?ng bi?n pháp kh?c nghi?t dành cho nh?ng ai mu?n di ra ngoài cuong linh ?y. Nam 1955, n?i t́nh mi?n B?c nhi?u r?i ren. Phong trào c?i cách ru?ng d?t r?p khuôn Trung Qu?c dă gây ra bi?t bao nhiêu oan khu?t và s? ph?n n? c?a dân chúng lên cao d?n n?i ph?i phát d?ng chuong tŕnh s?a sai d? làm gi?m b?t cang th?ng. Van ngh? cung nhân theo dó mà nêu ra nh?ng khi?m khuy?t c?a lănh d?o, xoáy vào nh?ng bi th?m mà chính sách c?i cách ru?ng d?t gây ra. Đ? ḍi h?i nh?ng m?c tiêu t? do c?m bút. Nh?ng nhà van nhu Tr?n D?n, Lê Đ?t, Hoàng C?m, Van Cao, Nguy?n H?u Đang, Phùng Quán, H?u Loan... cùng chia s? m?t ch? truong ch?ng l?i chính sách ch? huy van ngh? c?a Đ?ng. Nh?ng Nhân Van Giai Ph?m Mùa Xuân,Giai Ph?m Mùa Thu v?i nh?ng bài tho và truy?n ng?n dă gây ra nh?ng du lu?n sôi n?i v?i s? d?ng t́nh c?a m?i gi?i t? trí th?c d?n b́nh dân. M?c tiêu d?u tiên là phê phán T? H?u m?t cai th?u van ngh? v?i t?p tho “Vi?t B?c” du?c coi nhu là d?nh cao thi ca c?a n?n van h?c hi?n th?c xă h?i ch? nghia. Cung nhu, van ngh? si ḍi quy?n du?c t? do sáng tác, không mu?n b? giam hăm trong vai tṛ minh h?a cho ch? d?. Tham ô, lăng phí, c?a quy?n, b?t công... t?t c? nh?ng tiêu c?c c?a ch? d? du?c d? c?p d?n cung nhu vai tṛ c?a nh?ng ông b́nh vôi, nh?ng cây da cây d? c?a van ngh? b? l?t tr?n trong vai tṛ van nô hèn h?. Theo nhà tho Lê Đ?t m?t ngu?i c?t tr? c?a Nhân Van Giai Ph?m tr? l?i bà Th?y Khuê c?a dài RFI m?i dây th́ th?c hiên giai ph?m là m?t vi?c làm t? phát ch? không ?nh hu?ng t? nh?ng bi?n c? ? Liên Xô và Trung Hoa. Nhân Van Giai Ph?m Mùa Xuân xu?t b?n Tháng Giêng nam 1956 trong khi cu?i Tháng Hai cùng nam th́ Đ?i H?i l?n th? 20 Đ?ng C?ng S?n Liên Xô ph?c h?i danh d? cho các van ngh? si b? gi?t h?i ho?c d?y ?i du?i th?i Stalin. Đ?n Tháng Nam, Mao Tr?ch Đông phát d?ng chi?n d?ch “Tram hoa dua n?, tram nhà dua ti?ng”. Nam 1956 qu? là m?t nam d?y bi?n c? cho các ch? d? C?ng S?n trên toàn th? gi?i. Di nhiên, ? Vi?t Nam, c? b? máy chuyên ch? không nuong tay trong vi?c tr?ng ph?t và d?p tan nh?ng tu tu?ng ph?n d?ng ch?ng d?i. T? phê, t? ki?m, m?t không khí kh?ng b? lan r?ng trong gi?i van ngh? si. Tr?n D?n là m?t ngu?i h?ng ch?u nh?ng tr?ng ph?t kh?ng khi?p nh?t, không có án van t? nhung ghê khi?p v?i nh?ng h?u qu? cho c? v? con và gia d́nh. Ông b? Đ?ng không cho phép k?t hôn v?i bà Bùi Th? Ng?c Khuê là ngu?i có gia d́nh di cu vào Nam và thu?c gi?i tu s?n d?a ch?. Ông b?t ch?p và xin ra kh?i quân d?i cung nhu b? sinh ho?t Đ?ng Đoàn. V́ nh?ng bài tho ch?ng ch? d?. Ông b? b?t giam, có lúc u?t ?c c?a c? t? sát. H?a si Nguy?n Sáng v? chân dung m?t ngu?i có v?t s?o trên c? ám ch? Tr?n D?n và b? k?t t?i “B?n Nhân Van”. Lúc dó, b? gán cho nhăn hi?u ?y là m?t t?i danh ch?t ngu?i. Tr?n D?n b? k?t t?i là d? d? c?a H? Phong, m?t nhà van dă vi?t b?c thu ng? g?i Ban Ch?p Hành Trung Uong Đ?ng C?ng S?n Trung Hoa phê phán “nam lu?i dao” dâm vào tim óc các nhà van, b? b?t giam và dày d?a t?i ch?t trong nh?ng tr?i lao c?i tàn kh?c. Th? là, c? d?i c?a nhà tho Tr?n D?n và gia d́nh roi vào t́nh tr?ng vô cùng kh?n kh?. Gia c?nh nheo nhóc, con cái h?c hành dang d? tuy thông minh hi?u h?c nhung v́ cái án treo Nhân Van lo l?ng. B? bao vây kinh t?, ông su?t d?i nhu cái bóng âm th?m, nhi?u ngu?i thuong t́nh mu?n giúp d? mà không dám s? b? t?i liên quan. Nhu th? ai mà c? gan dám quan h? v?i Tr?n D?n s? b? h?u qu? ngay. V?y, v?n có m?t ngu?i dă dám công nhiên chia s? b?ng thi ca. Đó. Tác gi? “Màu tím Hoa Sim” - H?u Loan. H?u Loan, m?t ki?n tu?ng van ngh? v?i bài tho “ Màu tím hoa sim” mà ngu?i yêu tho c? hai mi?n Nam B?c truy?n t?ng hay truy?n ng?n “L?n Ṣng” dang trên Giai Ph?m Mùa Đông dă gây ra nh?ng ch?n d?ng cho ch? d? mi?n B?c. Hon th? n?a, ông là m?t ngu?i kiên cu?ng, t? b? t?t c? d? v? quê ông ? Thanh Hóa làm ru?ng, di cày, th? dá, s?ng thanh b?ch. B? dày v? quê nhà, dóng vai tṛ nông dân, ông ph?i cày b?a, kéo nh?ng xe ch? dá n?ng n? kh? s? nhu nh?ng ngu?i b? lao d?ng kh? sai. Đ?ng c? t́nh dày d?a ông và gia d́nh su?t ba ch?c nam tru?ng mà ông v?n kiên cu?ng ch?u d?ng. V? sau này, khi ch? d? b? b?t bu?c ph?i thay d?i du?ng l?i c?c doan, th́ nhi?u nhân v?t trong gi?i lănh d?o van ngh? d?n ve vu?t theo l?nh Đ?ng d? l?i d?ng danh ti?ng và tài nang c?a ông. Ông v?n gi? m?c thu?ng ti?p dăi, t? nhiên không cay d?ng không xun xoe. Trong m?i thái d? v?n gi? tính ch?t c?a k? si. Th?y tính c?nh c?a gia d́nh Tr?n D?n, H?u Loan vi?t t?ng b?n bài tho “Dao khúc: C?u và c̣” v?i nh?ng ví von ?n d?. H?u Loan dă mang câu ca dao “con c̣ mà di an dêm, d?u ph?i cành m?m l?n c? xu?ng ao...” vào tho ḿnh v?i h́nh ?nh nhi?u n?i ni?m. V? h́nh ?nh c?a Tr?n D?n b?ng nh?ng câu tho: “...B? C̣ ch? ng?i n?m hay d?ng không di Phong Ác b?t C? di Là ph?i Đi c̣m...” V? h́nh ?nh c?a bà v? Tr?n D?n, m?t nhân dáng t?i nghi?p v́ ch?ng v́ con mà hy sinh v?i ch?u d?ng bi?t bao nhiêu kh? n?n: “C̣ M? ki?m an trên c?n gi?a nh?ng noi hôm qua c̣n là băi chi?n tru?ng d?y d?y ḿn bom n? r?i chua n? gi?a d? dép nát, giày hu, v? rum, B? dào, V?t ka h?o h?ng h?p s?a, h?p bo c?n bă phù hoa t? y?n ti?c l?u cao qu?ng xu?ng (nu?c mi?ng dào lên chát d?ng trong m?m) V? h́nh ?nh c?a nh?ng d?a con: “...C̣ Bé không thuong th́ ai thuong m?? C̣ Bé c̣n thuong cha Và su?t dêm th?c v? Bé v? cha M?t m?t M?u d? mua sa Trên h́nh ch? nh?t Đ?ng t? vàng tang Đua ma Ph? s?p V? c? cha Gân to Kim ?n V?t ngang! l?p th? Picasso? Cubitsm C̣ con Chua có C̣ dâu Khi có “v?n d? b? C̣” dang trang d?u “Đây “Nhân Dân” S? 1...” và phác h?a m?t th?i d?i c?a nh?ng con c?u non v?i nh?ng bánh v? c?a m?t ch? do d?c doán: “...b?n ngh? nô dem h?t tài khuy?n mă t?o m?u t?o thanh gây ?o t?i da hay hi?n th?c quái thai th?o nguyên âm thanh th?o nguyên áp phích xanh mu?t mênh mông ngon m?t ngon tai d?n t?n thiên hà! (ch? không ngon mi?ng) v́ thèm quanh nam (nhu t?i t? tông) du?c g?m du?c nhai du?c tiêu hóa d?n m?t b?a no có th?t...” Bài tho khá dài, H?u Loan dă so sánh hai ph?n ngu?i, m?t con c̣ l?n l?i b? sông và m?t nh?ng con c?u cam ch?u ph?n hèn, ? trong “khuôn” th́ ph?i “kh?”. Tho H?u Loan nhu nh?ng âm thanh g?n lên t? nh?ng xúc c?m t? n?i u?t h?n t? nh?ng trái tai gai m?t c?a m?t th? k? nhi?u nhuong. Câu k?t nhu m?t l?i “ ai di?u cho m?t n?n van chuong minh h?a” “...Ti?ng ngu?i hát trong không th?i gian vang v?ng (sùi s?t mua thu di?p khúc Chiêu H?n) Nh?ng thân C̣ T? nguyên th?y Vi?t Nam H?i ngu?i C̣ Th?i van minh C?ng S?n V? duong gian t?i cao Đ?i tru?ng Đ?i Th?p lo?i chúng sinh C̣. H?u Loan dă làm m?t công vi?c c?a m?t ngu?i th?y s? b?t b?ng mà lên ti?ng. Đă có kinh nghi?m s?ng v?i C?ng S?n, ông cung th?a hi?u nh?ng tṛ tr? thù c?a ch? d?. Nhung, có h? ǵ, dă hon ba muoi nam trong ḷ luy?n ng?c th́ sá ǵ thêm m?t chút ḍn h?n!!!
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here