Tạp ghi văn nghệ
Cuối năm vừa qua, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn với nhà văn Duy Lam về thơ Việt Nam ở hải ngoại.Cái nhìn của ông khá chính xác:

Home
Nguy?n M?nh Trinh Cu?i nam v?a qua, chúng tôi dă có cu?c ph?ng v?n v?i nhà van Duy Lam v? tho Vi?t Nam ? h?i ngo?i.Cái nh́n c?a ông khá chính xác: “Tho lúc này in ra nhi?u l?m. M?i nam chào d?i c? tram t?p tho. Và s? lu?ng thi si cung tang theo r?t nhi?u (có thi si th?t và có ngu?i du?c g?i là thi si)... Tho Vi?t Nam ? h?i ngo?i có nét chính là ngu?i ta d?n v?i tho t? nhiên nhu m?t thúc d?y tâm lư, mà không ch? ư làm thi si. Tôi dă g?p nhi?u ng?c nhiên v́ không ng? ngu?i này ngu?i kia cung làm tho. T?i sao h? làm tho? Có ph?i do s? b?c xúc, m?t nhu c?u tâm lư. Tho h?i ngo?i có ch?t ch? quan tâm s?. H? làm tho trong vô th?c d? ghi l?i tâm s? c?a ḿnh. S? có s? ti?p n?i t? nh?ng ngu?i tr? hon. H? s? làm tho khác v?i ngu?i tru?c dă cu. Có th? h? s? b? quá kh? mang n?ng trên vai d? làm tho hôm nay. S? lên du?ng nào mà không c?n ph?i g?n nh? hành trang?... Tho in nhi?u nhu th? bi quan hay l?c quan? Theo tôi, chuy?n b́nh thu?ng. Vi?c ch?n lua tho và thi si là c?a d?c gi? và nh?ng ngu?i phê b́nh. V?n d? là ph?i công tâm d? t́m ra nh?ng bài tho chân th?c. Không có di?u ǵ l?a m? du?c m?i ngu?i. Ph?i d? tâm tu có ch? buông x?, dù b?ng tho d? di chang n?a...” Đó là chuy?n tho ? h?i ngo?i c̣n ? trong nu?c th́ sao? G?n dây tôi du?c d?c m?t bài báo ? trong nu?c khá lư thú. Đó là bài “Ai mua tho ta bán tho cho...” c?a tác gi? Ngô Minh. Bài dă dang l?n d?u ? t?p chí Van Hóa - Van Ngh? Công An sau dang l?i trên Tu?i Tr? Ch? Nh?t. Tôi nh́n th?y ? dó m?t vài chi ti?t khi?n chúng ta có th? hi?u du?c ph?n nào nh?ng sinh ho?t van h?c dang di?n ti?n ? trong nu?c. Di nhiên, không ph?i t? m?t vài s? ki?n d? phóng chi?u thành toàn c?nh mà chính t? nh?ng ghi nh?n ?y, d? có m?t nh?n xét v? m?t s? thay d?i r?t rơ ràng. T? lúc tru?c, th?i bao c?p, khác. Sau này, th?i kinh t? th? tru?ng, khác. Tho, th́ bao gi? cung v?y, ch? có hay và không hay. Nhung thi si th́ thay d?i theo th?i th?, theo s? di?n t? c?a tác gi? Ngô Minh. “...Nhà tho Vi?t Nam ta su?ng nh?t là giai do?n bao c?p. Th?i k? này, các nhà tho không ph?i b? ti?n ra in tho cung không ph?i kh? s? mang tho di bán. Nhà tho có “th? bài” c?a nhà nu?c nhi?u không nh? h?t! H? du?c nhà nu?c in tho theo ch? d? bao c?p. Tùy theo ch?c v?, tu?i tác trong làng van... mà “x?p hàng” l?n lu?t! Có nhà tho 60 tu?i r?i mà tính ṿng quay x?p hàng th́ ph?i 60 nam n?a may ra ḿnh m?i du?c in có m?t n?a t?p tho! Bù l?i, các nhà tho ch?ng ai ph?i b?n tâm hay xót xa v?i s? v?n nhà nu?c b? ra in tho và mua tho cho ḿnh. Th?t ti?n l?i và sang tr?ng. Ch? th? mà cu?n tho nào cung có s? lu?ng in t?i nam, b?y ngh́n cu?n mà không d? sách d? bán! Có không ít ngu?i do v? trí thu?n l?i, du?c bao in t?i g?n ch?c t?p tho, tu?ng dă lên t?i lăo trong làng ai dè khi h?i d?n tên, ngu?i yêu tho l?c d?u... D?u sao dó cung là th?i vuong gi? nh?t c?a tho ca, trên góc d? tho là cái d?p, ph?i du?c nâng niu chi?u chu?ng!..” Nhu th?, th?i bao c?p ch?c ph?i có nhi?u tho hay th́ ph?i? Th? mà, h́nh nhu thua v?ng l?m. Có l?, tho cung là m?t phuong ti?n d? ph?c v? ch? d? nên b? lai gi?ng chang? Không nên vơ doán nhung n?u tho là kh?u hi?u tuyên truy?n th́ cung khó làm xúc d?ng du?c tâm t́nh c?a ngu?i yêu thi ca!? Th?, d?n bây gi?, th?i d?i m?i tu duy và kinh t? ht? tru?ng, tho có di?u ǵ khác l? so v?i th?i tru?c. Di nhiên theo tác gi? Ngô Minh th́ có nhi?u khác l?. “...T? khi d?t nu?c kinh t? ht? tru?ng th́ cu?c s?ng tho ca càng sôi d?ng hon th?c ch?t hon. Các nhà tho l?i t? b? ti?n ra in tho và t? mang tho ḿnh di bán nhu th?i ti?n chi?n. Đó là m?t di?m lành, m?t d?u hi?u d?i m?i trong “co ch? thi ca”. Tho in ra nhi?u s? kích thích sáng t?o! S? ki?m ch?ng kh?t khe c?a th? tru?ng s? c?nh t?nh bi?t bao ngu?i dang di nh?m vào “vuong qu?c tho”... Tuy nhiên vi?c t? b? v?n ra in tho, và t? bán tho hôm nay cung có quá nhi?u di?u cu?i ra nu?c m?t! M?i nam c? nu?c có t?i 600-700 t?p tho du?c in ra, nghia là m?i ngày b́nh quân hai t?p tho du?c ?n hành. T?ng Công Ty Phát Hành Sách Vi?t Nam cung nhu các công ty con ? các t?nh lúc d?u có nh?n phát hành chút ít cho các tác gi?, v? sau ch? nh?n kư g?i, d?n vài nam l?i dây th́ kư g?i cung b? t? ch?i v?i lư do tho bán không du?c l?i chi?m m?t ch? c?a các ?n ph?m khác! Do không du?c phát hành r?ng răi nên tho tác gi? Hu? th́ Hu? d?c, Hà N?i th́ Hà N?i d?c, t?nh l? th́ t?nh l? d?c. T? dó d?n d?n s? b́nh giá tho c?a m?t s? nhà phê b́nh cung theo ki?u “?ch ng?i dáy gi?ng”, ch? th?y, ch? d?c, ch? phán v? nam b?y t?p tho xung quanh ḿnh! Th? là các tác gi? ph?i t? di bán tho ḿnh!!!...” Buôn bán, th́ các nhà tho có l? cung không thành công m?y. Theo bài báo, nhà tho Vinh Nguyên ? Hu? dă mang tho ḿnh di bán d?o trên các tuy?n xe du?ng dài và t́nh c? có m?t l?n d?ng d? v?i nhà tho Tr?n Phá Nh?c cung dang “son dông mai vơ” rao bán tho ḿnh. Tho có lúc ngang hàng v?i nh?ng th? thu?c lang bam sâu rang, dau b?ng!!! Ho?c: “...Có l?n tôi ra Hà N?i ghé H?i Nhà Van. G?p nhau chua k?p h?i tham s?c kh?e, nhà tho Nguy?n Hoa dă chào bán ngay t?p tho “Mua Thu?n Thành” c?a Hoàng C?m. Tôi chua k?p m?ng v́ mua du?c t?p tho ung ư, dă nghe Nguy?n Hoa than “Anh Hoàng C?m ph?i g̣ lung kư t?ng vào t?ng cu?n m?t, bán v?n khó ch?y! Bán tho là th? d?y! Ra van mà bán ch?ng ra ti?n - Cái nghi?p van chuong nghi th?t phi?n (T?n Đà)...” Nhung cung có ngu?i tinh nh?y trong vi?c buôn bán, dù là buôn bán nh?ng t?p tho. Âu cung là m?t cung cách m?i c?a th?i m? c?a: “...Vài ba nam l?i dây, các nhà tho Vi?t Nam du?ng nhu dă phát hi?n ra m?t phuong th?c bán tho m?i, “hi?u qu?” hon. Đó là cách mang tho d?n các doanh nghi?p, co quan tru?ng h?c... “b? m?i” m?i noi muoi, mu?i lam cu?n, ép các th? tru?ng tr? ti?n! Thuong các nhà tho nghèo, ch?ng th? tru?ng nào t? ch?i m?t vài tram ngàn ti?n mua tho. M?i t?nh nh? tính so so cung t?i 200 co quan, doanh nghi?p... m?t th? tru?ng ngon lành cho tho! Kh? n?i tho mua xong th? tru?ng li?n cho tho vào t?, không bi?t có d?c câu nào không! ? t?nh Q. nam r?i có t?i ch?c t?p tho in ra, v?i s? lu?ng 1000 b?n/ t?p. Nghia là các th? tru?ng ph?i mu?i l?n chi ti?n mua tho và mu?i l?n chi ti?n mua tho và mu?i l?n c?t tho vào t?! Th?y tho bán ki?u này “ngon” có tác gi? bán xong ngh́n cu?n, c̣n t? in thêm ngh́n n?a cung bán h?t s?ch! Giá các t?p tho tác gi? t? d?nh nên d? bi?n hóa. Đa s? các nhà tho d?nh giá 10-15 ngàn d?ng/ t?p tho 64 trang. Nhung cung có không ít t?p tho v?i d? dày nói trên d? giá t?i 20 th?m chí 25 ngàn d?ng! M?t ông giám d?c b? ra 250 ngàn d?ng d? mua 10 t?p tho th?t ch?ng dáng b?n tâm, nhung v?i nhà tho bán m?t ngàn cu?n tho m?ng v?i giá ?y, lăi ṛng trên 17 tri?u d?ng là con s? không d? có! Xem th? ai dám b?o r?ng tho ?!!” Đ?c xong bài báo, chúng tôi th?y cái nghi?p làm tho th́ ? dâu, dù trong nu?c hay h?i ngo?i cung d?u gi?ng nhau, nghia là cùng mang nh?ng n?i nh?c nh?n. ? h?i ngo?i th́ làm tho cung là m?t cách th? buông x? trong m?t d?i s?ng quá nhi?u thúc ép. C̣n trong nu?c, nhà tho cung ph?i chi?n d?u v?i bao nhiêu là s?c ép d? có th? có th? mang tho c?a ḿnh rao bán v?i c? nh?ng n?i nh?c nh?n... Cách nay hon 15 th? k?, nhà lư luân phê b́nh van h?c Luu Hi?p trong “Van Tâm Điêu Long” dă vi?t “Cái chuông l?n v?n cân ch? có Qu? và Kho?ng m?i ch? d?nh n?i”. Sách d?y ruong ph?i nh? nh?ng nhà phê b́nh tài ba m?i phán doán chính xác du?c. Nh?c phóng dăng nu?c Tr?nh khi?n ngu?i ta dâm dăng. Ch? nghe theo cách sai sót mà ph?i theo nh?ng nguyên t?c phê phán th́ m?i mong kh?i l?c du?ng.” (Qu? là nh?c su c?a vua Thu?n, Kho?ng là 2 nh?c su c?a nu?c T?n dă d?y dàn nh?c cho Kh?ng T?). Tho, cung nhu nh?c, ph?i có ngu?i phê b́nh d? làm b?t lên cái tuy?t tác. Luu Hi?p dă d?t r?t cao v? trí c?a ngu?i nh?n d?nh van chuong.Bây gi?, v? trí ?y l?i càng quan tr?ng hon. Trong m?t r?ng tho, làm sao ki?m du?c cho ra nh?ng bông hi?m quí. Ngu?i Vi?t Nam chúng ta là nh?ng ngu?i yêu thi ca nên qua ngôn ng? tho chúng ta có th? nh́n du?c nh?ng n?i ni?m c?a th?i d?i. Th?i nào mà ch?ng có hàng gi? chen l?n hàng th?t. V?n d? là ph?i có ngu?i m?t xanh d? t́m du?c nh?ng hi?m quí b? che d?u trong cái b?t ngàn kia. Tho muôn d?i v?n t?n t?i t? nh?ng ḍng tuy?t tác. Và, nh?ng y?u t? chính là nh?ng ngôn ng? gi? d?i, xây d?ng t? nh?ng mánh khóe không chân th?c. Tho muôn d?i v?n là nh?ng ǵ cao d?p nh?t! Nguy?n M?nh Trinh
Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here