LTS.- Hôm 26 tháng 12, t? Sinh Viên Vi?t Nam, co quan ngôn lu?n c?a H?i Sinh Viên Vi?t Nam dang m?t bài ph?ng v?n ông Nguy?n Trung (c?u d?i s? Vi?t Nam t?i Thái Lan và Úc, thành viên t? nghiên c?u Kinh t? d?i ngo?i c?a c?u Th? Tu?ng Võ Van Ki?t, tác gi? bài “Th?i co vàng” t?ng gây xôn xao du lu?n m?t th?i). Bài ph?ng v?n này không có gì d?c bi?t cho t?i khi b?n g?c c?a bài ph?ng v?n du?c tung lên trên Internet.

Du?i dây là toàn van b?n g?c cu?c ph?ng v?n ông Nguy?n Trung do hai phóng viên Lê Ng?c Son và Phuong Loan th?c hi?n, v?a du?c dua lên Internet hôm 29 tháng 12.

Ngu?i Vi?t ch?n gi?i thi?u toàn b? cu?c ph?ng v?n này b?i các ý ki?n c?a ông Nguy?n Trung - m?t viên ch?c cao c?p trong chính quy?n CSVN - th?t s? dáng chú ý.

Ð?ng th?i xin gi?i thi?u du?ng d?n vào bài ph?ng v?n dã b? c?t xén, g?t giua, làm cho n?i dung hoàn toàn bi?n d?ng khi báo Sinh Viên Vi?t Nam ch?n s? d?ng d? d?c gi? có co h?i d?i chi?u, tham kh?o v? l?i làm vi?c c?a h? th?ng truy?n thông CSVN (http://www.svvn.vn/vn/news/giaoduc/1420.svvn).

Ông t?ng nh?n m?nh nh?ng dòi h?i c?p bách c?a d?i m?i, c?i cách d?i v?i Vi?t Nam sau 22 nam d?i m?i. V?i riêng gi?i tr?, dòi h?i này d?t ra nhu th? nào, thua ông?

N?u du?c phép nói th?ng th?n suy nghi c?a tôi v? chính th? h? mình, xin thua: Trong s? chu?n b? cho th? h? tr? hôm nay tru?c thách th?c m?i c?a d?t nu?c, th? h? di tru?c - trong dó có tôi - dã ph?m nhi?u l?i l?m, làm cho th? h? tr? ngày nay c?a d?t nu?c ta b? ch?m tr?. Cá nhân tôi th?c s? an nan v? di?u này.

Tôi cho r?ng th? h? chúng tôi dã ph?m không ít l?i, do nhi?t tình cách m?ng, do s? b?t c?p,... và nhi?u ngu?i trong th? h? chúng tôi dang ngày càng ph?m nhi?u l?i do tha hóa n?a. M?i y?u kém c?a chúng tôi d? l?i nhi?u h? qu? cho các th? h? hôm nay và mai sau. Mong gi?i tr? hôm nay hãy dám và quy?t nh?n th?c d?t nu?c này là c?a các em và t? quy?t d?nh t?t c? t? nh?n th?c này!

Các em hãy nhìn vào kho?ng cách t?t h?u kinh hoàng so v?i th? gi?i bên ngoài mà d?t nu?c dang ph?i d?i m?t ? th? k? 21. Ðã hon 3 th?p k? trôi qua, làm an c?c nh?c là th?, thành t?u không th? nói là nh?, th? mà kho?ng cách phát tri?n c?a ta so v?i th? gi?i sao v?n xa v?i! Không d?nh th?n nhìn nh?n l?i t?t c?, không khéo chúng ta s? ngày càng di sâu vào con du?ng di làm thuê, d?t nu?c có nguy co tr? thành d?t nu?c cho thuê v?i tri?n v?ng là bãi th?i công nghi?p c?a các qu?c gia khác! Gi?a lúc th? gi?i dang bu?c vào th?i k? kinh t? tri th?c!

Con du?ng tr? thành ngu?i di làm thuê và d?t nu?c cho thuê? Ð? ngh? ông nói rõ n?i lo này c?a ông.

Vâng. Lao d?ng co b?p, bán tài nguyên, cho thuê d?a di?m s?n xu?t và bán môi tru?ng v?n là các y?u t? tang tru?ng ch? y?u trong n?n kinh t? nu?c ta. Ð?u tu tr?c ti?p c?a nu?c ngoài (FDI) ta thu hút du?c trong 20 nam qua r?t nhi?u, song m?t b? ph?n khá l?n cung là d? s? d?ng nh?ng y?u t? v?a k? trên. N?n kinh t? nhi?u nam li?n có t?c d? tang tru?ng cao, nhung trình d? phát tri?n m?i m?t còn r?t th?p. Tình hình này trong m?t th?i do?n nh?t d?nh là c?n thi?t, song sau 22 nam mà ngày nay còn kiên trì xu th? tang tru?ng và phát tri?n nhu v?y là nguy hi?m. Ðã d?n lúc ph?i chuy?n m?nh sang m?t phuong hu?ng phát tri?n khác: Ngày càng nhi?u s?n ph?m có hàm lu?ng công ngh? cao hon, ngày càng nhi?u s?n ph?m c?a thuong hi?u Vi?t Nam v?i giá tr? gia tang ngày càng cao, nh?t là ngày càng nhi?u s?n ph?m c?a trí tu? Vi?t Nam.

Trên h?t c? là ph?i s?m thoát kh?i tu duy c?a k? làm thuê, ph?i luôn c?nh giác v?i nguy co bi?n d?t nu?c mình thành d?t nu?c cho thuê - v?i nghia là m?t d?t nu?c thi?u s? phát tri?n nang d?ng t? nó t? bên trong!

Nói nhu th?, ông không s? mang ti?ng là xúi gi?c th? h? tr? chúng tôi vong ân b?i nghia và làm lo?n?

Không! Xong ho?c chua xong, th? h? chúng tôi dã làm công vi?c c?a mình, dã và dang tr? thành quá kh?. Không có lý do gì cho phép th? h? này t? phong cho mình là khuôn vàng thu?c ng?c cho th? h? ti?p theo. T? phong nhu v?y không khác gì là xây d?ng con du?ng cho d?t nu?c di lên, song chính b?n thân mình l?i ng?i ch?m ch? án ng? trên do?n du?ng th? h? mình v?a m?i xây xong.

T? phong nhu th? thì d?i d?i ki?p ki?p nu?c ta s? s?ng trung thành trong cái quán tính l?ch s? c?a s? t?t h?u, mà dúng ra là ph?i kh?c ph?c nó b?ng du?c. Nam M?u Ng? (1858 - Pháp dánh Ðà N?ng và m? d?u th?i k? thu?c d?a ? nu?c ta!) cái quán tính l?ch s? cay d?ng ?y dã m? d?u m?t chu k? m?i c?a nó mà d?n hôm nay dân t?c ta v?n chua tr? giá xong. 150 nam dã trôi qua, nhung bài h?c này còn nguyên v?n. Ðó là 80 nam nô l?, 40 nam v?i 5 cu?c chi?n tranh l?n - trong dó 3 th? h? liên ti?p gánh ch?u nh?ng hy sinh kh?c li?t, 30 nam xây d?ng trong hòa bình v?i bi?t bao nhiêu l?n d?n, và hôm nay v?n là m?t nu?c nghèo.

Xin gi?i tr? hãy ý th?c di?u này: Làm gì thì cung ph?i t? gi?i phóng mình ra kh?i cái bóng c?a chúng tôi tru?c dã!

Xin hãy nhìn l?i, cho d?n d?u th? k? 19, Vi?t Nam dâu có thua kém gì Nh?t, Hàn Qu?c, Thái Lan... Th? nhung hôm nay?

Xin cung d?ng nói là các th? h? Vi?t Nam tru?c M?u Ng? (1858) yêu nu?c không b?ng các th? h? Vi?t Nam t? Cách m?ng tháng Tám.

Trong m?i tuong quan v?i duong th?i, các th? h? Vi?t Nam tru?c M?u Ng? cung không kém sáng su?t so v?i các th? h? Vi?t Nam hôm nay dâu.

Cho nên, k? thù dích th?c làm cho nu?c ta roi vào tay th?c dân Pháp h?i ?y là d?t nu?c ta t?t h?u h?n m?t giai do?n phát tri?n so v?i th? gi?i bên ngoài. K? thù t?t h?u ?y hôm nay v?n chua b? dân t?c ta gi?i giáp.

Nh?n th?c trách nhi?m c?a mình d?i v?i d?t nu?c tru?c th?i d?i ngày nay, không th? không nh?n di?n tu?ng t?n k? thù này.

Gi?i tr? Vi?t Nam c?n xác d?nh cho mình v? trí nào? Trách nhi?m c?a gi?i tr? v?i m?t d?t nu?c ? tu?i tru?ng thành là gì?

V? trí nào u? V? trí làm ch? cu?c d?i mình và d? t? dó có b?n linh làm ch? d?t nu?c. Ph?i chi?m linh v? trí này, ch? không ph?i ch? có xác d?nh! Ði?u này ch?ng có gì m?i, du?c nh?c di nh?c l?i d?n mòn c? ch?. Bây gi? ph?i hành d?ng.

N?n kinh t? d?t nu?c dang ? tu?i hai muoi, nên du?c hi?u dó là d?t nu?c dang tràn d?y dòi h?i s?c phát tri?n trong “cái áo ch?t”, m?i th? h? già tr? chúng ta hi?n nay d?ng tru?c nhi?m v? ph?i mang l?i cho n?n kinh t? s?c s?ng nang d?ng, b?n v?ng, trong cái “áo m?i”. Ai ph?i làm nhi?m v? c?a ngu?i n?y! Song cá nhân tôi g?i g?m trông mong r?t nhi?u vào các b?n tr?.

Bàn v? trách nhi?m c?a gi?i tr?: Tôi nghi trong tình hình “cái áo ch?t” nhu th? c?a d?t nu?c, trong tình hình kinh t? d?t nu?c khát b?ng d?ng l?c phát tri?n, xin cho tôi nói th?ng th?n m?t cách l? mãng: Gi?i tr? nu?c ta cung không nên và không du?c phép tr? con quá lâu n?a - cung có nghia là không du?c ch?m l?n quá lâu!

Tr? con quá lâu hay ch?m l?n, tru?c h?t ? ch? khó mà nói r?ng khi chúng ta bu?c vào tu?i 18 hay tròn 18 tu?i, dù là còn h?c ti?p hay bu?c vào d?i, là chúng ta dã ý th?c du?c d?y d?: T? nay ta ph?i t? d?ng trên dôi chân c?a ta! T? nay m?i vi?c c?a ta, liên quan d?n d?i s?ng c?a ta, do ta quy?t d?nh và t? ch?u trách nhi?m!... T? nay ta là công dân thành niên ngang hàng v?i m?i công dân trong c? nu?c v? trách nhi?m và nghia v? d?i v?i d?t nu?c! Dù là b?n còn cha m? ph?i ti?p t?c nuôi an h?c, dù là b?n còn ph?i s?ng nh? vào ngu?n tr? c?p nào dó cho vi?c h?c hành c?a mình... T?t c? s? ph? thu?c nhu th? và tuong t? nhu th? không h? mi?n gi?m m?y may trách nhi?m và nghia v? c?a b?n v?i tu cách là ngu?i thành niên, ngu?i l?n.

Bu?c vào tu?i 18, k? c? ng?i trên gh? nhà tru?ng, tu?i tr? chúng ta không còn du?c phép d? cho ai mu?n nh?i vào d?u mình cái gì cung du?c. Ch?ng có dáp án nào có s?n các b?n ph?i tuân theo c?a s? nh?i nhét c?! Các b?n có quy?n nh?n hay t? ch?i, trên co s? phán d?nh c?a chính mình.

M?t bi?u hi?n n?a c?a b?nh “tr? con quá lâu” hay “ch?m l?n” là còn ít dám mo u?c táo b?o, trong khi dó thu?ng hay n?ng v? nh?ng cái xin t?m g?i là “mo u?c t?m thu?ng”.

Tru?c khi bàn sâu thêm chuy?n này, hãy ngó ra bên ngoài m?t chút. Theo tôi, Bill Gates và Barack Obama là hai ví d? di?n hình c?a nh?ng u?c mo táo b?o. Hai ngu?i này dã ch?n du?c u?c mo dúng - cho chính b?n thân h? và cho nu?c M?. H? có ngh? l?c, trí tu?, cách th?c hi?n dúng trong môi tru?ng t? do cho nh?ng u?c mo nhu th?. Và h? dã thành công cho d?n gi? phút này.

? nu?c ta không hi?m s? thành công c?a nh?ng u?c mo táo b?o - có th? chua du?c n?i b?t ho?c chua ? t?m vóc nhu hai ví d? trên. Các ví d? thành công ? nu?c ta có th? còn là ít hay quá ít - ph?n r?t quan tr?ng là do nh?ng h?n ch? c?a trình d? phát tri?n và th? ch? nu?c ta dang có. Th? nhung ch? d?i có du?c trình d? phát tri?n và th? ch? nhu mong mu?n r?i m?i dám mo u?c thì không dáng g?i là mo u?c n?a. Và chính dây là di?u dáng nói: Ch?ng dám mo u?c thì ch?ng bao gi? làm du?c gì!

Ðúng, b?t ch?p m?i h?n ch? chúng ta ph?i d?i m?t trong cu?c s?ng, chúng ta ngày nay dang có m?t di?u ki?n m?i mà tru?c dây chúng ta chua có nhi?u ho?c r?t khó ti?p c?n: dó là thông tin. Thông tin ngày nay dã dua t?m m?t c?a chúng ra c? th? gi?i và d?n m?i linh v?c c?a cu?c s?ng. Tôi u?c ao tu?i tr? chúng ta v?i t?m nhìn m?i này s? ch?n du?c u?c mo táo b?o, dám s?ng vì u?c mo táo b?o, ý chí l?p thân, l?p nghi?p b?ng u?c mo táo b?o.

V?y nói th?t don gi?n: Trách nhi?m c?a gi?i tr? v?i d?t nu?c dang ? tu?i tru?ng thành là các b?n ph?i s?m tr? thành ngu?i l?n.

Chính ki?n t? mình ph?n d?u xác l?p nên? Th? còn các chuong trình, giáo án, dáp án, giáo lý... dã tr? thành nh?ng ph?n c?ng ph?i có du?c mang t?i t? nhà tru?ng? Ng? cái chính ki?n mà tu?i tr? chúng tôi t? ph?n d?u xác l?p nên không gi?ng cái chúng tôi du?c h?c thì sao?

N?u có s? khác nhau thì cung nên coi dó là chuy?n bình thu?ng và t? m?i b?n nên ti?p t?c tìm ra lý l? gi?i quy?t s? khác nhau này. Tôi nghi, ngay c? nh?ng di?u t?t d?p nh?t nhà tru?ng có th? dem l?i cho b?n, b?n cung ph?i tìm cách h?p th? du?c thành dinh du?ng nuôi s? hi?u bi?t và ý chí c?a b?n, bi?n nó thành ngh? l?c c?a riêng b?n. Không có s? h?p th? này, vi?c h?c s? gi?ng nhu con v?t h?c nói thôi - nó có th? phát âm r?t chu?n và làu làu c? câu, c? bài... nhung v?n là cái nói c?a m?t con v?t. Tôi hình dung du?c t? ph?n d?u xác l?p nên nhu v?y khó và dòi h?i nhi?u trí tu? l?m, th?m chí có khi ph?i tr? giá nguy hi?m n?a. Song trong quá trình h?p th? này các b?n có quy?n nghi ng?, có quy?n sai, và th?m chí có quy?n th?t b?i n?a, mi?n là b?n ph?i t? ý th?c du?c t?t c? và t? ch?u trách nhi?m t?t c?, quy?t tâm di ti?p t?i b?ng du?c cái dúng.

Ch? có nhu v?y, cái t?t d?p nhà tru?ng mang d?n cho b?n m?i thành là c?a b?n. Ch? có nhu v?y, b?n m?i d? kháng du?c m?i cái không t?t d?p b?t k? d?n t? dâu. Vì d?ng trên d?i này, b?n c?n nhu nhau c? ngh? l?c và s?c d? kháng.

Tôi nghi, m?t con ngu?i dám nghi ng?, dám sai, dám th?t b?i d? tìm du?ng d?n thành công, tôi nghi d?y là m?t con ngu?i d?p và s?m mu?n s? thành d?t.

M?t xã h?i bi?t tôn tr?ng s? nghi ng?, tôn tr?ng cái dám sai, cái dám th?t b?i v?i tình th?n nhu th?, xã h?i ?y s? ngày càng hi?m ch? cho nh?ng thói d?u cáng và s? hèn m?t. Xã h?i ?y s? ngày càng h?p d?n chúng ta và dáng s?ng.

Nh?ng dòi h?i dó có quá s?c v?i ngu?i tr? Vi?t Nam hi?n nay?

Tôi không th?y có s? “quá s?c” nhu th? trong cu?c s?ng hàng ngày, mà ch? th?y nhi?u hon s? lãng phí s?c tr?, lãng phí d?n roi nu?c m?t, x?y ra t? hai phía: (1) Cu?c s?ng xã h?i gây ra s? lãng phí này và (2) t? các b?n lãng phí s?c mình.

Chua nói d?n bi?t bao nhiêu cái b?t h?p lý và y?u kém khác trong d?i s?ng xã h?i, riêng n?n giáo d?c còn nhi?u m?t thi?u sót nhu chúng ta dang có là m?t ví d? tr?c ti?p nh?t, d? th?y nh?t v? s? lãng phí này gây ra cho gi?i tr?, s? lãng phí nh?ng th? th? không mua du?c, không có cách gì l?y l?i du?c: con ngu?i, th?i gian và co h?i.

Còn s? lãng phí t? mình - nghia là chính các b?n gây ra cho mình: Ch?c ch?n các b?n s? t? dánh giá du?c. Tôi ch? mu?n luu ý các b?n v? 2 nguyên nhân dáng s? nh?t: (1) lãng phí vì s? hi?u bi?t c?a mình còn th?p, (2) lãng phí vì mình th?a hi?p v?i y?u kém c?a b?n thân và c?a ngoài xã h?i.

Ngu?i tr? c?n ph?i chu?n b? nh?ng gì d? ti?p nh?n gánh vác nh?ng dòi h?i c?a th?i cu?c?

Tôi không có lý thuy?t nào d? tr? l?i các b?n c?. M?i chúng ta dù khác nhau th? nào, d?u nh?n du?c s? nuôi du?ng c?a cha m?, nhà tru?ng và cu?c s?ng. Ðó là chu?n b? du?c trao t?ng d? chúng ta bu?c vào d?i. C?n trân tr?ng và t?n d?ng s? chu?n b? du?c trao t?ng này. Song th? nào di n?a, cung không th? thi?u du?c s? chu?n b? c?a chính mình - ch?t l?c t? s? chu?n b? du?c trao t?ng, t? mo u?c, t? c? nh?ng th?t b?i và s? tr? giá... - t?t c? v?i ý th?c ta là ch? cu?c d?i ta và ý chí tr? thành ngu?i ch? x?ng dáng c?a d?t nu?c ta.

S?ng bi?t yêu tr?ng danh d? và yêu d?t nu?c quê huong mình - ngu?n l?c tinh th?n này s? thúc d?y, s? hu?ng d?n s? chu?n b? c?a m?i chúng ta d? ti?p nh?n, d? gánh vác trách nhi?m c?a mình mà th?i cu?c dòi h?i. Th?m chí tôi còn mu?n nói: Yêu nhu th? là kim ch? nam luôn luôn dúng.

Ð?i v?i cá nhân con ngu?i, theo ông u?c mo gì là cao d?p nh?t?

Câu h?i này xua ngàn d?i, và khó ngàn d?i! Câu tr? l?i dã có t? ngàn d?i và ngàn d?i nay v?n xa v?i: T? do! Con ngu?i t? do!

T?o hóa m?t tay ban cho con ngu?i b?n tính tình yêu t? do, tay kia l?i thi?t l?p ra trong cu?c s?ng cái g?i là “tính t?t y?u”. T? dó trong cu?c s?ng t? nó hình thành ra cái t? do th?c s? ch? có th? là cái d?t du?c trong ph?m vi hi?u du?c - v?i nghia là làm ch? du?c - cái t?t y?u. Vì th?, càng s?ng trên d?i này, tôi càng th?m thía t? do ch? có th? giành l?y, trên co s? làm ch? cái t?t y?u, làm ch? cái t?t y?u d?n dâu, s? có du?c t? do d?n d?y. Ð?ng oán trách t?o hóa keo ki?t, tôi d?n d?n cung ng? ra nhu th?.

Th? h? di tru?c có th? làm gì d? h? tr? h??

Tôi th?c lòng không thích tr? l?i câu h?i này. Sao l?i c? ph?i nói d?n h? tr?? Nhung n?u v?n ph?i tr? l?i, thì vi?c dáng làm nh?t trong nhi?u vi?c ngu?i l?n ph?i làm d? h? tr? là d?ng bao gi? nói d?i th? th? tr?.

Li?u ngu?i tr? dã du?c trao co h?i và d?t ni?m tin d? d? h? làm nh?ng gì mà ông k? v?ng?

Tôi nghi là chua d?. Cái tính “tru?ng”, “gia tru?ng”.. c?a ngu?i l?n cho th?y s? thi?u tin tu?ng vào th? h? tr?. Ngoài ra còn bi?t bao nhiêu b?nh mãn tính khác c?a ngu?i l?n trong cách cu x? v?i th? h? tr?, nh?t là cái b?nh coi ta là chân lý, chân lý duy nh?t trên d?i này. Nói gay g?t, d?y là cái tính thích th? h? tr? tr? thành các robot do ngu?i l?n l?p trình!

B?n thân các nhà lãnh d?o hi?n nay dã dánh giá dúng và d? v? gi?i tr? và dã t?n d?ng s?c tr?, huy d?ng h? trong công cu?c xây d?ng và phát tri?n d?t nu?c?

Tôi nghi là chua. Ch? riêng m?t vi?c lãnh d?o không kiên quy?t d?y lên trong toàn xã h?i m?t cu?c d?u tranh quy?t li?t v?i cách d?y h?c còn n?ng v? nh?i s?, và ch? mu?n ÐTNCS H? Chí Minh ch? là cánh tay c?a Ð?ng dã nói lên di?u này. T?i sao thanh niên th?i d?i ngày nay không th? là nh?ng b? não tr? c?a Ð?ng? T?i sao thanh niên không th? là ngu?i t?o ra trong Ð?ng b?u nhi?t huy?t m?i, tr? trung?

T?i sao th? h? chúng tôi không d?t ra cho mình nhi?m v? t?o d?ng ra m?t môi tru?ng th? ch? uom m?m và làm n?y n? nh?ng Bill Gates hay Obama c?a Vi?t Nam? Th? h? chúng tôi làm chua xong thì th? h? các b?n ph?i làm ti?p, các th? h? sau làm ti?p n?a... Song trách nhi?m “kh?i công xây d?ng” s? nghi?p này thu?c v? chúng tôi, chúng tôi ch?ng có lý l? gì d? tr?n tránh du?c.

Song hình nhu công vi?c “kh?i công xây d?ng” nhu th? còn ch?m ch?p l?m, m?c dù công cu?c d?i m?i dã du?c 22 nam và dã xác d?nh du?c m?c tiêu là dân giàu nu?c m?nh, xã h?i công b?ng dân ch? van minh! Ð?y là di?u tôi vô cùng ban khoan.

Tôi tin: Th? h? tr? d?ng vào v? trí c?a mình, d?t nu?c s? s?m du?c ng?ng m?t cùng thiên h?.Nhân d?p nam m?i 2009, xin chúc các em m?t nam gi?u ngh? l?c và ni?m vui.

(*) T?a bài do Ngu?i Vi?t d?t