Ti?n Si Ðinh Xuân Quân

(k? 1)

LTS.- Cách dây vài tu?n l?, Ti?n Si Ðinh Xuân Quân dã lên du?ng di Baghdad d? b?t d?u gi? vai trò ph? tá cho Th? Tu?ng Iraq, ông Al-Maliki chuyên trách tái xây d?ng nh?ng co c?u kinh t? c?a d?t nu?c dang trên b? c?a cu?c n?i chi?n và chi?n tranh phá ho?i này. Tru?c dó, ông gi? vai trò chuyên viên kinh t? cho chính ph? Kabul trong 3 nam. Sau dây là lá thu d?u tiên Ti?n Si Ðinh Xuân Quân g?i cho Ngu?i Vi?t.

B?i c?nh Iraq

Chuy?n máy bay Airbus 320-400 c?a hãng hàng không Royal Jordanian Airline t? Frankfurt dáp cánh xu?ng phi tru?ng qu?c t? “Hoàng H?u Alia” c?a Amman m?t cách t?t d?p. Cung gi?ng các phi tru?ng qu?c t? khác trên th? gi?i, phi tru?ng này t?i tân và ti?n l?i, ch? khác là dây là m?t x? Trung Ðông, sa m?c cho nên màu cát th?m nhu?n v?i các khu nhà và m?i th? d?u do d?, m?u cát.

L? di nhiên dây là Trung Ðông cho nên v?n không “s?p hàng nghiêm ch?nh” v?n thi?u cái tr?t t? c?a phi tru?ng Frankfurt c?a Ð?c. T?i dây tôi s?p hàng xin transit visa. ? dây có th? l?y visa t?i ch? hay l?y transit visa (không t?n ti?n) và vi?c này làm m?t cách khá nhanh chóng, ch? c?n có vé máy bay di ch? khác thì có th? qua dêm d?i chuy?n máy bay ngày hôm sau di các ch? khác.

Sau khi l?y hành lý có ngu?i dã ch? s?n dón tôi d?n khách s?n Intercontinental. Trên du?ng di tôi th?y ch? nào cung b?n pháo bông và ng?c nhiên h?i chú tài xé tr? t?i sao l?i có nhi?u pháo bông nhu v?y - có ph?i gi?ng Disneyland hay không? Anh tài x? v?i tr? l?i là t?i Amman, có truy?n th?ng an m?ng các ngày l? h?i nhu các x? Trung Ðông khác nhung t?i Jordan có l?nh c?m b?n súng ch? thiên khi có dám cu?i. Mu?n an m?ng thành ph? cho phép gia dình b?n pháo bông an m?ng thay th? b?n súng. Anh ta c?t nghia thêm là ngu?i A r?p có t?c l? an m?ng l? h?i b?ng cách b?n ch? thiên nhung vì d?n l?c cho nên có nhi?u t? vong. Nay thành ph? Amman thay t?c l? dó b?ng m?t t?c l? “van minh hon,” b?n pháo bông.

Tôi nói anh ta ch? tôi di m?t vòng thành ph? Amman, noi mà trên 40% dân Jordanian t? t?p. Thành ph? Amman khá l?n, có nhi?u xa l? và có nhi?u d?u hi?u phát tri?n kinh t?, xây c?t t?p n?p cung nhu thành ph? Bangkok trong th?i k? chi?n tranh Vi?t Nam.

Thành ph? Amman phát tri?n nh? chi?n tranh Iraq nh? ti?n c?a các dân t? n?n giàu t? Iraq qua hay nh? các công ty Jordan d?ch v? cho quân d?i Hoa k? t?i Iraq (ch? d?u, ch? ti?p t? qua con l? n?i li?n Jordan và Baghdad, nhi?u d?ch v? khác nhu bán máy l?nh, ti?p t? cho Iraq, v.v.). Nên nh? là trong 12 nam Iraq c?a Saddam dã b? LHQ ra l?nh c?m v?n tr?ng ph?t và Jordan dã hu?ng vi?c này qua vi?c thuong m?i, buôn bán d?u t? Iraq v.v... Nay Saddam không còn thì Jordan ph?i nh?n hi?u qu? c?a cu?c n?i chi?n - r?t nhi?u dân t? n?n t? Iraq qua (g?n 800,000) và h? b? d?y vào các tr?i t? n?n. Tháng v?a qua, chính ph? Jordan dã c?u c?u qu?c t? vì h? cho là gánh n?ng dân t? n?n quá l?n cho ngân sách Jordan cho nên qu?c t? và LHQ ph?i tr? giúp h?. Vi?c này không khác gì Thailan, Mãlai, Phi hay Indonesia tru?c dây kêu ca v? gánh n?ng “thuy?n nhân” và h? c?n du?c s? tr? giúp c?a qu?c t?. Jordan không làm gì khác và b?t qu?c t? chi ti?n giúp h? gánh n?ng t? n?n t? Iraq sang.

Baghdad, noi du?c s? chú ý c?a c? th? gi?i, (theo TT Bush thì là phe ta hay ch?ng phe ta), nhung không ph?i d? mà có th? bay vào dây. Amman th? dô c?a Jordan là ngõ vào c?a da s? các chuy?n bay t? phía ngoài vào Baghdad. Có nhi?u cách bay vào Baghdad - qua hàng không Royal Jordanian Airline hay qua các chuy?n bay c?a không quân Hoa K? hay d?ng minh (Military flights). M?t cách khác có th? bay vào Baghdad là ngõ Dubai qua các chuy?n bay charter.

Chuy?n máy bay c?a hàng không Jordan ch? tôi t? Amman d?n Baghdad là m?t máy bay ki?u Fokker nh?, 50 ch? ng?i trong dó 40% hành khách chuy?n bay là M? hay dính vào M? (quân d?i m?c thu?ng ph?c hay có liên h? d?n các hãng h?p d?ng v?i chính ph? M?, các hãng th?u xây c?t) hay có dính t?i các co quan phát tri?n c?a LHQ, c?a các nu?c Âu Châu. S? ngu?i còn l?i là g?c Irak và da s? hành khách di cùng chuy?n bay là ph? n? và tr? em Irak.

Máy bay hai d?ng co ph?n l?c hoi ?n vì l?i th?i. Trong 1 ti?ng d?u tiên chúng tôi bay trên sa m?c và c? tram cây s? là cát và cát mà thôi. Khi g?n d?n Baghdad thì th?y nhi?u vùng xanh nh? con s?ng Euphrate. Khi th?y nhu v?y là chúng tôi bi?t s?p t?i Baghdad. Nên bi?t là Iraq có hai l?i di?m chính trong vùng trung dông: d?u h?a và nu?c cho nông nghi?p (nh? 2 con sông ch?y qua Iraq). Nu?c là s? s?ng và d?u h?a là l?i t?c.

Sau khi phi công ra l?nh c?t dây n?t an toàn thì t? nhiên máy bay dâm th?ng xu?ng v? hu?ng d?t m?t cách mau chóng nhu các khu tr?c co s?p s?a dâm xu?ng nã d?n vào m?c tiêu. Ông b?n ng?i bên c?nh, coi b? dã di nhi?u chuy?n r?i, cho bi?t là dây là “th? t?c thông thu?ng” m?t cách d? tranh hòa ti?n SAM c?a “phi?n lo?n” Al Queda n?u h? b?n lên.

N?u ngu?i nào y?u vía thì dây th?t là m?t chuy?n b?t ng? vào làm nôn ru?t. Máy bay ph?n l?c co Fokker bay nhi?u vòng và dáp xu?ng m?t cách an toàn và tôi hi?u t?i sao hàng không RJA l?i ch?n máy bay nh? ch? không dùng máy bay Airbus 320-40 nhu chuy?n bay t? Frankfurt (d? tránh b? hoàn ti?n SAM?). Dù sao, chuy?n bay dáp cánh an toàn xa ch? nh?p c?nh. Xe bus ch? chúng tôi vào phi tru?ng Baghdad.

Phi tru?ng qu?c t? Baghdad l?n b?ng 3 l?n phi tru?ng Amman, có t?m c? phi tru?ng Bangkok, hay Tokyo nhung v?ng tanh máy bay dân s? tr? m?t s? máy bay hàng không Iraqi hay các máy bay quân d??i d?ng minh.

50 ngu?i hành khách bu?c vào m?t phi tru?ng r?ng thanh thoáng - có th? dón c? ngàn ngu?i d? dàng. Th? t?c nh?p c?nh ch? m?t 3 phút, d? thì gi? cho nhân viên di trú cho các s? lu?ng tên tu?i các nhân vào h? th?ng máy vi tính r?i dóng d?u h? chi?u - vì th? tôi mang theo thay th? cho visa nh?p Iraq. Chúng tôi d?i ch?ng 20 phút thì hành lý dã ch?y trên h? th?ng phân ph?i hành lý. ? dây khác h?n Los Angeles, m?t nhân viên an ninh d?n chó tham các hành lý không ph?i tìm trái cây hay th?t nhung tìm ch?t n?.

Trong phòng là ch?: “Welcome to Baghdad.” M?t ngu?i b?n g?c Iraq c?t nghia là “Baghdad có nghia là thành ph? hòa bình.” Th?t là ng? nghinh.

Sau dó tôi qua d? dàng tr?m h?i quan, không h?i gì h?t vì dâu có m?y khách hay du l?ch d?n Baghdad. Ngay sau dó dã có 2 nhân viên kh?ng l? ngu?i South Africa tr?ng (m?t xanh, tóc vàng) lo v? an ninh dón s?n v?i m?t b?ng nho nh?. Anh này có tên c?a tôi và d?n dây tôi th?y t? ch?c làm vi?c r?t t?t: ngu?i dua dón t?i Amman và Baghdad. Nhu v?y là an toàn b?t lo khi m?i bu?c chân d?n m?t ch? m?i không bi?t.

Lên xe có thì là m?t xe b? ngoài coi nhu thu?ng nhu l?i g?n thì là có “armored - thi?t giáp, kính double, và m? c?a xe cung là r?t n?ng. Tru?c khi lên xe, nhân viên an ninh nói tôi ph?i mang áo giáp vào vì dây là th? t?c gi? an toàn cho chính m?ng tôi. Ngoài vi?c mang áo giáp còn ph?i d?i mu quân d?i. Tôi nhu m?t anh lính mang áo giáp (n?ng ít nh?t 5 hay 6 kg) và d?i mu ra tr?n. Chuy?n di t? phi tru?ng v? nhà r?t h?i h?p vì theo các hu?ng d?n viên thì du?ng này trong quá kh? dã có r?t nhi?u v? dánh bom và ch?n nút nhung nay tuong d?i an ninh vì trên d?c xa l? này có nhi?u tr?m quân Peru canh gác (các hãng th?u dùng quân Peru gây an ninh cho phi tru?ng), quân d?i chính quy Iraq trên xe thi?t giáp dóng nhi?u nút ch?n trên xa l? và quân Hòa k?.

M?t chút l?ch s? Trung Ðông

Sau d? nh?t th? chi?n, hai nu?c chính là Anh và Pháp d? chia nhau d? qu?c Ottoman - Th? Nhi K?. Trong cu?c chia này, Pháp b? lo?i ?nh hu?ng và b? Anh choi tay trên trong cu?c chia c?t các nu?c Trung Ðông. ?nh hu?ng c?a Anh là Ai c?p và các nu?c Trung Ðông trong khi Pháp ch? còn Syria và Lebanon.

Trong cu?c chia c?t d? qu?c Ottoman, thì m?c ra nhi?u nu?c nhu Syria, Lebanon, Jordan, Ar?p Saoudi, v.v... Sau d? nh? th? chi?n, Anh dã cho phép thành l?p Israel và vi?c này dã mang d?n nhi?u tranh ch?p, chi?n tranh t?i vùng này.

Các cu?c chi?n xây d?ng Israel 1948, 1956, 1972 dã gây nhi?u h?u qu? x?u cho dân Palestine nh?ng cu dân ? vung này tru?c d? nh? th? chi?n và b? Israel lo?i ra ngoài thành th? dân vô t? qu?c và lang bang trên th? gi?i gi?ng h?t nhu ngu?i Israel ? trong hoàn c?nh dó trong nhi?u th? k?. Ð?n nay v?n d? gi?i quy?t s? ph?n dân Palestine v?n chua du?c ?n cho nên vùng Trung Ðông v?n là m?t thùng n? chua d?p t?t du?c.

Các nu?c A R?p to mi?ng nhung trên th?c t? dã không m?y làm gì giúp ngu?i Palestine. Trong hoàn c?nh dó có chi?n tranh l?nh và phe LX dã ?ng h? phía A R?p tr? A R?p Saoudi, và các ti?u qu?c vùng V?nh. LX dã ?ng h? Syria, Iraq, Ai c?p, v.v... và trang b? cho h?.

Sau chi?n tranh 1972, Ai C?p và Jordan dã ký hòa bình v?i Israel và h? s?ng hòa bình t? dó d?n gi?. A R?p Saoudi di có cái dù c?a Hoa K? vì dây là noi có d?u h?a nhi?u nh?t th? gi?i. Iran thân Hoa K? qua nhà vua Shah. Nhung sau 1975, TT Carter dã rút s? ?ng h? cho vua Shah cho nên t? dó d?n gi? cu?c cách m?ng c?a Giáo Si Khomeni dã làm cho hai nu?c tr? lên k? thù. Tru?c và sau d? nh?t th? chi?n Iran là noi tranh ch?p gi?a ?nh hu?ng c?a Nga Hoàng và Anh Qu?c và sau dó có s? nhúng tay c?a Hoa K?.

Iraq

Sau d? nh? th? chi?n, Iraq là m?t nu?c có nhà vua do Anh Qu?c ?ng h?. Nhung ông này b? l?t d? vì d?ng Baathist - thân xã h?i theo ki?u A R?p - l?t d?. Iraq có d?u h?a, có nu?c (cho nông nghi?p), du?c coi là noi có các tru?ng d?i h?c t?t, có m?c s?ng cao và có trí th?c nh?t vùng Trung Ðông.

Saddam Hussein cung l?t các tu?ng tru?c ông (nh?ng ngu?i Baathist dã l?t ch? d? quân ch?) và ki?n toàn d?ng Baathist t?i dây. Nh? d??u h?a, ông dã có nhi?u phuong ti?n d? xây m?ng l?n, dánh du?i - xóa b? Israel và trong m?ng dó dã xây nhà máy nguyên t?. Vào 1983, nhà máy nguyên t? do Pháp xây c?t dã b? không quân Israel xóa b?.

G?n dây Iraq là m?t nu?c có quân d?i m?nh nh?t nhì trong vùng Trung Ðông và là m?i de d?a - nguy co cho Israel vì h? có nhi?u hòa ti?n scud c?a LX, và còn tìm cách xây d?ng nhi?u vu khí khác k? c? vu khí hóa h?c.

Saddam cai tr? v?i bàn tay s?t và các dân Kurd n?i lo?n là b? thanh tr? và chính CIA dã giúp Saddam h?y di?t dân Kurds qua vu khí hóa ch?t vì dã nh?m m?t cho Saddam làm vi?c này.

Sau dó trong cu?c chi?n gi?a Iraq và Iran (hai nu?c láng gi?ng), Iraq du?c LX tr? giúp qua vi?c bán vu khí cho Iraq. Lúc d?u thì Iran nguy co nhung sau dó Iran l?t th? c?. Nên tu?ng nh? Iran dã có m?t b? t?ng tham muu nh?t nhì vùng Trung Ðông (qua quân d?i c?a vua Shah). Vì nguy co tru?c l?c lu?ng c?a Iran (ngu?i Persia) thì Hoa K? dã giúp ng?m Saddam (A R?p) d? ki?m chân Iran. R?t cu?c cu?c chi?n Iran-Iraq di d?n ch? hòa.

Sau chi?n tranh Iran-Iraq, Saddam n? khá nhi?u và trong cu?c chi?n các nu?c A R?p cung giúp và cho Iraq vay ti?n (A R?p Saoudi, Kuwait, Quatar, v.... v) d? chi?n d?u v?i ngu?i Persia.

Sau dó Saddam Hussein l?y c? là tranh ch?p v? các gi?ng d?u nhung th?t ra là Iraq mu?n qu?t n? Kuwait cho nên xua quân chi?m Kuwait. A R?p Saoudi c?u c?u Hoa K? (vì Kuwait sát A R?p Saoudi) và dã x?y ra cu?c chi?n vùng V?nh l?n th? nh?t vào 1991. Khi này là du?i th?i Bush cha. Ông ta dã khôn khéo gây m?t m?t tr?n g?m trên 30 nu?c d? dánh du?i quân Iraq kh?i Kuwait.

M?t tr?n này g?m A R?p Saoudi, Syria, Ai C?p, Maroc, v.v... dã th?ng tr?n chi?n d?u tiên vùng V?nh và Iraq dã ph?i b?i thu?ng chi?n tranh cho Kuwait vì dã cu?p bóc Kuwait. Nhung sau khi du?i quân Iraq kh?i Kuwait, quân Hoa K? dã không ti?p t?c chi?m Iraq mà h? làm theo dúng l?nh c?a LHQ là tr?ng ph?t du?i Iraq ra kh?i Kuwait.

Nhi?u ngu?i theo phe Neo-con ph?n nhi?u thân Israel dã b?t bình vì dã l? d?p phá m?i de d?a cho Israel và mong Hoa K? dánh tan quân Iraq.

Sau khi thua t?i Kuwait Iraq dã b? qu?c t? tr?ng ph?t qua c?m v?n do LHQ ra l?nh. M?t di?u quan tr?ng là ch? d? Saddam Hussein là m?t ch? d? d?a trên m?t ch? d? d?i t?c, không theo d?o nào. Nhung Saddam Hussein thu?c phe Sunni, phe H?i Giáo chính th?ng nhung là thi?u s? t?i Iraq (60% dân theo Shiai và 30% theo Sunni, s? còn l?i theo Thiên Chúa hay các d?o khác). Cung nhu các ch? d? t?i Trung Ðông Saddam th?ng tay tr?ng tr? các phe ch?ng d?i và vì v?y du?c coi là phe Sunni hành h? phe Shiai.

Sau v? c?m v?n Iraq y?u r?t nhi?u (sau nay m?i bi?t) nhung phe Neo-con v?n ti?p t?c mu?n dánh tan Iraq m?c dù có nhi?u l?i khuyên c?a phía b?n bè nhu Pháp và Ð?c.

Phe b?o th? neo-con gây nhi?u ch?ng c? gi? (v? mua uranium t?i Niger - m?t v? nhi?u ngu?i cho là chính bàn tay c?a tình báo Isreal Mossad gây ra - dã kéo d?n v? ki?n c? v?n Libby c?a PTT Cheney v? t?i b?i tín (nói d?i) và c?n tr? tu pháp có h?i d?n m?t di?p viên CIA), v? vu khí gi?t hàng lo?t, v.v... d? có c? t?n công Iraq.

Chi?n tranh Iraq l?n th? 2 - 2003 và nh?ng khó khan hi?n t?i c?a chính ph? Bush

B?i c?nh chi?n tranh vùng V?nh l?n th? 2 này x?y ra sau v? 11 Tháng 9, v? kh?ng b? cho n? nhà Trade center t?i New York. Trong b?i c?nh này, Chính ph? “Bush con” dã r?nh tay ra l?nh h? Taliban t?i Afghanistan vì dã giúp và ch?a ch?p Bin Ladden. Cu?c chi?n này m?t du?i 1 tháng và ch? qua s? h? tr? c?a CIA, c?a B52 mà phe phía B?c (Norhtern Alliance c?a b? l?c Tajik) dã tái chi?m - du?i quân Taliban kh?i Kabul và kh?i Afghanistan.

Chua làm nhi?m v? càng quét và tái thi?t Afghanistan thì phe Neo-con ti?p t?c nh?m vào Iraq và h? cho là m?c tiêu ch?ng kh?ng b?. Ra LHQ không du?c s? ?ng h? c?a qu?c t? phe Neo con dã thúc TT Bush t?n công m?t cách don phuong. V?y chi?n tranh vùng V?nh l?n th? hai không du?c s? h? tr? c?a phe A R?p và dã qu?y r?i c? vùng Trung Ðông vì nay vùng này b?t tr?.

Hoa K? don phuong ra tay, không nghe các khuy?n cáo c?a quân d?i v?i bi?t bao tai h?i hi?n nay vì Hoa K? dã không tìm th?y các ch?ng c? vu khí gi?t h?i hàng lo?t. Vi?c chi?m dóng Iraq ch? giúp gây b?t ?n cho Trung Ðông và trái h?n v?i ý mu?n là l?i giúp Iran.

Sau khi chi?n th?ng quân Iraq, vì quá kêu cang, chính ph? Hoa K? dã làm nhi?u l?i l?m không tu?ng tu?ng.

- Có k? ho?ch dánh quân Iraq nhung không có k? ho?ch chi?m dóng và không có chính sách phát tri?n, bình d?nh và xây d?ng dân ch?. Ðánh thì d? nhung sau khi chi?n th?ng dánh tan quân Iraq, ph?i có d? ngu?i d? chi?m dóng, gi? an ninh tr?t t?. Vì không gi? du?c tr?t t? cho nên Hoa K? dã làm m?t tình c?m c?a nhi?u ngu?i ?ng h? di d?n sang ch? ch?ng d?i vì d?i s?ng h? b? m?t an ninh;

- Sau chi?n th?ng dã gi?i tán quân d?i và c?nh sát Iraq gây b?t ?n cho c? nu?c m?c dù dã h?a giúp nh?ng ngu?i b? súng. Nhu v?y Hoa K? dã làm nhi??u tri?u ngu?i và gia dình h? m?t n?i com, gây cam h?n l?n lao trong dân chúng;

- Phá các co c?u dân s? (phá co ch? hành chính) mà không có k? ho?ch thay th?;

- ?ng h? các ngu?i không du?c dân chúng tín nhi?m (nhu Chalabi). ?ng h? l?m ngu?i, phe Shiai và nhu v?y gây phe Sunni ch?ng, v.v...

Các chính sách l?i l?m dã làm m?t c?, t?nh c?a dân Iraq và các xây d?ng dân ch? ki?u Hoa K? qua lá phi?u dã gây tình tr?ng m?i - da s? Shiai l?i tr? l?i hi?p thi?u s? Sunni.

Vung l?y Iraq - khó khan v?i Iran - Syria và các nu?c trong vùng trong v?n d? bình d?nh Iraq

Sau chi?n tranh và các hành d?ng don phuong c?a phía Hòa K? không m?y du?c các nu?c khác h? tr?. Các c? ch?, l?i nói và hành d?ng c?a thành ph?n n?i các “Bush con” nhu c?a ông Rumsfeld chê b?ng Âu Châu, v.v.. không m?y giúp khi Hoa K? g?p khó khan.

LHQ cung giúp m?t cách r?t b?t d?c di. Nh? LHQ mà có cu?c b?u c? QH và Hi?n Pháp.

M?c dù có Hi?n Pháp m?i, có chính ph? hòa h?p nhi?u thành ph?n, có Qu?c H?i gu?ng máy hoàn toàn b? tê li?t. QH không thông qua du?c lu?t can b?n nhu v? v?n d? chia l?i t?c d?u h?a, v.v... QH do phe Shiai da s? n?m có nhi?u tranh ch?p n?i b?, giành gi?t gi?a nhi?u phe. Trong tru?ng b?i c?nh dó, Al Queada (phe Sunni) l?i c? gây thêm r?i lo?n qua các cu?c dánh phá các thánh d?a Shiai và ngu?c l?i phe Shiai dùng c?nh sát tr? thù hay là dánh phá các d?n Sunni, gây r?i lo?n trong khi chính ph? b? quá nhi?u v?n d? không th? gi? tr?t t?.

Các qu?n tr? nhân s? c?a Hoa K? không m?y giúp. Quân nhân thay d?i m?i 6 tháng, chua “thu?c bài” thu?c “du?ng di nu?c bu?c” thì dã b? thay d?i - quay tr? l?i M?. Nhân viên tòa d?i s? lo v? các v?n d? tái thi?t và phát tri?n c? hàng nam là thay d?i do dó không có “liên t?c - không có institutional memory” trong các chính sách tái thi?t h?u chi?n. Nh?ng h?p d?ng xây d?ng du?c trao cho các hãng th?u mà nh?ng ngu?i ki?m soát luôn thay d?i không m?y giúp trong vi?c dánh giá thành công c?a d? án.

Vi?c Hoa K? tri?t h? Saddam là vi?c t?t cho Israel (ng? ý c?a phe Neo-con là giúp Israel) nhung còn là co may cho Iran nu?c láng gi?ng phía Ðông - k? thù không d?i tr?i chung c?a Saddam và Syria nu?c láng gi?ng phía Tây B?c n?a. Saddam g?c A R?p là k? thù c?a ngu?i Persia (Iran) và ch? có Iraq là có quân d?i và nhân d? m?nh và d? l?n d? duong d?u v?i Iran. Nay Iran không còn k? thù bên c?nh h? là Saddam nh? Hoa K?. Ða s? dân Iraq theo phe Shiai cho nên ?nh hu?ng c?a Iran ngày càng m?nh t?i Iraq và là m?t th? nh?c d?u cho Hoa K?. Hoa K? tu?ng là xây d?ng “dân ch?” nhung HK quên là láng gi?ng có th? ?nh hu?ng r?t nhi?u. Hoa K? và Iran là k? thù t? khi Iran c?a Khomeni dã chi?m s? quán M? t?i Teheran và gi? các nhà ngo?i giao làm “con tin” trong m?t th?i gian lâu. Cung vì v?y mà TT Carter dã r?t dài khi ra tranh c? v?i R. Reagan. Sau dó M? c?m v?n, tr?ng ph?t Iran và cho d?n nay ch? d? H?i Giáo Iran không d?i tr?i chung v?i M?. Cung vì v?y mà trong 17 nam qua, Iran dã lén lút xây d?ng kh? nang h?t nhân qua s? giúp d? c?a Nga và c?a Pakistan.

Ch? d? Syria cung không m?y khác ch? d? Saddam, cung theo d?ng Baathist, cung có ch? d? theo d?i t?c cung phe Sunni nhung không m?y ua Iraq c?a Saddam. Trong vùng Iraq có hai th? nhi?u nu?c trong vùng u?c mo: d?u và nu?c. Trong cu?c chi?n vùng V?nh k? d?u, Syria ? bên phe d?ng minh và có tham gia trong chi?n tranh vùng V?nh k? d?u. Vì quá b? ?nh hu?ng b?i Israel, HK dã không thân thi?n v?i Syria d? l? co h?i gi?i quy?t v?n d? Iraq vì t? dây m?t s? kh?ng b? dã len l?i vào Iraq.

Trong vùng còn A R?p Saoudi, d?ng d?u phe chính th?ng Sunni không m?y ua ?nh hu?ng c?a Iran t?i Iraq. A R?p Saoudi (AS) nóng lòng th?y ?nh hu?ng Iran ngày càng l?n t?i Iraq và AS dã tr? giúp phe sunni ? Iraq gây r?i, ch?ng d? v?i phe Shiai.

? mi?n B?c là vùng Kurdistan. Dân kurds có m?t t?i Iraq và là m?i lo cho Th? Nhi K?. Dân kurds thu?ng dòi t? tr?, d?c l?p cho nên là m?t m?i lo cho Th?, m?t d?ng minh c?a M? trong NATO. Dân Kurd cung gây r?i t?i Th? cho nên Th? Nhi K? mu?n ?nh hu?ng d?n vùng này, gây r?i d? ?nh hu?ng.

Nói tóm các nu?c láng gi?ng không nu?c nào mu?n Iraq m?nh tr? l?i cho nên h? phá dám. Vì các nu?c láng gi?ng mu?n ?nh hu?ng, mu?n m?t nu?c Iraq y?u kém, chia r? cho nên nay Iraq là m?t bãi b?y nh?y.

Hoa K? chua bi?t là sao rút ra kh?i dám b?y nh?y này mà không b? quá t?n thuong.

Cu?c chi?n r?t thành công (vì phá tan quân d?i Iraq trong m?t th?i gian ng?n v?i m?t t?n th?t không dáng k?) nhung HK th?t b?i trong nh?ng chính sách h?u chi?n xây d?ng dân ch?, xây d?ng chính ph? Iraq c?a Hoa K? d? có th? rút quân, tái thi?t, hoàn toàn b? t?c và hi?n nay phe Sunni trong chính ph? nhi?u thành ph?n dang t?y chay chính ph? c?a TT Malaki.

Chính sách thi?u nhìn xa c?a chính ph? Bush dang mang d?n m?t th?m h?a cho Iraq. Theo báo cáo c?a Oxfam, g?n 8 tri?u c?n tr? giúp trong dó có (trong khi dó Iraq là m?t nu?c giàu trong vùng):

- 4 tri?u ngu?i c?n tr? giúp v? luong th?c;

- 2 tri?u ngu?i dân di cu torng n?i d?a và

- 2 tri?u ngu?i di cu t?i các nu?c láng gi?ng t?i Syria và Jordan.

Dân Iraq dang kh? s? vì thi?u luong th?c, thi?u nu?c, thi?u di?n, thi?u y t?, giáo d?c và công an vi?c làm.

Ch? có 60% trong s? 4 tri?u dân Iraq lâm vào tình tr?ng nghèo khó du?c s? tr? giúp c?a chính ph? qua t? ch?c PDS và 43% là nghèo và 50% không có vi?c làm. Các n?i kh? này là do Hoa K? gây ra.

Nói tóm l?i, tôi dã d?n thành ph? “hòa bình” (tên du?c cho trong quá kh?) nhung các chính sách Hoa K? t?i dây không m?y l?c quan - ngoài vi?c chính ph? Iraq sa l?y trong vi?c cãi c? l?n nhau và HK khó có d?p rút trong ng?n h?n.

(K? t?i: Van hóa Trung Ðông - cu?c s?ng ngu?i dân )