Nguy?n Qu?c Kh?i - Vi?t Long

Nam 2006 ch?ng ki?n nhi?u xáo tr?n trong khu v?c lao d?ng. Nó b?t d?u b?ng nh?ng cu?c dình công l?n lao, liên t?c, b?t qua t? nam tru?c, và lan truy?n nhanh chóng chua t?ng th?y t?i Vi?t-Nam.

Di?n bi?n này làm nhà nu?c và ch? nhân các công ty kinh ng?c. Nh?ng ngày cu?i cùng c?a nam 2006 ch?ng ki?n m?t s? thay d?i c?p lãnh d?o c?a T?ng Liên Ðoàn Lao Ð?ng Vi?t-Nam (TLÐLÐVN). Bài nghiên c?u sau dây bàn v? c? hai bi?n c? này.

1. Thay d?i c?p lãnh d?o c?a T?ng Liên Ðoàn Lao Ð?ng Vi?t-Nam

Trong khi m?t s? các cu?c dình công không nhi?u nhu vào d?u nam nhung v?n dang x?y ra t?i vài noi vào nh?ng tháng cu?i nam 2006, H?i Ngh? l?n th? 8 Ban Ch?p Hành TLÐLÐVN khóa IX sau hai ngày h?i h?p dã k?t thúc vào ngày 28.12.2006. K?t qu? là bà ch? t?ch c?a TLÐLÐVN Cù Th? H?u và ba phó ch? t?ch là các ông Ð?ng Ng?c Chi?n, Nguy?n Ðình Th?ng, và Ð? Ð?c Ng? dã b? m?t ch?c.

Bà H?u dã gi? ch? t?ch TLÐLÐVN du?c 8 nam liên ti?p nhung b? v? huu s?m 2 nam tru?c khi khóa IX chính th?c ch?m d?t vào 2008. Bà H?u cung là m?t ?y Viên Trung Uong C?a Ð?ng CSVN trong su?t 4 nhi?m k?. H?i Ngh? dã b?u ông Ð?ng Ng?c Tùng, Phó Ch? T?ch Thu?ng Tr?c c?a TLÐLÐVN và cung là m?t ?y Viên Trung Uong c?a Ð?ng CSVN lên gi? ch?c ch? t?ch v?i 100% phi?u thu?n.

Ông Ð?ng Ng?c Tùng t?t nghi?p tru?ng Cao Ð?ng Công Chánh Sài Gòn vào nam 1973 và du h?c Liên Xô trong nh?ng nam 1981-1987. Ông có nhi?u kinh nghi?m v? công nhân và công doàn t? nam 1973 d?n nay qua nh?ng ho?t d?ng t? c?p d?a phuong (co s? công ty) lên d?n c?p t?nh (Liên Ðoàn Lao Ð?ng) và Trung Uong (TLÐLÐVN).

Do dó ngu?i ta hi v?ng ông s? dem l?i chút sinh khí m?i cho TLÐLÐVN. Tuy nhiên v?i co ch? hi?n nay, ông khó có th? tang hi?u nang c?a TLÐLÐVN. Nhà nu?c ch?p nh?n tu nhân hóa xí nghi?p qu?c doanh d? tang hi?u nang. Dù có thay d?i c?p lãnh d?o, TLÐLÐVN cung s? th?t b?i ngo?i tr? nhà nu?c ph?i ch?p nh?n tách TLÐLÐVN ra kh?i d?ng CSVN, d? cho t? ch?c ho?t d?ng d?c l?p và th?c s? d?i di?n cho quy?n l?i c?a công nhân Vi?t-Nam.

S? thay d?i m?t lo?t các viên ch?c lãnh d?o cao c?p c?a TLÐLÐVN ch?ng t? s? th?t b?i c?a t? ch?c này trong vi?c thi hành nhi?m v? b?o v? ngu?i lao d?ng Vi?t-Nam trong nhi?u nam qua khi?n nhi?u cu?c bi?u tình t? phát dã x?y ra ? nhi?u noi trong nu?c, d?c bi?t trong hai nam 2005-2006.

T?i H?i Ngh? Ban Ch?p Hành TLÐLÐVN, ông Ð?ng Ng?c Tùng, tân ch? t?ch TLÐLÐVN, th?a nh?n r?ng: “TLÐLÐVN v?n còn nhi?u “t?n t?i” trong ho?t d?ng công doàn. Ðó là: M?t s? công doàn c?p trên co s? chua làm tròn vai trò d?i di?n b?o v? quy?n l?i ngu?i lao d?ng; t? ch?c và phuong th?c ho?t d?ng công doàn chua theo k?p tình hình m?i, nh?t là n?i dung ch? d?o ho?t d?ng còn dàn tr?i; ? nhi?u doanh nghi?p nhà nu?c th?c hi?n c? ph?n hóa, vai trò công doàn gi?m sút...”

Vi?c Vi?t-Nam h?i nh?p v?i n?n kinh t? qu?c t? qua vi?c gia nh?p vào T? Ch?c Thuong M?i Th? Gi?i (World Trade Organization) và Khu V?c Th? Tru?ng T? Do Ðông Nam Á (ASEAN Free Trade Area - ATFA) d?t ngu?i lao d?ng, d?c bi?t là nông dân Vi?t-Nam vào tình tr?ng dáng lo ng?i.

C?nh tranh c?a các doanh nghi?p nu?c ngoài s? vô cùng m?nh m? khi?n cho các doanh nghi?p n?i d?a bu?c ph?i ch?nh d?n d? duong d?u v?i th? thách l?n lao. Nh?ng ch?nh d?n dó du?c th?c hi?n du?i nhi?u d?ng khác nhau nhu khai phá s?n, c? ph?n hóa, sát nh?p thành các t?p doàn kinh t?, công ty m?-con, doanh nghi?p da s? h?u, v.v.

Do dó nh?ng thay d?i này s? ?nh hu?ng d?n v?n d? nhân s? và d?c bi?t là gi?i lao d?ng và t? ch?c công doàn t?i các công ty. M?t s? l?n công nhân s? b? sa th?i. TLÐLÐVN t? ra b?t l?c trong nh?ng nam qua thì không th? duong d?u v?i tình th? m?i ngày càng l?n và ph?c t?p hon.

Theo báo cáo c?a H?i Ngh? Ban Ch?p Hành TLÐLÐVN, ho?t d?ng c?a công doàn trong nam 2006 nhu sau:

- Phát tri?n m?i 465,331 doàn viên công doàn, thành l?p m?i 5,366 Công Ðoàn Co S? (CÐCS), dua t?ng s? doàn viên công doàn lên 5,768,133 ngu?i và 87,613 CÐCS.

- G?n 200,000 lu?t cán b? CÐCS du?c t?p hu?n nâng cao trình d? nghi?p v? công tác công doàn; trên 1,000 lu?t cán b? công doàn du?c h?c chính tr?, ngo?i ng?, tin h?c.

- Ki?m tra ho?t d?ng an toàn v? sinh lao d?ng t?i 11,157 co s?, trong dó riêng TLÐLÐVN dã ki?m tra hu?ng d?n công tác b?o hi?m lao d?ng t?i 38 Liên Ðoàn Lao Ð?ng (LÐLÐ) d?a phuong, 13 công doàn ngành trung uong và 151 co s?.

- Th?c hi?n 228 d? án vay v?n gi?i quy?t vi?c làm, v?i t?ng s? ti?n g?n 18.5 t? d?ng cho 3,562 h? gia dình công nhân lao d?ng nghèo.

- D?y ngh? ng?n và dài h?n cho g?n 30,000 ngu?i, gi?i thi?u g?n 10,000 vi?c làm, tu v?n vi?c làm cho hon 51,000 ngu?i.

Theo m?t báo cáo c?a TLÐLÐVN, 71.9 % thành viên c?a t? ch?c này làm vi?c trong khu v?c công, 34.9% làm vi?c trong các doanh nghi?p nhà nu?c, và 28.1 % làm vi?c trong khu v?c tu.

Tuy nhiên con s? công nhân du?c doàn ngu hóa ch? chi?m 12% c?a t?ng s? l?c lu?ng lao d?ng vì ph?n l?n l?c lu?ng này sinh s?ng b?ng ngh? nông trên nh?ng th?a ru?ng nh? ? thôn quê và không n?m trong công doàn. Ða s? công nhân th?y không có l?i ích gì d? tham gia t? ch?c lao d?ng c?a nhà nu?c vì m?c tiêu c?a t? ch?c này là thay Ð?ng CSVN, ki?m soát công nhân ch? không ph?i d? b?o v? quy?n l?i c?a công nhân.

2. Lu?t Lao Ð?ng c?a Vi?t-Nam

Lu?t Lao Ð?ng 1994 là m?t tài li?u pháp lý can b?n cho ch? d? lao d?ng c?a Vi?t-Nam. B? lu?t này du?c so?n th?o v?i s? dóng góp ý ki?n c?a T? Ch?c Lao Ð?ng Qu?c T? (International Labor Organization - ILO) bao g?m nh?ng tiêu chu?n lao d?ng, quy?n l?i và nghia v? c?a công nhân và ch? nhân, kh? u?c lao d?ng, vi?c b?o v? nh?ng nhóm công nhân d?c bi?t (dàn bà, tr? em, công nhân l?n tu?i, công nhân t?t nguy?n, và công nhân ngo?i qu?c), hòa gi?i nh?ng tranh t?ng v? lao d?ng.

Lu?t Lao Ð?ng 1994 cung bao g?m nh?ng di?u kho?n v? trách nhi?m c?a nhà nu?c trong nh?ng chuong trình hu?n luy?n và t?o vi?c làm. M?t s? k?t qu? tích c?c dã d?t du?c ít nh?t trên gi?y t? nhu sau:

(1) công nhân có quy?n dình công;

(2) công doàn du?c phép thành l?p t?i m?i doanh nghi?p không ph?i ch? t?i các xí nghi?p qu?c doanh;

(3) nghi?p doàn hóa nh?ng công ty có v?n d?u tu nu?c ngoài;

(4) b?o d?m m?c luong t?i thi?u, s? gi? làm vi?c t?i da, ngh? sanh d?, và tr? luong làm ph? tr?i.

Vi?t-Nam ch?u m?t s? áp l?c m?nh ph?i dòi h?i c?i t? lu?t lao d?ng. Tru?c h?t, khi Vi?t-Nam so?n lu?t Lao Ð?ng 1994, khu v?c qu?c doanh bao trùm ph?n l?n n?n kinh t? Vi?t-Nam.

Trong mu?i nam sau, v?i vi?c gia nh?p t? ch?c ASEAN vào nam 1995, lu?t Doanh Nghi?p ban hành vào nam 1999, Hi?p Ð?nh Thuong M?i Song Phuong Vi?t-M? (Bilateral Trade Agreement - BTA) b?t d?u có hi?u l?c vào cu?i nam 2001, và Vi?t-Nam quy?t d?nh d?y m?nh vi?c chu?n b? gia nh?p T? Ch?c Thuong M?i Qu?c T? (World Trade Organization - WTO) b?t d?u t? nam 2002, c?u trúc c?a kinh t? Vi?t-Nam dã thay d?i. Khu v?c tu nhân và d?u tu nu?c ngoài chi?m 61.6% t?ng s?n ph?m n?i d?a vào nam 2002. Vi?t-Nam ph?i thay d?i lu?t lao d?ng d? dáp ?ng môi tru?ng kinh t? m?i.

Th? hai, Vi?t-Nam c?n ph?i thay d?i lu?t lao d?ng d? phù h?p v?i dòi h?i c?a BTA và tiêu chu?n c?a WTO.

Th? ba, nh?m thu hút d?u tu nu?c ngoài, Vi?t-Nam c?n gi?n d? hóa th? t?c mu?n công nhân Vi?t-Nam áp d?ng cho nh?ng công ty có v?n d?u tu nu?c ngoài. Theo dó, các công ty này có th? mu?n công nhân tr?c ti?p, không ph?i qua công ty d?ch v? c?a nhà nu?c.

Theo lu?t lao d?ng du?i ch? d? qu?c doanh bao c?p, các công ty ch?u trách nhi?m tr? tr? c?p th?t nghi?p cho công nhân b? cho ngh? vi?c. Ð? thích nghi v?i kinh t? th? tru?ng, chuong trình bao c?p th?t nghi?p du?c thay th? b?ng chuong trình b?o hi?m th?t nghi?p. Chuong trình này du?c tài tr? b?i s? dóng góp c?a nhà nu?c, ch? nhân và công nhân.

Lu?t lao d?ng Vi?t-Nam 1994 dã du?c tu chính vào nam 2002. T? dó d?n nay dã có m?t vài thay d?i v? vi?c gi?n d? hóa th? t?c hành chánh, thi?t l?p h? th?ng b?o hi?m xã h?i, và phát tri?n vi?c thành l?p nghi?p doàn t?i các xí nghi?p. Ði?u kho?n 153 c?a Lu?t Lao Ð?ng dòi h?i nh?ng t? ch?c nghi?p doàn ? c?p t?nh ph?i thành l?p công doàn trong vòng sáu tháng t?i t?t c? nh?ng xí nghi?p có trên 10 công nhân.

Lu?t Lao Ð?ng m?i 2002 có m?t d?c di?m m?i là các công doàn chuyên môn và công nghi?p du?c phép thành l?p bao g?m công nhân c?a nhi?u công ty khác nhau trong cùng m?t lãnh v?c và du?c phép tham gia và nh?n tr? giúp c?a nh?ng công doàn qu?c t? trong cùng m?t ngành.

Qu?c H?i Vi?t-Nam hi?n dang ti?p t?c duy?t l?i lu?t lao d?ng d? cho phép nh?ng nghi?p doàn d?c l?p du?c ghi danh thành nh?ng công doàn. N?u thành s? th?t, di?u này s? giúp tang cu?ng kh? nang thuong lu?ng t?p th? c?a công nhân...

Hi?n nay nh?ng chi ti?t v? v?n d? này chua du?c ti?t l?. Ngu?i ta c?n ch? d?i xem th?c hu ra sao. Nhà nu?c cung dang d? trù ti?p t?c duy?t l?i lu?t Lao Ð?ng trong v? lãnh v?c dình công. S? ki?n này ph?n ?nh m?i lo ng?i c?a Ð?ng CSVN v? tình tr?ng b?t ?n gia tang t?i nhi?u xí nghi?p t? mùa hè nam 2005 d?n mùa hè 2006.

Ngoài ra nhà nu?c vào ngày d?u nam 2007 v?a ra thông báo v? vi?c c?i thi?n Lu?t B?o Hi?m Xã H?i và huu trí. Theo dó, ngoài b?o hi?m xã h?i (BHXH) b?t bu?c, còn có BHXH t? nguy?n (th?c hi?n t? ngày 1.1.2008) và hình th?c b?o hi?m th?t nghi?p (th?c hi?n t? 1.1.2009).

Lu?t cung quy d?nh co s? d? tính m?c luong huu là bình quân ti?n luong tháng dóng BHXH c?a 10 nam cu?i tru?c khi ngh? huu (hi?n nay là 5 nam). Th? ba, th?i gian dóng BHXH t?i thi?u d? d? di?u ki?n ngh? huu là 20 nam thay vì 30 nam d?i v?i nam và 25 nam d?i v?i n? nhu hi?n nay.

Nh?m rút ng?n th?i gian ch? d?i, B? Lu?t Lao Ð?ng m?i: “cho Ch? t?ch ?y Ban Nhân Dân c?p huy?n (thay vì c?p t?nh) có th?m quy?n gi?i quy?t tranh ch?p lao d?ng t?p th? v? quy?n sau khi dã qua ?y Ban Hòa Gi?i Lao Ð?ng Co S? (UBHGCS) mà không thành. Tru?ng h?p ngu?i lao d?ng và ch? s? d?ng lao d?ng không d?ng ý v?i vi?c gi?i quy?t thì t?p th? lao d?ng có th? kh?i ki?n ra tòa án ho?c ti?n hành dình công.” M?t di?u dáng ng?i là UBHGCS và UBND c?p huy?n có thông hi?u Lu?t Lao Ð?ng hay không.

3. Thi hành lu?t Lao Ð?ng

Sau khi B? Lu?t Lao Ð?ng 2002 du?c ch?p thu?n vào ngày 12 tháng 4, 2002, nhi?u lu?t l? khác mà ph?n l?n là m?t s? pháp l?nh, kho?ng 30 ngh? d?nh, 100 thông tu, và nhi?u quy?t d?nh, v.v., dã du?c ban hành ph?n dông b?i B? LÐTBXH d? tu chính, b? túc, và gi?i thích cách thi hành lu?t.

Tuy nhiên v?n d? th?c hi?n và ki?m tra thi hành lu?t lao d?ng là m?t khó khan l?n lao. Nguyên nhân th? nh?t là vi?c so?n th?o và ban hành nh?ng tài li?u pháp lý d? h? tr? vi?c thi hành lu?t lao d?ng b? tr? n?i. Ngoài ra nh?ng co quan ph? trách thi?u nhân viên có kh? nang, ngân sách và phuong ti?n hu?n luy?n. H?u qu? là ph?n l?n công nhân và ch? nhân Vi?t-Nam không bi?t d?n nh?ng di?u kho?n c?a Lu?t Lao Ð?ng.

Theo Lu?t Công Ðoàn và m?t s? lu?t l? khác, công doàn du?c xem nhu là nh?ng b? ph?n c?a nhà nu?c và ch?u trách nhi?m v?i ban lãnh d?o c?a Ð?ng CSVN. T?t c? các công doàn co s? ph?i du?c Liên Ðoàn Lao Ð?ng công nh?n. Lu?t Vi?t-Nam dã bi?n công doàn thành công c? c?a d?ng và nhà nu?c và thu?ng giao phó cho công doàn nh?ng trách nhi?m d?i di?n cho quy?n l?i c?a công nhân và nhà nu?c. Nh?ng quy?n l?i này thu?ng mâu thu?n v?i nhau.

TLÐLÐVN b?t l?c trong vi?c b?o v? công nhân. Vì là m?t b? ph?n c?a Ð?ng CSVN, m?c tiêu uu tiên c?a TLÐLÐVN là ph?c v? quy?n l?i c?a Ð?ng. Ngoài ra Công Ðoàn Co S? ? ngay xí nghi?p còn du?c phép kh?u tr? luong b?ng c?a công nhân d? tài tr? m?t s? chuong trình nhu xóa dói gi?m nghèo, và nhi?u lo?i công tác khác do TLÐLÐVN phát d?ng mà không có s? d?ng ý c?a công nhân.

Trên th?c t? ngu?i làm ch? t?ch công doàn l?i d?ng th?i có th? v?a là phó giám d?c ho?c qu?n d?c phân xu?ng, th?m chí còn là giám d?c di?u hành, an luong cao c?a ch? nhân làm gì h? có th? hy sinh quy?n l?i c?a mình d? b?o v? ngu?i lao d?ng. Mu?n dình công ph?i xin phép d?ng b? d?a phuong. Nhung bí thu d?ng b? d?a phuong l?i chính là ông giám d?c hay phó giám d?c co xu?ng k? trên. Do dó mà không th? t? ch?c dình công theo lu?t pháp.

Do dó TLÐLÐVN ti?p t?c không du?c công nhân tín nhi?m. Chính sách chính tr? hóa nghi?p doàn c?n ph?i ch?m d?t. Không m?t ch? nhân Vi?t-Nam hay ngo?i qu?c nào l?i mong mu?n có m?t d?ng viên Ð?ng CSVN n?m ngay trong công xu?ng c?a mình d? nhòm ngó và theo dõi ho?t d?ng thuong m?i và bí m?t ngh? nghi?p du?c lu?t pháp qu?c t? b?o v?.

4. Nh?ng cu?c d?nh công t? phát

K? t? d?u th?p niên 1990, m?t s? nghi?p doàn t? l?p xu?t hi?n và ngày càng tr? nên m?nh d?n hon v? nh?ng v?n d? nhu luong b?ng, s?c kh?e, và an toàn ngh? nghi?p - nh?ng v?n d? phi chính tr?, không de d?a d?n s? ki?m soát c?a Ð?ng CSVN. S? lu?ng và cu?ng d? c?a nh?ng cu?c dình công ngày càng gia tang.

Trong m?t vài tru?ng h?p chính quy?n b?t b? nh?ng ngu?i c?m d?u các cu?c bi?u tình và dình công, và de d?a nh?ng công nhân tham gia. M?c dù s? xu?t hi?n c?a các nghi?p doàn t? l?p là m?t ti?n b?, nhung nh?ng ho?t d?ng c?a các doàn th? này không d?t du?c nhi?u hi?u qu? mong mu?n trong vi?c thuong lu?ng gi?a hai phe ch? nhân và công nhân.

Không du?c quy?n l?p h?i là m?t tr? ng?i l?n trong vi?c c?i thi?n quy?n l?i c?a công nhân trong các lãnh v?c nhu s?c kh?e và an toàn ngh? nghi?p. B? Lao Ð?ng, Thuong Binh và Xã H?i (LÐTBXH) và nhà nu?c không có con s? th?ng kê nhung xác nh?n có s? hi?n di?n c?a nh?ng t? ch?c công nhân không chính th?c.

Trong th?p niên 1990 và d?u th?p niên 2000 nhà nu?c chua xem nh?ng t? ch?c này có tính cách de d?a d?i v?i ch? d? C?ng S?n và do dó dã không can thi?p vào nh?ng ho?t d?ng c?a nh?ng nhóm này. Vì không du?c nhà nu?c công nh?n, nên nh?ng t? ch?c lao d?ng t? l?p không có tu cách pháp lý d? ký nh?ng th?a hi?p dã thuong lu?ng v?i ch? nhân.

Hàng tram nghi?p doàn t? l?p dã xu?t hi?n trong nh?ng nam qua v? các ngh? nhu n?u an, khuân vác, tài x? taxi, xe g?n máy và xe d?p ba bánh. TLÐLÐVN không tr? giúp tài chánh cho nh?ng nghi?p doàn t? l?p này ngo?i tr? s? h? tr? tinh th?n.

Lu?t Lao Ð?ng Vi?t-Nam (Ði?u 7, Kho?n 4) cho phép doàn ngu hóa công nhân t? ch?c dình công trong m?t s? di?u ki?n. Ðình công b? c?m trong 54 ngành t?i các doanh nghi?p c?a khu v?c công và t?i các xí nghi?p quan tr?ng d?i v?i an ninh qu?c gia.

Lu?t c?a Vi?t-Nam dòi h?i r?ng các công doàn ph?i gi?i quy?t các v? tranh ch?p theo lu?t lao d?ng và khai tri?n b?ng m?t pháp l?nh c?a ?y Ban Thu?ng V? Qu?c H?i ban hành vào nam 1996.

Lu?t dòi h?i r?ng ban qu?n tr? và công nhân tru?c h?t c? g?ng gi?i quy?t tranh ch?p qua H?i Ð?ng Hòa Gi?i Lao Ð?ng ngay t?i xí nghi?p ho?c nh? m?t viên ch?c hòa gi?i d?a phuong n?u xí nghi?p không có H?i Ð?ng Hòa Gi?i. N?u không thành công các bu?c k? ti?p s? là H?i Ð?ng Hòa Gi?i Lao Ð?ng c?p T?nh, và k? ti?p là Tòa Án Nhân Dân ho?c quy?t d?nh dình công.

Th? t?c ti?n hành m?t cu?c dình công qua nhi?u co quan, dòi h?i nhi?u th?i gian và s? b?t l?c c?a nh?ng co quan liên h?, d?c bi?t là TLÐLÐVN, dã làm cho vi?c t? ch?c m?t dình công h?p pháp g?n nhu không th? thành công. Do dó mà nh?ng cu?c dình công b?t phát r?t thông thu?ng.

Tru?c dây, theo Lu?t Lao Ð?ng 1994 các v? thuong lu?ng t?p th? ph?i du?c gi?i h?u trách d?a phuong ch?p thu?n m?i có hi?u qu?. Theo lu?t m?i 2002, nh?ng v? thuong lu?ng t?p th? sau khi d?t du?c s? th?a thu?n gi?a ch? nhân và công nhân s? có hi?u l?c ngay. Ngoài ra lu?t m?i nh?n m?nh vai trò c?a công doàn m?t l?n n?a trên gi?y t?.

Theo nh?ng ngu?n tin c?a chính ph? Vi?t-Nam và Hoa-K?, s? dình công tang lên trong nh?ng nam g?n dây. T? 1993 d?n 2000, kho?ng 450 v? dình công du?c báo cáo. M?t phúc trình B? LÐTBXH cho bi?t t? d?u nam 1995 d?n tháng 12, 2005 có kho?ng g?n 1,000 v? dình công x?y ra ? Vi?t-Nam.

Ph?n l?n nh?ng cu?c dình công này b? nhà nu?c xem là b?t h?p pháp vì không theo dúng lu?t. Cung theo B? LÐTBXH, trong nam 2005 có 147 cu?c dình công, tang 22 v? so v?i nam 2004. Trong s? này, 100 v? dình công x?y ra t?i nh?ng công ty có v?n d?u tu nu?c ngoài, 39 v? t?i công ty tu nhân n?i d?a và 8 v? t?i doanh nghi?p nhà nu?c.

Trong nam tháng d?u c?a nam 2006, ngu?i ta ghi nh?n du?c 289 v? dình công. Riêng trong tháng 1/2006 dã có 40,000 công nhân tham gia dình công. Hi?n tu?ng tang gia s? và cu?ng d? c?a các v? dình công trong hai nam 2005-2006 có th? có hai lý do.

Th? nh?t là ?nh hu?ng c?a công doàn t? l?p gia tang. Th? hai là ho?t d?ng kinh t? gia tang, d?c bi?t v? lãnh v?c công ngh? hóa và dô th? hóa, v?n nu?c ngoài d?u tu vào Vi?t-Nam tang, khi?n cho s? nhân công nhi?u hon.

Ph?n l?n nh?ng cu?c dình công x?y ra ? nh?ng t?nh mi?n Nam, kéo dài 1-2 ngày tu?ng trung. Nguyên nhân chính là luong b?ng và ph?n l?n là do ch? nhân s? d?ng lao d?ng vi ph?m lu?t lao d?ng và các cam k?t v?i ngu?i lao d?ng.

5. Ph?n ?ng c?a nhà nu?c d?i v?i nh?ng cu?c dình công

Vào d?u nam 2006, nhà nu?c dã quy?t d?nh tang m?c luong t?i thi?u t?i nh?ng công ty có d?u tu nu?c ngoài lên g?n 40%. Luong hàng tháng tang t? du?i 40 M? kim lên d?n m?c t?i thi?u 55 M? kim t?i hai thành ph? l?n nh?t c?a Vi?t-Nam là Hà-N?i và Sài Gòn, 50 M? kim t?i các thành ph? trung bình, và 45 M? kim t?i nh?ng noi còn l?i c?a Vi?t-Nam.

Vi?c tang m?c luong t?i thi?u s? có hi?u l?c b?t d?u vào ngày 1, tháng 4, 2006. Nhung quy?t d?nh này ch? làm gi?m ch? không th? ch?m d?t du?c phong trào dình công vì ngoài luong b?ng còn có nh?ng lý do khác nhu di?u ki?n làm vi?c t?i t?, ch? nhân b?t làm nhi?u gi? và không tr? ti?n làm ph? tr?i, vi ph?m nhân ph?m c?a công nhân, kh?u tr? luong b?ng nhung không b? vào qu? b?o hi?m. M?t s? ch? nhân không tr? ti?n luong dúng theo l?ch trình ho?c n? ti?n công nhân r?i b? tr?n vì phân xu?ng và máy móc d?u tài s?n thuê mu?n l?i.

Bà Cù Th? H?u, Ch? T?ch c?a TLÐLÐVN th?a nh?n r?ng công doàn không lãnh d?o du?c các cu?c dình công theo dúng th? t?c pháp lý. Ð?c bi?t là co s? ? các xí nghi?p có v?n d?u tu nu?c ngoài r?t y?u kém. Công doàn mu?n dình công ph?i xin ý ki?n c?a Ð?ng b? ? d?a phuong, do dó mà công doàn không t? ch?c cu?c dình công theo dúng lu?t.

Trong ph?n l?n các tru?ng h?p, nh?ng ngu?i lãnh d?o công doàn và d?ng b? cung làm thuê và an luong c?a ch? nhân. Các th? t?c d? xin phép dình công còn ph?c t?p, kéo dài 20-30 ngày, khi?n ngu?i lao d?ng không th? ch? d?i du?c. Ngoài ra h?i d?ng tr?ng tài ? c?p t?nh không ho?t d?ng trong nhi?u nam nay. Ð? k?t lu?n bà H?u nh?n xét r?ng Lu?t Lao Ð?ng không phù h?p v?i th?c t?.

Vào cu?i tháng 3, 2006, ?y Ban Thu?ng V? Qu?c H?i dã h?p bàn d? s?a d?i B? Lu?t Lao Ð?ng, d?c bi?t v? Chuong XIV bao g?m các di?u kho?n liên quan d?n quy?n dình công và vi?c hòa gi?i các cu?c tranh ch?p gi?a ch? nhân và công nhân. Ngoài ra, theo bà Cù Th? H?u, B? Lu?t Lao Ð?ng m?i cung c?n ph?i thi?t l?p qu? lao d?ng d? trang tr?i nh?ng phí t?n t? ch?c dình công và tr? luong cho công nhân dình công du?i s? lãnh d?o c?a công doàn.

B? Lu?t Lao Ð?ng m?i cung c?n ph?i phân bi?t rõ ràng hai tru?ng h?p dình công. M?t là do tranh ch?p t?p th? v? quy?n c?a công nhân dã du?c ?n d?nh theo lu?t pháp hay theo kh? u?c gi?a ngu?i lao d?ng và ngu?i s? d?ng lao d?ng. Hai là do tranh ch?p t?p th? v? l?i ích khi ngu?i lao d?ng dòi h?i nh?ng quy?n l?i m?i. Hai tru?ng h?p này ph?i có lu?t riêng d? gi?i quy?t khác nhau.

Các d?i bi?u m?i dây vào cu?i tháng 10, 2006 cung bàn d?n tru?ng h?p dình công h?p pháp và b?t h?p pháp. N?u tòa án phán quy?t dình công h?p pháp, ngu?i s? d?ng lao d?ng ph?i tr? luong cho ngu?i lao d?ng. Ngu?c l?i, n?u là dình công b?t h?p pháp, công nhân và ban lãnh d?o công doàn s? không du?c tr? luong mà còn ph?i b?i thu?ng thi?t h?i cho doanh nghi?p.

Khi hay tin, Công Ðoàn Ð?c L?p Vi?t-Nam (CÐÐLVN), Hi?p H?i Ðoàn K?t Công Nông Vi?t-Nam (HHÐKCNVN) và ?y Ban B?o V? Ngu?i Lao Ð?ng Vi?t-Nam (UBBVNLDVN) du?c thành l?p trong kho?ng cu?i tháng 10 và d?u tháng 11, 2006, bà Cù Th? H?u tuyên b?: “Ngày 20/10 v?a qua, Công Ðoàn Ð?c l?p dã chính th?c ra m?t và dua lên m?ng, ngày 29-30/10 này ? Ba Lan cung s? có t? ch?c công doàn ra d?i, d?i l?p v?i chúng ta...

N?u không giao cho công doàn c?p trên co s? d? hu?ng d?n, giúp d? cho t?p th? d?i di?n c?a ngu?i lao d?ng ? bên du?i mà dình công thì các t? ch?c công doàn này s? vào và h? s? n?m, lúc b?y gi? chúng ta s? tu?t tay”.

Trong th?i gian H?i Ngh? APEC h?p t?i Vi?t-Nam vào giua tháng 11, 2006 nhà c?m quy?n Hà N?i dã ra l?nh b?t giam m?t s? ngu?i lãnh d?o và c?m tình viên c?a HHCNVN, trong s? dó có ô. Nguy?n T?n Hoành, bà Tr?n th? Lê H?ng; ô. Ðoàn Huy Chuong; ô. Ðoàn Van Diên; ô. Lê Van S?, và cô Nguy?n Th? Tuy?t.

6. K?t lu?n

Trên gi?y t?, công nhân Vi?t-Nam du?c b?o v? b?i m?t trong s? nh?ng lu?t lao d?ng m?nh nh?t th? gi?i. Nhung trên th?c t?, luong b?ng quá th?p, quy?n l?i v? b?o hi?m ngh? nghi?p và s?c kh?e không có, môi tru?ng làm vi?c t?i t?, và trong nhi?u tru?ng h?p công nhân b? gi?i ch? nhân d?i x? nhu nh?ng nô l?.

Ngoài ra thu?ng có s? thông d?ng gi?a ch? nhân và d?i di?n c?a TLÐLÐVN và t? n?n tham nhung. Ðó là nguyên nhân c?a nh?ng cu?c bi?u tình và dình công dã x?y ra và còn ti?p t?c trong tuong lai.

Vi?c Bà Cù Th? H?u và ba phó ch? t?ch b? ra kh?i ban lãnh d?o c?a TLÐLÐVN là m?t quy?t d?nh nh?m xoa d?u nh?ng b?t mãn c?a công nhân Vi?t-Nam. Ðây là gi?i pháp “bình m?i ru?u cu” mà thôi.

N?u Vi?t-Nam không ban hành quy ch? d?c l?p cho TLÐLÐVN và c?i ti?n B? Lu?t Lao Ð?ng cho h?p v?i môi tru?ng kinh t? m?i thì vi?c thay d?i nhân s? cung vô ích. T?t Ðinh H?i 2007 s? l?i có th? là co h?i m? d?u cho m?t chi?n d?ch dình công t? phát m?i.

Tru?c s?c ép c?a c?nh tranh qu?c t? và d?c bi?t là dòi h?i “com áo và t? do” chính dáng c?a kh?i ngu?i lao d?ng Vi?t-Nam cho b?n thân và gia dình, ngu?i ta không ng?c nhiên n?u nhà nu?c CSVN vào m?t ngày không xa s? ph?i nhu?ng b?.

Tài li?u tham kh?o:

1. Lao Ð?ng, “H?i Nh?p và Thách Th?c v?i Công Ðoàn,” s? 358, ngày 28.12.2006.2. Lao Ð?ng, “Ngh? Quy?t H?i Ngh? L?n Th? 8 Ban Ch?p Hành T?ng LÐLÐVN (Khóa IX), s? 359, ngày 29.12.2006.3. Lao Ð?ng, “Ð?ng Chí Ð?ng Ng?c Tùng Ðu?c B?u Làm Ch? T?ch T?ng LÐLÐVN,” s? 359, ngày 29.12.2006

4. Nguy?n Qu?c Kh?i, “Ch? Ð? Lao Ð?ng t?i Vi?t-Nam: Lý Thuy?t và Th?c Hành,” Warsaw, 28.10.2006.5. BBC, “Bà Cù Th? H?u Lo Ng?i Công Ðoàn Ð?c L?p,” 30.10.2006.6. Thanh Niên, “Ch? T?ch Qu?c H?i Nguy?n Van An: 'Không Th? Coi Cu?c Ðình Công Chua Ðúng Trình T?, Th? T?c Là B?t H?p Pháp,” 30.03.2006.7. VNExpress, “Bà Cù Th? H?u Th?a nh?n Y?u Kém c?a Công Ðoàn Co S?,” 08.01.2006.8. Cù Th? H?u, “Trách Nhi?m To l?n c?a Công Ðoàn Vi?t-Nam,” T?p Chí C?ng S?n, S? 13, 2002.