Huy Phuong

Tháng Ba, 1982, sau khi ra tù, tôi tr? v? Saigon “an” m?t cái T?t ? v?i gia dình, sau dó ra Hu? tham m? già và dua bà vào vào Saigon b?ng xe l?a. Sau b?y nam du?c “gi?i phóng”, phuong ti?n di chuy?n c?a dân chúng càng ngày càng “xu?ng c?p” t?i t? và x?y ra nhi?u c?nh tu?ng r?t dau lòng. Lúc xe l?a qua vùng d?t Khánh Hòa vào lúc tr?i dã t?i, s?p d?n ga Nha Trang, d?t nhiên nghe có ti?ng g?ch dá va vào thân tàu rào rào và ti?ng hành khách la hét: “Kéo c?a xu?ng, kéo c?a xu?ng! Chúng nó ném dá!” Nhung dã quá ch?m, tôi nghe ti?ng m? tôi hét lên, m?t c?c dá dã ném trúng d?u g?i bà trong lúc bà dang n?m trên chi?c võng c?t gi?a hai dãy gh? hành khách. M?t hành khách khác cùng toa b? trúng vào vai; may không ai trúng ph?i d?u, n?u không dã x?y ra án m?ng. Tôi không trách nh?ng d?a tr? s?ng hai bên du?ng tàu, ch?ng trách nh?ng gia dình ? d?a phuong không bi?t d?y d? con cái, nhung c?m th?y có m?t di?u gì dó dã x?y ra du?i ch? d? này, dó là xã h?i ch? nghia ch? d?y cho ngu?i ta lòng thù h?n, bi?t ph?c tòng nhà nu?c và d?ng, nhung không d?y cho ngu?i ta bi?t s?ng t? t? v?i nhau.

Nhìn dám tr? em theo cha m? tr? v? hay vào chi?m c? mi?n Nam sau ngày 30 Tháng Tu, 1975, chúng ta m?i th?y cái xót xa x?u h? v? cái g?i là “giáo d?c công dân” c?a ch? d? C?ng S?n mi?n B?c. Tr? em an thô nói t?c, h?n hào vô phép, ngu?i l?n ng?i “xe con” v?t v? chu?i, cùi b?p ra công l?, dem rác nhà mình b? sang thùng rác nhà hàng xóm, công an khu v?c x?ng x?c di vào nhà ngu?i dân nhu vào nhà mình, hai tài x? xe “b? d?i” lái ngu?c chi?u ngang nhiên d?ng l?i gi?a lòng du?ng nói chuy?n v?i nhau. Nh?ng di?u này không qua n?i con m?t nh?n xét cay d?ng c?a nhân gian, nên m?i có thành ng? “t? nhiên nhu ngu?i Hà N?i”, m?t thành ng? làm xúc ph?m, x?u h? con ngu?i Hà N?i thanh l?ch c?a “Hà N?i 36 ph? phu?ng” nam xua.

Chúng ta dã l?n lên du?i m?t ch? d? mà, trong các nhà tru?ng d?u có môn công dân giáo d?c, không ch? d?y cho ngu?i ta bi?t b?n ph?n c?a ngu?i dân ph?i làm gì, dóng thu?, di lính, ph?i bi?t tôn tr?ng pháp lu?t, bi?t gi? gìn c?a công, mà còn bi?t c? vi?c giúp d? ngu?i khác, có b?n ph?n d?i v?i ông bà t? tiên, anh em h? hàng, ngu?i già c?, b?nh t?t...

N?n giáo d?c g?i là “khai phóng, nhân b?n” tru?c khi Vi?t Nam b? th?m n?n C?ng S?n, chúng ta không có giáo di?u hay l?nh l?c. T?t c? nh?ng di?u khuyên b?o, làm guong t?t d?u bàng b?c trong nh?ng bài t?p d?c, chính t? hay h?c thu?c lòng. B? Qu?c Van Giáo Khoa Thu l?p So Ð?ng (1948) l?p D? B? (1949) và Luân Lý Giáo Khoa Thu l?p Ð?ng ?u (1939) do các ông Tr?n Tr?ng Kim, Nguy?n Van Ng?c, Ð?ng Ðình Phu?c và Ð? Th?n h?p so?n, do Nha H?c Chánh Ðông Pháp xu?t b?n (duong nhiên du?i th?i Pháp thu?c) mà không có m?t bài, m?t câu nào ca t?ng nu?c Pháp hay b?t ngu?i ta ph?i bi?t on “m?u qu?c”, nhu du?i ch? d? C?ng S?n Vi?t Nam, tr? con ph?i bi?t d?n “nu?c Trung Qu?c và Liên Xô vi d?i”. Chúng ta cung nh? l?i câu ca dao di?n hình nh?t trong th?i k? ca t?ng b? d? nh?ng nu?c anh em xã h?i ch? nghia này h?t l?i, m?t cách vô liêm s? nhu “d?ng h? Liên Xô t?t hon d?ng h? Th?y Si, trang Trung Qu?c tròn hon trang nu?c M?!” và nh?ng câu tho dã tr? thành giáo di?u trong các tru?ng h?c mi?n B?c mà T? H?u dã rên si?t khi Staline, “ông n?i” c?a y qua d?i vào Tháng Ba, 1953.

Trong Luân Lý Giáo Khoa Thu l?p Ð?ng ?u, ch? có hai b?n ph?n d?i v?i gia t?c và d?i v?i h?c du?ng. Trong bài “Ð?a Cháu Ngoan”, sau khi k? chuy?n anh Ng? san sóc, h?u h? ông bà, ? cu?i bài ch? có m?t câu in d?m: “Có ông bà m?i có cha m?”. Trong chuy?n Th?y T? L? d?i g?o nuôi cha m? già, khi công thành, danh to?i, thì cha m? dã qua d?i, ông l?y làm bu?n r?u, ân h?n. ? cu?i bài ghi câu: “Con ph?i h?t lòng th? ph?ng cha m?.” Nhung nh?ng câu chuy?n ?y dã th?m sâu vào tâm h?n c? m?t th? h?, tôi cho là th? h? còn bi?t tôn tr?ng nhân nghia, làm vi?c gì cùng d?n do, xem có h?p v?i l? ph?i, có làm t?n thuong d?n danh d? c?a cha m?, t? tiên hay không?

Khi làm “cách m?ng” ngu?i ta mu?n phá tan cái khuôn m?u dó và lý lu?n r?ng dó là nh?ng ràng bu?c c?a phong ki?n, thu?c d?a, quan liêu. Nhung khi dã hoàn thành nhi?m v? cách m?ng thì xã h?i thành m?t m? bòng bong, h?n quan h?n quân, l?n l?n trên du?i, công tu, x?u d?p. Th? d?o d?c du?c h?c t?p, ph? bi?n trong th?i k? này g?i là “d?o d?c xã h?i ch? nghia”, khác xa v?i th? d?o d?c c?a cha ông ngày xua. Th? d?o d?c ch? nghia ch? làm l?i cho d?ng, cho nhà nu?c và c? c?p lãnh d?o, cho nên d?ng có th? giàu mà dân v?n nghèo kh?. N?u ph?i d?u t?, gi?t ngu?i nhu trong v? c?i cách ru?ng d?t d? cho d?ng m?nh thêm, thì cung không t? nan.

Vì sao ngu?i ta cho nh?ng c? ch? cúi d?u vòng tay c?a tr? em tru?c m?t th?y cô giáo, tru?c cha m? hay ngu?i l?n tu?i là thái d? c?a nô l?, phong ki?n th?i nát, trong khi ngu?i ta d?y d? ran de công chúng ph?i ph?c tòng, tôn kính c?p lãnh d?o và bóng ma c?a d?ng m?t cách mê tín và ngu mu?i. Trên bàn th? c?a m?i gia dình hình ?nh c?a ông bà, t? tiên du?c thay th? b?ng chân dung lãnh t?. Trong xã h?i C?ng S?n, dó là H? Chí Minh, Kim Nh?t Thành, Mao Tr?ch Ðông hay Staline... “Nhân dân” tr? thành nh?ng con c?u non du?c lùa di ngoan ngoãn du?i ng?n c? c?a d?ng và hình ?nh bao trùm c?a lãnh t? c? trong nh?ng b?a an, gi?c ng?.

? c?p ti?u h?c, nh?ng bài toán thì l?y s? lính M? b? gi?t d? làm tính c?ng tr? nhân chia, bài t?p d?c thì th?y toàn Phan Ðình Giót, B? Van Ðàn hay Kim Ð?ng, Lê Van Tám. Sách v?, tho van v?n là nh?ng th? mang ?n tu?ng d?u d?i cho tu?i tho, ch? th?y toàn màu c? d? máu và các lãnh t? nhi?u râu.

Ai d?nh nghia “công dân giáo d?c” th? nào thì m?c, ph?n tôi, tôi cho dây là vi?c giáo d?c cho công dân tr? thành nh?ng ngu?i t? t?. ? d?i làm ngu?i t? t? không ph?i d?, v? hình th?c ngôn ng? thì không an thô nói t?c, v? l?i s?ng thì làm sao lúc n?m xu?ng ngu?i ta còn có th? li?ng m?t cành hoa xu?ng m? ch? không ph?i là m?t bãi nu?c b?t. T?i nghia trang Mai D?ch ? Hà N?i là noi chôn c?t các viên ch?c cao c?p c?a chính quy?n C?ng S?n Hà N?i dã có ngu?i dem phân ngu?i trét lên bia m? nh?ng tên ác ôn c?a ch? d?. Bao nhiêu bia dá cung s? phai mòn theo th?i gian, nhung bia mi?ng còn d? l?i muôn d?i.

Trong các tru?ng h?c ? Hoa K? không có môn công dân giáo d?c d? d?y hay khuyên ngu?i ta làm vi?c ph?i nhung có nh?ng di?u lu?t n?u làm trái chính ph? có th? b?t vào nhà tù. Có c? tri?u di?u lu?t: gi?t ngu?i, xâm ph?m tình d?c, tr?m c?p, k? th?, x? rác noi công c?ng, xúc ph?m ngu?i khác, ch?ng l?i các co quan công l?c có th? di tù, nhung không có di?u lu?t nào b?t ngu?i ta ph?i kính tr?ng ngu?i già, an ? cho t? t? v?i ngu?i khác. Ði?u dó h?c du?ng trao l?i cho gia dình, cho cha m? giáo d?c con cái hay làm guong t?t d? con cái noi theo, nhung tr? em du?c h?c h?i t? nh?ng bài t?p d?c, nh?ng câu chuy?n t?t d?p trong d?i s?ng h?ng ngày nhu lo?i sách “Chicken Soup” dành cho t?t c? m?i l?a tu?i. Nh? s? giáo d?c ngay trong gia dình lúc tho ?u hay nh?ng l?i d?n dò lúc con tr? m?i vào tru?ng, tuy không có van b?n, nhung dã th?m nhu?n vào tâm h?n nh?ng d?a tr? t? tu?i ?u tho. Do v?y, tr? con s?m h?c du?c s? ngay th?ng, th?t thà, không h? bi?t d?n chuy?n k? th? màu da, chê ngu?i tàn t?t, phá ho?i c?a công, x? rác hay v? b?y...

Ngu?i xua trong vi?c giáo d?c dã nói “kh?u giáo không b?ng thân giáo”, d?y con b?ng mi?ng không b?ng làm guong cho con. Ti?c r?ng nhi?u b?c cha m? khi dem con sang các nu?c van minh, t? do nhu Hoa K?, Canada... còn b? l? thói xua, d?y con thói quen nói d?i, nhu lúc có ngu?i di?n tho?i d?n nhà g?p thì b?o con “m? di v?ng”, hay vào nhà hàng an “all you can eat” thì nói d?i tu?i con, trong khi d?a tr? kh?ng khái tr? l?i: “Không, con 8 tu?i ch? không ph?i 6 tu?i!”

Hôm nay ? Vi?t Nam, chính quy?n C?ng S?n cung dã b?t d?u th?y nh?ng khuy?t di?m c?a m?t n?n giáo d?c, van hóa “d?ng tr?”, th?y mình qu? dào t?o ra nh?ng con ngu?i thi?u van hóa, van minh làm “b? m?t” ch? d?. Nh?ng vi?c nhu d?i x? v?i nhân viên ngo?i giao, vi?c t?ng giám d?c hàng không Vi?t Nam tr? l?i v?i m?t phóng viên báo chí, qu?n chúng chua quen vi?c xin l?i và c?m on, ngoài ch? công c?ng còn chen l?n, không bi?t x?p hàng, không bi?t tuân theo lu?t l? giao thông, không bi?t tôn tr?ng ngu?i già y?u, tàn t?t và nh?t là t? n?n h?i l? và nh?n h?i l?, xem nhu dó là m?t di?u duong nhiên mà không h? bi?t x?u h?. Con ngu?i trong xã h?i này, chúng ta dã th?y m?c dích c?a cu?c s?ng là l?i nhu?n, dù ph?i c?a c? k? khác, dù ph?i d?i trá lu?ng g?t, dù ph?i bán trinh con hay ch? v? di khách. Do dó, ngu?i con gái làm m?i dâm không th?y t?i h?, mi?n có nhà cao xe d?p; viên ch?c phe cánh, tham ô v?n hãnh di?n v? s? muu mô, lu?n lách d? giàu có hon ngu?i. Chúng ta có th? v?c d?y m?t d?t nu?c trong tình tr?ng nghèo dói, nhung làm sao v?i m?t d?t nu?c có n?n d?o lý suy d?i.

Bây gi? chính quy?n dã b?t d?u nói d?n chuy?n “tiên h?c l?, h?u h?c van”, nhung có l? hoi ch?m. Tu?i nh? ra d?i và l?n lên trong n?n giáo d?c “di theo ng?n c? XHCN” ? mi?n B?c ngày nay dã là tu?i “lãnh d?o”, thanh niên mi?n Nam dã trên du?i ba muoi tu?i dang là tu?i “ph?c v?”, g?y d?ng l?i cho nh?ng ngu?i này m?t d?u óc d?o lý, t? t? có l? dã quá mu?n. “Cách m?ng n?u dem l?i nh?ng di?u x?u xa, t?i t? hon tình tr?ng ti?n cách m?ng thì không du?c g?i là Cách M?ng!”

Sau th?i k? qu?c n?n C?ng S?n, dù ? dâu trên th? gi?i, con ngu?i ph?i b? bao nhiêu nam n?a d? dào t?o l?i con ngu?i.