M?t bài h?c mà nh?ng ngu?i làm truy?n thông d?u bi?t là d?ng bao gi? loan báo m?t tin t?c n?u chua có d? ki?n hoàn toàn chính xác. Câu chuy?n x?y ra cách dây dúng 60 nam khi nh?t báo Chicago Tribune s? ra ngày Th? Tu 3 tháng 11 nam 1948 di t?a d? l?n noi trang nh?t: “Dewey Defeats Truman”, ?ng c? viên T?ng th?ng Thomas Dewey  th?ng Harry Truman trong cu?c t?ng tuy?n c?  ngày hôm tru?c. T? báo dã v?i vã dua tin hàng d?u nhu th? vì t?t c? m?i du lu?n và nh?ng k?t qu? tham dò ý ki?n tru?c dó d?u cho th?y là Truman không th? nào tái d?c c?. Song s? th?t cu?i cùng là ngu?c l?i và b?c hình tr? thành n?i ti?ng trong l?ch s? b?u c? ch?p Truman ng?i trên xe l?a sáng ngày 3 tháng 11 ? St. Louis, Missouri, tuoi cu?i truong lên trang báo tru?c nh?ng ngu?i d?n chúc m?ng ông.

T? Chicago Tribune m?i ch? in ra m?t s? ?n b?n tru?c khi k?p th?i thu h?i và s?a ch?a ngay sau dó. Th?t ra thì không ch? m?t mình t? báo này ph?m l?i l?m ng? ng?n ?y. T? Daily Journal of Commerce ? Portland, Oregon, s? phát hành ngày 3 tháng 11 nam 1948 có t?i 8 bài v?i n?i dung coi nhu Dewey là ngu?i d?c c? T?ng th?ng,  trong s? dó bài chính ch?y 5 c?t noi trang nh?t v?i t?a d? l?n "Chi?n th?ng c?a Dewey du?c coi là s? trao phó nhi?m v? m? ra m?t k? nguyên m?i cho s? hòa h?p gi?a chính quy?n v?i thuong m?i và s? tin c?y c?a công chúng”.

Bây gi?, dù r?ng theo d? doán chung thì tri?n v?ng th?ng c? c?a Thu?ng Ngh? Si Barack Obama là g?n nhu b?o d?m,  nhung bài vi?t này không h? có ch?  d?nh m?o hi?m b?ng cách nói tru?c v? m?t k?t qu? nhu th?,  mà ch? mu?n trình bày v? m?t trong hai tình hu?ng có th? x?y ra. B?i vì không th? lo?i tr? nh?ng s?  b?t ng? ng?c nhiên trong b?u c?, và Thu?ng Ngh? Si John McCain v?n còn nh?ng y?u t? h?u lý d? hy v?ng là có th? d?o ngu?c tình hình vào phút chót. Nam 2000, truy?n hình CNN cung dã t?ng v?i vã loan tin Al Gore th?ng Florida khi vi?c ki?m phi?u chua có k?t qu? cu?i cùng.

Cu?c b?u c? nào cung có k? th?ng ngu?i b?i. Riêng b?u c? T?ng th?ng Hoa K? thì có th? hu?, nghia là không ai d?c c?, dù trong th?c t? r?t khó x?y t?i tru?ng h?p m?i ?ng c? viên chi?m du?c 269 phi?u c? tri doàn.

Ch?c ch?n r?ng nh?ng ngu?i dã b? phi?u cho m?t ?ng c? viên th?t b?i s? không kh?i bu?n r?u chán n?n. Nhung th? th?c dân ch? là nhu v?y, hãy nên tôn tr?ng k?t qu? c?a m?t cu?c b?u c? t? do và công bình cung nhu hãy b?ng lòng và tin tu?ng noi nh?ng nhân t? tích c?c c?a nó. Tinh th?n dân ch? là s? bi?t ch?p nh?n nh?ng ý ki?n trái ngu?c.  L?i di?n t? quá don gi?n thu?ng th?y v? th? th?c sinh ho?t dân ch?,  “thi?u s? ph?c tùng da s?”, d? gây ra ng? nh?n n?u nhu du?c vi?n d?n sai l?ch d? di d?n l?m quy?n c?a bên th?ng cu?c. Nguyên t?c can b?n c?a dân ch? còn ph?i là tôn tr?ng quy?n thi?u s?. ? m?t qu?c gia mà co ch? dân ch? dã có n?n t?ng b?n v?ng du?c b?o d?m v?i lu?t pháp ch?t ch? nhu Hoa K?, th?ng hay b?i không có nghia là du?c t?t c? hay m?t t?t c?.

Nhi?u ngu?i ?ng h? McCain s? r?t khó ch?u n?u Obama th?ng c?, d?c bi?t vì m?t di?u ti?m ?n mà ngu?i ta tránh không mu?n nói ra là v?n d? màu da. Nhung d?ng quên là trong b?u c?, ai th?ng cung d?u x?ng dáng, và nên bi?t ch?p nh?n ngay r?ng k? th?ng x?ng dáng hon.

Ngoài nh?ng b?t d?ng ý ki?n v? m?t chính tr?, không th? ph? nh?n là trong cu?c b?u c? T?ng th?ng Hoa K? nam nay ít nhi?u có y?u t? ch?ng t?c. K? th? là tâm lý t? nhiên c?a nhân lo?i gi?a nh?ng dân t?c v?n không có cùng màu da, ngôn ng? và t?p quán van hóa. Tr?i qua l?ch s?, nh?ng d?nh ki?n mà ngày nay m?i ngu?i d?u d?ng ý  là không t?t ?y có lúc tang lúc gi?m do hoàn c?nh xã h?i hay va ch?m l?i quy?n. Nhung trong m?i di?u ki?n dó là m?t th?c t? không th? xóa b? d? dàng vì lu?t pháp và quy d?nh ch? có th? tác d?ng ?nh hu?ng d?n hành d?ng ch? không d? di vào tình c?m. Không ph?i là nh?ng lý thuy?t cao d?p mà chính s? hi?u bi?t và nh?n th?c dúng d?n s? d?n d?n qua th?i gian dua các dân t?c d?n ch? chung s?ng và ti?p c?n ngày càng tho?i mái hon.

Tru?ng h?p d?c c?, Barack Obama s? là T?ng th?ng Hoa K? d?u tiên dân g?c Phi Châu. S? ki?n tuy có d?c bi?t này th?t ra ch? là m?t d?u m?c c?a di?n trình h?t s?c t? nhiên bình thu?ng trong l?ch s? Hoa K? ch? không ph?i m?t chuy?n bi?n b?t thu?ng. Ðây  là d?t nu?c c?a di dân và m?t di dân có g?c gác t? b?t c? x? s? nào d?u du?c quy?n h?n nhu nhau khi dã thành công dân Hoa K? và nhu v?y qua l?ch s? cung nhu v? tuong lai không th? nào nh?ng nhà lãnh d?o qu?c gia d?u t? cùng m?t c?i ngu?n dân t?c hay ch?ng t?c. Qua hon 200 nam, các T?ng th?ng Hoa K? d?u là dân da tr?ng vì dân Âu Châu là nh?ng ngu?i d?u tiên  di cu d?n châu M? và thành l?p qu?c gia này, sau các th? dân dã s?ng t? lâu d?i ? noi dây. Ti?p theo dó, dân g?c Phi Châu là nh?ng ngu?i dã có m?t tr?i qua m?i giai do?n l?p qu?c và phát tri?n Hoa K?.

Quan ni?m m?t cách tích c?c thì s? ki?n Hoa K?  l?n th? nh?t có T?ng th?ng dân da den chính là m?t th? hi?n h?t s?c t?t d?p v?ng v? b?n ch?t và là h?a h?n d?y tri?n v?ng tuong lai cho nh?ng d?ng l?c ti?n b? không ng?ng c?a qu?c gia d?ng d?u th? gi?i này. Ngu?i ta thu?ng ch? trích dân da den v?i b?n tính nang d?ng thu?ng gây nhi?u xáo tr?n trong xã h?i mà quên di nh?ng dóng góp to l?n c?a h? vào ti?n trình dân ch? qua s? tranh d?u b?n b? v? dân quy?n. Nh?ng s?c dân khác d?n Hoa K? và tr? thành công dân M? sau này, trong dó có dân Vi?t Nam,  d?u du?c th?a hu?ng di s?n quý báu mà ngu?i da den dã t?o nên.

Dân t?c nào cung có nh?ng cá nhân ki?t xu?t và Obama là m?t trong s? ?y c?a ngu?i dân M? g?c Phi Châu. Ông dã n?i sáng t? nam 2004 khi còn dang là Ngh? si ti?u bang và tranh c? vào ch?c v? Thu?ng Ngh? Si Liên Bang d?i di?n ti?u bang Illinois. Ðu?c ch? d?nh làm m?t di?n gi? chính (keynote speaker) t?i Ð?i Hôi d?ng Dân Ch? nam dó, ông  du?c nhi?u co quan truy?n thông dánh giá là có th? tuong lai s? tr? thành ?ng c? viên T?ng th?ng Hoa K? và báo Ngu?i Vi?t cung dã nói d?n di?u này. Có di?u ít ai nghi  tuong lai này l?i d?n nhanh hon d? doán.

Trong th?i co T?ng th?ng Bush và d?ng C?ng Hòa dã b? m?t ph?n l?n ni?m tin tu?ng c?a qu?n chúng M?, ngôi sao Obama dem l?i ni?m hy v?ng m?i. Ông mau chóng vu?t lên cao b?ng nh?ng thành công mà trong dó ch?c ch?n không th? b? qua tài nang c?a ông v? s? t?o d?ng du?c m?t gu?ng máy tranh c? hi?u qu? và kh? nang ti?p thu ý ki?n dóng góp. S? ki?n này có l? tr?n an du?c nh?ng ai còn có ni?m hoài nghi v? kh? nang lãnh d?o c?a ông.

Chua th? bi?t khi di vào hành d?ng, Obama s? dem l?i nh?ng thành qu? t?t d?p ho?c nh?ng sai l?m tai h?i gì. Tuy nhiên T?ng th?ng Hoa K? không ph?i là m?t cá nhân n?m d?c quy?n quy?t d?nh m?i chuy?n,  mà ch? y?u là ngu?i di?u ph?i m?i chính sách gi?a nh?ng ?nh hu?ng t? nhi?u phía. Trong cu?c tranh c? v?a qua, Obama là m?t trong s? r?t ít ?ng c? viên dã tao nên ni?m ph?n kh?i m?nh m? trong qu?n chúng. Nh?ng cu?c t?p h?p hàng tram ngàn ngu?i trong nu?c và k? c? s? ngu?ng m? t?i h?i ngo?i nhu khi ông nói chuy?n t?i Berlin, n?u chua ph?i là m?t thành tích gì c? th? thì ít l?m cung dem l?i tri?n v?ng v? hình ?nh t?t d?p hon cho nu?c M? tuong lai trong nhãn quan qu?c n?i và qu?c t?.

Nhung t?i sao l?i ch? nói d?n Obama mà không nói v? McCain. C? hai d?u là x?ng dáng d?c c? và c? hai d?u có th? là ni?m hy v?ng hay th?t v?ng khi n?m vai trò T?ng th?ng, di?u này không bàn d?n ? ph?m vi bài vi?t này. B?i vì m?i ngu?i d?u bi?t khá rõ v? McCain, m?t chính tr? gia du?c kính tr?ng v? ph?m cách, quá trình cá nhân, quan di?m chính tr? c?i m? và lý tu?ng ph?c v? c?a ông. Ði?m thi?t thòi l?n nh?t cho ông là ph?i gánh ch?u nh?ng h?u qu? c?a v? T?ng th?ng duong nhi?m và d?ng C?ng Hòa m?t lòng dân chúng t? nhi?u nam qua, dù chính ông không là m?t thành ph?n hoàn toàn g?n bó v?i h?.

S? l?a ch?n bà Th?ng d?c Sarah Palin làm ?ng c? viên Phó T?ng th?ng là m?t quy?t d?nh táo b?o c?a McCain dã có tác d?ng h?i sinh cu?c v?n d?ng tranh c? m? nh?t t? bu?i d?u vì hoàn c?nh nói trên. Nhung v?n do tâm lý b?t mãn v?i chính quy?n duong th?i, bà Palin dã g?p nhi?u ch? trích dù cung có ph?n h?u lý nhung rõ ràng là kh?t khe khi?n cho tác d?ng b? suy gi?m trong tình th? ph?c t?p c?a cu?c tranh c?. Tri?n v?ng th?ng c? c?a liên danh McCain – Palin do dó là vi?c l?i ngu?c giòng nu?c.

Riêng d?i v?i dân M? g?c Vi?t, John McCain ch?c ch?n là  ngu?i thân thu?c hon Obama và du?c coi nhu có am hi?u cùng m?i tuong quan ch?t ch? v? Vi?t Nam. N?u da s? c? tri M? g?c Vi?t, nh?t là nh?ng ngu?i thu?c th? h? cao tu?i, mong mu?n McCain d?c c? thì cung là di?u h?p lý v? nh?n th?c cung nhu tình c?m. Nhung nhìn l?i quá kh? g?n dây, chua có m?t ?ng c? viên nào có nhi?u liên quan d?n chi?n tranh Vi?t Nam dã d?c c? T?ng th?ng Hoa K?. Al Gore và John Kerry d?u là nh?ng si quan dã có m?t trong chi?n tranh Vi?t Nam d?u không th?ng c?. Ph?i chang d?y là m?t cái “d?p”,  và c? tri M? g?c Vi?t s? nu?i ti?c n?u thêm m?t l?n n?a không thành công trong s? ?ng h? m?t ngu?i g?n gui v?i h??  (HC)