Tấn công hai mặt: Tiền tệ và Ngân sách
Chính phủ và quốc hội Mỹ quyết định ngân sách. Ngân hàng Trung ương MỸ độc lập với chính phủ, điều tiết chính sách tiền tệ. Sau khi ngân hàng trung ương Mỹ hạ lãi suất cơ bản xuống gần zero, Tổng thống tân cử Barack Obama đã tiếp tay, công bố dự định chi gần 800 tỷ Mỹ kim để kích thích kinh tế Mỹ trong năm tới.

Home

Ngô Nhân D?ng

 

Chính ph? và qu?c h?i M? quy?t d?nh ngân sách. Ngân hàng Trung uong M? d?c l?p v?i chính ph?, di?u ti?t chính sách ti?n t?. Sau khi ngân hàng trung uong M? h? lăi su?t co b?n xu?ng g?n zero, T?ng th?ng tân c? Barack Obama dă ti?p tay, công b? d? d?nh chi g?n 800 t? M? kim d? kích thích kinh t? M? trong nam t?i. Ông nói, “Chúng ta dă dùng h?t lo?i d?n du?c quen dùng khi kinh t? suy thoái, t?c là không th? c?t lăi su?t th?p hon zero du?c... b? ph?n khác trong chính ph? ph?i bu?c vào ti?p m?t tay.” B? ph?n dó ? trong tay ông t?ng th?ng s?p tuyên th?, và công vi?c ti?p tay s? là tang chi tiêu. Trong th?i gian tranh c? t?ng th?ng, Ngh? Si Obama h?a s? có m?t k? ho?ch “kích c?u” dùng 175 t? M? kim. M?t tháng tru?c khi nh?m ch?c, ông tang con s? chi tiêu dó lên g?n 5 l?n.

Ngh? Si Obama l?y lư do Ngân Hàng Trung Uong dă s? d?ng h?t các vu khí quen thu?c, không th? nào h? lăi su?t xu?ng thêm du?c n?a, d? bi?n minh cho quy?t d?nh c?a ông. Chúng ta bi?t ông Ben Bernanke, ch? t?ch H? Th?ng D? Tr? Liên Bang (Fed), dang s? d?ng nh?ng th? vu khí khác d? bom thêm ti?n vào n?n kinh t?. Nhung chua ai có th? qu? quy?t cu?c t?n công b?ng chính sách n?i l?ng ti?n t? c?a Ngân Hàng Trung Uong s? d?t k?t qu? m?c nào. Ch?c ch?n ông Bernanke s? giúp cho các ngân hàng có thêm ti?n cho vay; nhung các ngân hàng không th? d?y ti?n ra ngoài xă h?i du?c n?u các xí nghi?p và ngu?i tiêu th? không vay. Đây dúng là h́nh ?nh “d?y s?i dây th?ng” mà các nhà kinh t? v?n dùng làm ?n d?. Ti?n s? du?c bom vào, nhung th?m vô xă h?i t?i m?c nào, và có d? d? thúc cho ngu?i dân di vay r?i dem tiêu giúp cho kinh t? ph?c h?i hay không? Chua ai bi?t tru?c du?c.

Chính v́ không th? bi?t ch?c ch?n h?u qu? c?a các chính sách ti?n t?, cho nên phía hành pháp ph?i dua ra nh?ng bi?n pháp gi?ng nhu mua b?o hi?m. Nói gi?n d?, Ngân Hàng Trung Uong d?y ti?n vào n?n kinh t? mà không thúc du?c dân chúng tiêu ti?n cho kinh t? chuy?n, th́ chính ph? s? tr?c ti?p dem ti?n ra chi tiêu d? l?p vào ch? tr?ng dó. Các chính sách ti?n t? c?a Ben Bernanke s? ch?y song hành v?i các chính sách chi tiêu c?a chính ph? Obama. N?u d?n cu?i nam 2008 mà chua th?y ph?c h?i, lúc dó ch? c̣n cách thi hành thêm nh?ng bi?n pháp ngân sách m?i: chính ph? chi thêm và c?t gi?m thu? nhi?u hon.

Sau khi dùng h?t d?n du?c “gi?m lăi su?t,” Ngân Hàng Trung Uong có th? tang s? ti?n luu hành b?ng cách mua các trái khoán, c?a tu nhân hay c?a chính ph?. Nói cách khác, ngân hàng trung uong thu nh?ng t? gi?y n? n?m trong các ngân hàng thuong m?i, thay vào dó trao cho h? ti?n m?t! Nh?ng t? gi?y n? s? vào n?m trong ngân hàng trung uong! Vào Tháng Tám nam 2008 trong d?i chi?u bi?u (balance sheet) Fed ch? có g?n 900 t? gi?y n? nhu v?y. T?i gi?a Tháng Mu?i Hai con s? tang lên 2,200 t?. Fed dă mua c? d?n các thuong phi?u, t?c là nh?ng món n? ng?n h?n c?a các doanh nghi?p l?n. Fed dă mua nh?ng món n? dài h?n c?a công ty b?o hi?m AIG, c?a các ngân hàng d?a ?c Freddie và Fannie, Fed c̣n tài tr? cho các ngân hàng ? ngo?i qu?c b?ng cách chuy?n ti?n t?i các ngân hàng trung uong ? Âu Châu. T?t c? nh?ng hành d?ng dó d?u nh?m tang s? lu?ng dô la luu hành trong xă h?i.

Có nhi?u d?u hi?u cho th?y các món vơ c?a Ngân Hàng Trung Uong M? trong hon m?t nam qua không d?t du?c hi?u qu? mong mu?n. H? Th?ng D? Tr? Liên Bang dă c?t lăi su?t mu?i l?n t? 5.25% xu?ng t?i 0.25% và zero. Tuy nhiên, kh? nang c?a m?t ngân hàng trung uong có gi?i h?n. H? có th? di?u khi?n cho s? ti?n luu hành tang lên nhu ư mu?n nhung không th? thúc cho các d?ng ti?n dó ch?y qua ch?y l?i v?i t?c d? cao hon. Nhung Fed không th? thúc các ngân hàng cho vay, cung không th? thúc ngu?i tiêu th? di vay, n?u h? không th?y l?i ho?c c̣n lo l?ng quá. Khi d?ng ti?n n?m ng? yên m?t ch? th́ nó không có tác d?ng kích thích kinh t?.

M?t h́nh ?nh d? th?y là s? ti?n dùng d? cho vay mua nhà dă dóng bang t? gi?a nam nay. Vào Tháng Sáu nam 2006, tru?c dây m?t nam ru?i, các ngân hàng và công ty tài chánh M? dă bán s? k? l?c nh?ng trái khoán d? l?y ti?n cho vay mua nhà, t?ng c?ng là 136 t? m? kim. Đó là m?c tài tr? d?a ?c cao nh?t tru?c khi xu?ng. T?i m?y tháng cu?i nam 2008, t?ng c?ng s? trái khoán d? tài tr? vi?c mua nhà xu?ng ch? c̣n du?i m?t t? M? kim. M?t cu?c tham ḍ c?a Ngân Hàng Trung Uong M? h?i ư ki?n các ngân hàng thuong m?i, cho th?y k?t qu? là 84% các ngân hàng th?t ch?t các di?u ki?n cho vay kh?t khe hon tru?c d?i v?i các xí nghi?p l?n và trung b́nh. Có 47% các ngân hàng th?t ch?t di?u ki?n d?i v?i ngu?i tiêu th?. Và 48% cho bi?t s? ngu?i vay ti?n tiêu th? nhu mua xe, mua d?ng c? trong nhà, vay ti?n di h?c, vân vân dă gi?m xu?ng. C? ngu?i cho vay và ngu?i di vay d?u dang chùn tay l?i!

M?t d?u hi?u khác cho th?y các ngân hàng thuong m?i ? M? dang b?t cho vay là s? ti?n d? tr? c?a h? g?i trong Ngân Hàng Trung Uong dă tang v?t. Thu?ng thu?ng, m?t ngân hàng d? ti?n d? tr? v?a d? con s? mà lu?t l? ḍi h?i. Đ?u Tháng Chín 2008, các ngân hàng thuong m?i M? có 47 t? d? tr? trong Ngân Hàng Trung Uong; d?n ngày 19 Tháng Mu?i M?t, con s? dó tang 14 l?n thành 653 t?. Nhu v?y chúng ta th?y các ngân hàng thuong m?i M? dă gi?m b?t s? ti?n cho vay r?t nhi?u. Đây là m?t t́nh tr?ng tín d?ng “co th?t” v?a là h?u qu? v?a là nguyên nhân khi?n t́nh trang kinh t? xu?ng n?ng hon.

Khi các ho?t d?ng kinh t? gi?m sút v́ ngu?i ta b?t vay và b?t tiêu ti?n, m?t m?i lo c?a ngân hàng trung uong là giá sinh ho?t s? xu?ng. Đó là t́nh tr?ng dă x?y ra ? Nh?t B?n trong th?p niên 1990 khi?n các chính sách ti?n t? c?a Ngân Hàng Trung Uong Nh?t không c̣n hi?u qu? n?a. Khi giá sinh ho?t xu?ng, thay v́ l?m phát (inflation) t?c là giá tang th́ di?n ra t́nh tr?ng gi?m phát (deflation). M?i ngu?i s? tŕ hoăn mua hàng, d? d?i giá xu?ng n?a. Xí nghi?p b?t ho?t d?ng v́ lúc mua nguyên li?u tr? giá cao, khi bán hàng ra lo giá s? th?p hon. Các ngân hàng trung uong trên th? gi?i thu?ng bi?t nh?ng bi?n pháp ch?ng l?m phát, nhung chua có khí c? nào du?c th? nghi?m d? ch?ng gi?m phát h?u hi?u.

Và hi?n nay nhi?u nhà kinh t? dă b?t d?u nói t?i m?i nguy gi?m phát có th? s? de d?a nu?c M? tuy c̣n r?t xa m?i dáng lo. Đ? pḥng ch?ng gi?m phát, ngân hàng trung uong ph?i n?i l?ng ti?n t? và chính ph? gia tang chi tiêu, nói cách khác là c? ư t?o ra l?m phát. Lăi su?t zero và kích c?u b?ng 800 t? là nh?ng bi?n pháp ch?ng gi?m phát. Món ti?n 700 t? dô la mà chính ph? Bush dă du?c qu?c h?i cho phép dùng d? c?u h? th?ng tài chánh cung v?y. H? th?ng D? Tr? Liên Bang M? s? dùng 600 t? d? mua các trái khoán c?a tu nhân và c?a chính ph?, s? dùng 200 t? giúp các công ty tài chánh v?n cho vay n? mua xe hoi và cho sinh viên vay ti?n di h?c. Đ? b?o d?m lăi su?t dài h?n gi?m xu?ng nhu lăi su?t co b?n, Ngân Hàng Trung Uong h?a s? gi? m?c lăi su?t ng?n h?n ? m?c th?p r?t lâu.

T?t c? nh?ng bi?n pháp dó d?u có tác d?ng ch?ng gi?m phát. Nhung t?t nhiên th? nào cung sinh ra m?t m?i r?i ro là nh?ng bi?n pháp ti?n t? và ngân sách s? di quá l?! Bom nhi?u ti?n vào kinh t? có th? s? thúc cho l?m phát tang lên quá nhanh, s? t?i lúc c?n ph?i “d?p th?ng” cho ng?ng l?i. Khi nào th́ b?t d?u “d?p phanh,” và nh?n chân phanh m?nh d?n m?c nào? Chua ai có kinh nghi?m d?i phó v?i t́nh tr?ng dó.

M?t m?i nguy th? hai là nh?ng chính sách d? dăi c?a Ngân Hàng Trung Uong và chính ph? s? ngan c?n không cho th? tru?ng làm công vi?c b́nh thu?ng c?a nó, là tu?ng thu?ng nh?ng ho?t d?ng kinh t? có hi?u qu? và tr?ng ph?t nh?ng ngu?i làm sai, làm ?u! C?u các công ty xe hoi hay các ngân hàng s?p phá s?n s? giúp hàng tri?u ngu?i d? m?t vi?c, nhung s? nuôi du?ng nh?ng co s? làm vi?c thi?u hi?u qu?! Nh?t B?n dă tr?i qua t́nh tr?ng dó trong th?p niên 1990, v́ v?y con suy thoái ? Nh?t dă kéo dài hon 10 nam. Li?u chính ph? Obama và ông Bernanke có tránh du?c h?u qu? này hay không?

Nhung d?i v?i các nhà chính tr? trong Qu?c H?i M? th́ v?n d? c?a h? gi?m d? hon. H? quan tâm d?n m?t câu h?i chính, là li?u trong m?t nam ru?i n?a h? s? an nói làm sao khi ra tranh c? tr? l?i? Các dân bi?u ? H? Vi?n và m?t ph?n ba các ngh? si s? ra tranh c? nam 2010. Li?u kinh t? có ph?c h?i k?p dúng ngày dúng tháng hay không?

Cho nên, trong m?t nam n?a, chúng ta s? ph?i nghe các d?i bi?u qu?c h?i than th? v? t́nh tr?ng kinh t? y?u và ngày m?t t? hon. Đ? các c? tri ? M? d?ng ch? d?i nhi?u quá, khi th?y kinh t? d? th? hon m?t chút th́ cung hài ḷng r?i!

Powered By Nguoi-Viet Online

This article has been moved here