* Liên Thành

L?i tòa so?n: Tác gi? Liên Thành nguyên là Cháu n?i c?a Ngài K? Ngo?i H?u Cu?ng Ð?, thu?c dòng con tru?ng c?a Vua Gia Long( t?c Ðông Cung Anh Du? Ð?i Nguyên Soái Hoàng Thái T? Nguy?n Phúc C?nh). Ông sinh 1 Tháng Mu?i Hai 1942, t?i Hu?, h?c Qu?c H?c và Ð?i H?c Hu? (Phân khoa S?), tình nguy?n gia nh?p quân d?i (khóa 16 Võ Khoa Th? Ð?c). Ra tru?ng nam 1963, c?p b?c Chu?n úy, ông làm Ph? tá Qu?n Tru?ng cho Chi khu Nam Hòa, sau là Ð?i Ð?i Tru?ng Ð?i Ð?i Nghia Quân Nam Hòa, d?i d?i tru?ng d?i d?i ÐPQuân, Chi Khu Phó Nam Hòa. 1966, Phó tru?ng Ty C?nh sát Ð?c Bi?t Ty CSQG/Th?a Thiên (Hu?). 1969, Ch? Huy Tru?ng CSQG Th?a Thiên (Hu?) cho d?n d?u Tháng Giêng 1975. Tác ph?m: “Bi?n Ð?ng Mi?n Trung, Nh?ng bí m?t chua ti?t l?, giai do?n 1966-1971”, xu?t b?n nam 2008.

Có quá nhi?u k? ni?m v? Hu? trong tôi. T? t? Hu? dã lâu, lâu l?m r?i... t? d?o quê huong b?t d?u chìm trong th?m h?a. Hon ba muoi ba nam, chua m?t l?n nào v? tham c?nh cu ngu?i xua, tìm l?i nh?ng d?u v?t th?i gian c?a m?t Hu? ngày tháng cu.

Nam Cali, noi x? l? quê ngu?i, mùa này cu?i nam, bu?i sáng tr?i tr? l?nh, suong mù mênh mông, m? ?o, g?i nh? nh?ng k? ni?m Hu? vào nh?ng ngày cu?i nam, cung suong mù dày d?c ch?n l?i di, hình ?nh nh?ng ngu?i dàn bà Hu? v?i chi?c áo dài, khi ?n, khi hi?n trong suong s?m, qu?y dôi thúng cá, n?ng triu dong dua trên vai t? Ch? Dinh qua c?u Gia H?i, Ch? N? qua c?u Tràng Ti?n d?n ch? Ðông Ba, hay nh?ng gánh com h?n t? vùng C?n H?n bang qua Ð?p Ðá lên du?ng Hàng Me, r?i thì n?i bún trâu t? lò trâu Vân Duong lên vùng An C?u thom l? lùng và quy?n ru trong suong s?m. Ai dã là dân Hu? mà chua m?t l?n an bún trâu Vân Duong thì qu? là m?t thi?u sót l?n.

Gi? này, th?i gian cu?i nam cung dã g?n k?. T? ch?n xa xôi bi?n bi?t, ch?t th?y nh? quê huong, nh? Hu? m?t cách l? lùng, nh? da di?t... nh? l?i nh?ng ngày c?n T?t c?a nam 1968 t?i Hu?. T? ng? M?u Thân 1968, t?t c? d?u làm cho ngu?i ta nh? d?n Hu?. Hu?, M?u Thân, 68, dã vinh vi?n di vào l?ch s? v?i n?i hãi hùng kinh s?...

Ðã hon b?n muoi nam trôi qua v?y mà v?t thuong M?u Thân nhu v?n còn dau d?n trong lòng, c? m?i d? Ðông sang, v?t thuong l?i tái phát, l?i dau nh?c tr? l?i, nh?t là th? h? chúng tôi, nh?ng k? su?t n?a cu?c d?i tu?i tr? s?ng tr?n và dâng hi?n cho “c?u Tràng ti?n sáu vài mu?i hai nh?p”, cho “sông An c?u n?ng d?c mua trong”, cho “ti?ng chuông Thiên M? canh gà Th? Xuong”, và cho nh?ng ngày mua b?i giang d?y t? Van Thánh, Thiên M?, xu?ng Kim Long v? B?ch H?, qua Hoàng Cung c?a m?t th?i: “L?i xua xe ng?a h?n thu th?o”, mua b?i m? nh?t trên dòng sông Huong trôi v? Ð?p Ðá, V? D?, dòng sông âm th?m l?ng l?, nhu d?i ngu?i dân Hu? ch?u d?ng bao nhiêu d?i thay, bao nhiêu ngh?ch c?nh c?a m?t th?i chính chi?n, tao lo?n.

Và khi dã ? lính, du?c phép v? Hu?, b?t ch?t di ngang qua tru?ng Ð?ng Khánh, ngang b?n dò Th?a Ph? vào bu?i chi?u tan h?c khi mà “Áo em tr?ng quá nhìn không ra”, nhìn theo mà lòng ng?n ngo bu?n.

“H?n lính vuong qua vài s?i tóc

Tôi thuong em mà em dâu có hay”

(Tho Quang Dung)

Ðó là Hu? yêu d?u ngàn d?i. M?t n?a quãng d?i s?ng và l?n lên t?i Hu?, tôi bây gi? tháng nam xa cách, th?t nh? khôn nguôi.

Nh? l?i M?u Thân 1968, sau 22 ngày b? VC chi?m gi?, d?n ngày th? 26 Hu? hoàn toàn du?c c?u thoát kh?i con tai bi?n do chính QLVNCH, xin t? on các anh, ngu?i lính VNCH.

Th? nhung sau tai uong th?m kh?c dó, Hu? còn l?i gì?

Thân thu?c gia dình, b?n xa, b?n g?n, hàng xóm láng gi?ng g?n, xa, bao nhiêu m?t mát chia lìa, bao nhiêu t?ng bi?t, bao nhiêu ng?m ngùi xót xa, Hu? d?u nh?n lãnh sau ngày dó.

Sau M?u Thân Hu? ch?ng còn gì, có còn chang là nh?ng d? v? diêu tàn trong lòng ngu?i và trong lòng c? dô Hu?.

Vi?t C?ng tràn vào Hu? khuya ngày m?ng m?t r?ng ngày m?ng hai T?t M?u Thân, sau 22 ngày tàn sát dân Hu? và gây tang tóc, diêu linh, d? nát cho Hu?, b?n chúng b?t d?u ch?y tr?n kh?i Hu? vào khuya ngày 22/2/1968, khi b? QLVNCH t?n công và d?y b?n chúng ra kh?i Hu?, d? l?i cho Hu? nh?ng dau thuong cùng c?c v?i 5,327 n?n nhân mà chúng dã h? sát và 1,200 ngu?i m?t tích không còn d?u v?t tìm ki?m.

Hu? còn l?i diêu tàn d? nát, thành ph? d?y r?y xác ngu?i. T? du?ng Lê L?i, d?n du?ng Nguy?n Hu?, tru?ng Thiên H?u, vùng Dòng Chúa C?u Th? kéo v? du?ng Duy Tân, qua du?ng Lý Thu?ng Ki?t, Tr?n Cao Vân, khu tòa Ð?i Bi?u, khu tòa Hành Chánh T?nh, b?nh vi?n Trung uong Hu?, khu Buu Ði?n, Ngân Kh?, b? tàn phá n?ng n?, dâu dâu cung th?y xác ngu?i, ngay v? du?ng, trong lùm cây b?i c?, xác ngu?i dã sình th?i và b?t d?u r?a nát.

Dòng sông An C?u “n?ng d?c mua trong” có 6 cây c?u b?c ngang. C?u An C?u n?i li?n qu?c l? I ra t?nh Qu?ng Tr? dã b? phá s?p hoàn toàn.

C?u Kho Rèn, c?u Ph? cam, C?u B?n Ng?, 3 cây c?u này loang l? v?t d?n pháo binh, dã hu h?i d?n hon 70%, không th? s? d?ng du?c n?a; duy ch? còn c?u Nam Giao n?i thành ph? lên vùng T? Ðàm Nam Giao, và c?u Ga, n?i thành ph? lên ga tàu l?a Hu?- Ðà N?ng, Hu?-Qu?ng Tr? tuong d?i còn có th? s? d?ng du?c.

Và c?u Tràng Ti?n sáu vài mu?i hai nh?p ngay gi?a lòng thành ph? Hu? ch? còn l?i nam vài, m?t d?u vài kia dã chìm xu?ng du?i dòng sông l?nh...

C?u Tràng Ti?n là m?t k? ni?m vui bu?n, khó quên. Nó nhu m?t ph?n d?i c?a ngu?i Hu?. Chi?c c?u dó là m?t ch?ng nhân th?m l?ng c?a l?ch s?, dã bi?t bao d?i thay c?a nhi?u tri?u d?i, nhi?u th? h?, c?a nh?ng thang tr?m, nh?ng bi?n d?ng dau thuong, mà t? qu?c và dân t?c dã gánh vác còng lung, và quê huong dã gánh ch?u d?a dày, nó không th? gãy vì dó là m?t hình ?nh m?t bi?u tu?ng quá sâu trong lòng ngu?i Hu?, trong lòng nh?ng k? Hu? tha huong, m?i khi nh?c d?n nó, nh? d?n nó l?i th?n th?c ngh?n ngào, l?i nh? da di?t, nh? cu?ng quít, mu?n tìm v? ch?n cu quê xua, noi có “C?u Tràng Ti?n sáu vài mu?i hai nh?p”, noi dó là Hu? d?u yêu muôn d?i. Có th? nói, C?u Tràng Ti?n, dòng sông Huong, núi Ng? Bình và ngu?i Hu? c? b?n là m?t.

C?u du?c kh?i công xây c?t t? Tháng Nam nam 1889, nam Thành Thái th? 9, và hoàn t?t vào Tháng Mu?i nam 1890, do công ty Eiffel lãnh th?u xây c?t v?i t?n phí 800,000 Fr. Nhu v?y tính d?n nay, nam 2008 cây c?u dã du?c 119 nam tu?i d?i. Vào lúc khánh thành, cây c?u du?c d?t tên là c?u Thành Thái. Sau bao nhiêu bi?n d?i thang tr?m c?a l?ch s? và c?a Hu?, cây c?u du?c d?i tên: C?u Tràng Ti?n. Tràng Ti?n, tên th?t don gi?n, vì cây c?u du?c xây t?i vùng Phú Xuân, Thu?n Hóa, noi thu? xua các d?i Chúa Nguy?n có xu?ng dúc ti?n t?i dó. Ch? v?y thôi.

Nam 1946, khi quân d?i Pháp t?n công và tái chi?m Hu?, Vi?t Minh rút kh?i thành ph?, trong k? ho?ch “Tiêu th? kháng chi?n” b?n chúng dã gi?t s?p m?t vài c?u Tràng Ti?n. Nam M?u Thân 1968, l?n th? hai, cây c?u l?i b? b?n chúng gi?t s?p.

Vì th? mà Hu? trong nh?ng ngày tháng t?m yên bình không ti?ng súng, dã có nh?ng câu hò d?i, dáp, vang v?ng trên dòng sông Huong vào nh?ng dêm khuya trang sáng tr?i dài t? Linh M? xu?ng c?u B?ch H? d?n Hoàng Cung, qua c?u Tràng Ti?n xuôi v? Ð?p Ðá, ngang qua V? D? d?n t?n thôn Th? L?c, ti?ng hò nghe nhu m?t l?i oán trách, não nu?t, bu?n l? lùng.

Câu hò d?i di:

“C?u Tràng Ti?n b?y nhiêu nam qua l?i

K? t? d?i Thành Thái d?n nay

Ch?nh lòng bi?t m?y ai oi

Vi?c chi nên n?i dang tay gi?t c?u.”

Câu hò dáp l?i:

“L?m chuy?n ly k? h?i làm chi cho t?i d?

Nh?p c?u nghiêng ng? chua l? anh oi

Ði?n C?n Chánh h? dút h? choi

Khói bay nghi ngút t?n Tr?i anh th?y không.”

(C? Ung Bình Thúc D?)

Khu Qu?n 2, trung tâm thuong m?i Hu? l?i càng diêu tàn và tang thuong hon. Dãy ph? n?i dài t? b?n xe Nguy?n Hoàng xu?ng d?n du?ng Tr?n Hung Ð?o, qua du?ng Phan B?i Châu, du?ng Hàng Bè, d?n khu Gia H?i du?ng Chi Lang, khu Trung B?, du?ng B?ch Ð?ng, d?n t?n tru?ng trung h?c Gia H?i, qua khu Bãi Dâu, nhi?u c?a ti?m dã s?p d?, nhi?u c?a hàng có d?n h?ng ngàn v?t d?n, và d?y nh?ng xác ngu?i và nh?ng m? chôn t?p th?.

Tr? vào qu?n I thành n?i Hu?, noi dây trong 22 ngày tr?n chi?n n?ng n? nh?t, c?ng quân dã b? Quân l?c VNCH vây ch?t, b?n chúng không còn du?ng rút lui nên c? phá vòng vây c?a TQLC Vi?t Nam C?ng Hòa, Nh?y Dù, Su Ðoàn I BB. Tr?n chi?n cam go và ác li?t, kéo dài nhi?u ngày.

Thành n?i Hu? v?i nh?ng c?a thành: Thu?ng T?, Chánh Tây, Ðông Ba, C?a Trài, khu K? Ðài t?t c? d?u b? tàn phá, s?p d? n?ng n?, có noi không còn viên g?ch nào ch?ng lên viên nào.

Khu v?c Tây Linh, Tây L?c, du?ng Hòa Bình, Ðinh B? Linh c?a Thu?ng T?, c?a Ðông Ba t?t c? diêu tàn s?p d?, xác ngu?i dã sinh th?i.

Tang thuong và dau d?n nh?t là khu v?c Ð?i N?i, T? C?m Thành, m?t di tích l?ch s? c?a tri?u d?i nhà Nguy?n dã b? phá h?y n?ng n?.

Ðã hon 150 nam tru?c, trong tri?u d?i Vua Minh M?ng Bà Huy?n Thanh Quang hoài v?ng nhà Lê dã vi?t trong bài 'Thang Long hoài c?':

“L?i xua xe ng?a h?n thu th?o

Ngõ cu lâu dài bóng t?ch duong

Ðá v?n tro gan cùng tu? nguy?t

Nu?c còn cau m?t v?i tang thuong.”

Thì nam 1968 c? dô Hu?, Ð?i N?i, T? C?m Thành còn diêu tàn kh?ng khi?p, rùng r?n hon Thang Long ngày xua ngàn l?n.

Và trong nh?ng ngày kinh hoàng co c?c c?a nam M?u Thân 1968, dân chúng Hu? dã t? n?n trên chính ngay thành ph? Hu?, noi chôn nhau c?t r?n c?a h?.

T?t c? các tru?ng Qu?c H?c, Ð?ng Khánh, Ki?u M?u, Lê L?i, Thiên H?u, Thu?ng T?, Hàm Nghi, Dòng Chúa C?u Th?, nhà th? Ph? Cam dã là nh?ng tr?i t? n?n. H?ng ngàn ngu?i cho m?i noi.

Ðàn bà, tr? tho, ông già, bà lão, h? kinh hoàng, th?t th?n, dói khát, ôm nhau d? cùng ch?t, cùng s?ng trong nh?ng gi? phút bi thuong dó, kh? n?n dã vút t?n tr?i xanh, cùng c?c dã xu?ng t?n dáy sâu, k? sao cho h?t, vi?t sao cho cùng. Ôi! Hu? dau thuong, Hu? d?a dày. Hu? d?a ng?c tr?n gian có th?t c?a nam M?u Thân 1968.

R?i nh?ng ngày tháng k? ti?p, Hu? trong c?nh diêu tàn còn ph?i gánh ch?u thêm tang tóc chia lìa. Có th? nói h?u nhu không có gia dình nào không có thân nhân b? VC sát h?i ho?c b?t di, v? m?t ch?ng, con m?t cha, anh em m?t nhau, b?n g?n, b?n xa, hàng xóm láng gi?ng v?ng bóng. Hu? dã s?ng trong n?i hy v?ng mong manh, và ni?m d?n dau tuy?t v?ng t?n cùng. M?i ngu?i dã s?ng trong kh?c kho?i ch? d?i ngu?i thân tr? v?, và trong ngh?n ngào, d?n dau, xót xa khi dã tìm ra thân xác c?a thân nhân n?m ch?t co qu?p bên v? du?ng Lê L?i, Duy Tân, Nguy?n Hu?, Tr?n Hung Ð?o Chi Lang Nhà Bè, Ðinh B? Linh, Hòa Bình, Ngã tu Anh Danh, Mi?u Âm H?n, ch?t t?c tu?i trong lùm cây b?i b?, du?i h? sâu h?m c?n, t?i tru?ng Trung h?c Gia H?i, Bãi Dâu, t?i c?a Ðông Ba, Thu?ng T? Nhà Ð?, bên b? khe v?c th?m, d?c theo Khe Ðá Mài, Khe Trái, Khe L?, t?i vùng Lang Xá Bàu, Lang xá C?n v.v...

Và nhu ông Tú Tr?n T? Xuong dã nói: “B?ng con m?t d?y, ng? mình chiêm bao”.

Qu? dúng, bu?i sáng th?c gi?c, ch?t th?y thành ph? Hu? ph? m?t màu tang tr?ng: H?ng doàn ngu?i khan tang áo ch?, theo sau h?ng tram c? quan tài, u bu?n, ch?m bu?c d?c c?u Tràng Ti?n theo du?ng Lê L?i lên nghia trang Ba Ð?n c?nh dàn Nam Giao, noi m? chôn t?p th? c?a hàng ngàn n?n nhân vô t?i b? b?n qu? d? Vi?t C?ng tàn sát.

Còn gì dau thuong hon h?i tr?i, h?i d?t, h?i sông Huong núi Ng?, h?i Cung mi?u tri?u xua, h?i h?n thiêng s?ng núi, h?i anh linh ti?n nhân sao n? d?a dày dân t?c d?n t?n cùng kh? dau.

Có th? là m?t nghi?p báo chang? Có th? ngày xua trên du?ng Nam ti?n m? mang b? cõi, các v? Tiên Ð? dã quá m?nh tay v?i dân t?c khác d? ngày nay con cháu ph?i tr? món n? oan khiên này?

Hu? trong tình tr?ng g?o thi?u, nhu y?u ph?m thi?u, di?n thi?u, nu?c thi?u, dân Hu? dang qu?n qu?i, co c?c trong các tr?i t? n?n. Xác ngu?i sình th?i trong thành ph?, và h?u nhu trong các tr?i t? n?n không noi nào có nhà v? sinh cho d?ng bào, h? ph?i tùy co ?ng bi?n vì th? không m?t tr?i ty n?n nào không t?a mùi hôi th? dó.

Nguy co nh?ng con b?nh truy?n nhi?m có th? x?y ra b?t c? lúc nào. Nh?ng ngày này th?i ti?t l?i quá x?u, b?u tr?i th?t th?p, ph? m?t màu xám, t?ng con mua phùn tr?i dài qua thành ph?, ngày này sang ngày khác, l?nh c?t da. Ông già, bà lão, tr? tho, run r?y trong chi?c áo mong manh, h? dang b? dói và l?nh trong các tr?i t? n?n.

Hu? trong d? nát diêu tàn, trong dau thuong qu?n qu?i. Hu? n?m b?t d?ng nhu ngu?i b?nh bán thân b?t to?i, tu?ng ch?ng nhu không bao gi? gu?ng d?y n?i.

M?t s? ít ngu?i Hu? dã nói: “Hu? ch? d? mà nh?, ch? không d? mà ?”, và h? dã b? Hu? ra di...

***

Th? nhung, có m?t ngu?i, m?c d?u thân sinh là ngu?i B?c, nhung ông ta l?i du?c sinh ra t?i Hu?, l?n lên t?i Hu?, r?i kh?i Hu? t? d? quê huong chìm d?m trong binh l?a. Nhung m?i khi Hu? g?p n?n, dân Hu? g?p n?n, ông l?i tr? v? Hu? v?i t?m chân tình và lòng thi?t tha c?u Hu? và giúp d?ng bào Hu?.

Sáng hôm nay, ng?i vi?t nh?ng dòng ch? v? ông mà lòng tôi không nén n?i xúc d?ng. Tu?ng nh? d?n ông, m?t ngu?i anh c? trong l?c l??ng CSQG, không nh?ng tôi mà còn m?t s? l?n anh em d?ng d?i trong l?c lu?ng CSQG muôn d?i thuong ti?c và kính tr?ng ông.

Hùm ch?t d? da, ngu?i ta ch?t d? ti?ng. Bây gi? ông dã di khu?t, không còn trong cu?c d?i phi?n mu?n này n?a, nhung Ông dã d? l?i ti?ng t?t muôn d?i, d? l?i s? kính tr?ng, và lòng bi?t on c?a r?t nhi?u ngu?i dân Hu?.

Ông chính là Thi?u Tu?ng Nguy?n Ng?c Loan, Tu L?nh L?c Lu?ng CSQG (1966- Tháng Nam 1968).

Thi?u tu?ng Nguy?n Ng?c Loan sinh ngày 1 Tháng Hai 1930 t?i Hu?, t?t nghi?p khóa 1 tru?ng Võ b? Th? Ð?c.

- 1953 Thi?u Tu?ng Loan th? hu?n khóa phi công t?i tru?ng Không quân Salon de Provencce t?i Pháp, t?t nghi?p v?i b?ng K? Su Hàng Không. Ông là m?t trong nh?ng phi công lái khu tr?c co d?u tiên c?a VNCH.

- 1960 ông gi? ch?c v? CHT Phi doàn 2 Quan sát t?i Nha Trang.

- 1964, vinh thang Ð?i Tá, Tu L?nh Phó Không Quân VNCH.

Ngày 11 Tháng Hai 1965, Ð?i tá Nguy?n Ng?c Loan dã d?n d?u nh?ng phi doàn A1 Skyraider vu?t v? tuy?n 17 oanh t?c mi?n B?c Vi?t Nam trong chi?n d?ch Mui Tên L?a (Flamming Dart).

Chua bao gi? trong cu?c chi?n d?y bi th?m c?a quê huong mà lòng yêu nu?c và tinh th?n chi?n d?u ch?ng C?ng S?n c?a dân quân Tr? Thiên l?i lên cao nhu v?y. Dân chúng, h?c sinh, sinh viên Hu? dã t? ch?c bi?u tình l?n d? hoan hô, vinh danh nh?ng ngu?i hùng Không L?c VNCH, nh?ng Kinh Kha c?a th?i d?i, dã vu?t sông Gianh xông vào d?t d?ch. Nh?ng tên tu?i nhu Nguy?n Ng?c Loan, Ph?m Phú Qu?c... m?t th?i dã du?c d?ng bào trân tr?ng vinh danh.

Tôi b?y gi? ch? là viên si quan tr?, c?p Thi?u úy, du?c bi?t tên ông t? d?o dó.

Sau cu?c hành quân Mui Tên L?a 11 Tháng Hai 1965, Ð?i tá Nguy?n Ng?c Loan du?c b? nhi?m v? làm T?ng Giám Ð?c CSQG, Giám Ð?c Nha An Ninh Quân Ð?i, Giám d?c Ph? Ð?c ?y Trung Uong Tình Báo.

Tháng Ba 1966 mi?n Trung Hu? d?y sóng, bi?n d?ng l?n x?y ra vì tham v?ng diên cu?ng, b?t ch?p v?n m?nh qu?c gia- dân t?c say mê quy?n l?c c?a nh?ng k? d?i l?t tu hành, cam tâm làm tay sai cho CSVN dã ng? mình là “anh hùng cái th?”, liên ti?p kh?ng ch?, gây b?t ?n chính tr? cho d?t nu?c.

V?i s? nhu?ng b? c?a M?, liên t?c thay d?i di?u hành các “tri?u d?i”, d? d?n thi?t l?p quy?n l?c den qua các cu?c bi?u tình, xu?ng du?ng c?a các Ph?t t? tranh d?u. T? tri?u d?i Duong Van Minh, d?n Nguy?n Khánh, qua tri?u d?i Khánh-Minh-Khiêm, d?n tri?u d?i Tr?n Van Huong, Phan Huy Quát, cho d?n th?i gian d?u c?a chính quy?n Tu?ng Thi?u-K?, t?t c? d?u b? thao túng, s?p d?t nhân s?.

Ð?n khi tình hình vu?t quá s? ch?u d?ng c?a chính quy?n Johnson, và d?t nu?c Vi?t Nam C?ng Hòa trên b? v?c th?m d? cho CSVN thôn tính, các Tu?ng lãnh ph?n n? thì Henry Cabot Logde không th? nào nghe l?i và chi?u chu?ng b?n name vùng ngông cu?ng du?c n?a. B? phía M? t? ch?i không ?ng h?, t? Saigòn, chúng bay ra Hu? cùng dám cán b? C?ng S?n n?m vùng quá lâu trong Ph?t giáo nhu Hoàng Ph? Ng?c Tu?ng, Nguy?n Ð?c Xuân, Phan Duy Nhân, Hoàng Ph? Ng?c Phan v.v... và du?c s? h? tr? m?nh m? c?a B? Chính Tr? d?ng C?ng S?n Vi?t Nam qua tên Trung tá di?p viên Hoàng Kim Loan, b?n chúng muu d? mu?n bi?n mi?n Trung thành m?t vùng trái d?n, và âm muu bi?n Kinh dô Hu? ngày xua s? là th? dô c?a dám MTGP Mi?n Nam.

Cu?c bi?n d?ng x?y ra t? Tháng Ba 1966, và kéo dài trong 100 ngày. Tình hình r?i lo?n t?ng gi?, t?ng ngày, công s? c?a chính quy?n b? dám ph?n lo?n chi?m gi?, co s? Ngo?i giao doàn b? d?t phá, Quân d?i, Công ch?c, C?nh sát, ngã theo dám tranh d?u. Thành ph? không còn Chính quy?n, không còn lu?t pháp qu?c gia, dám tranh d?u mu?n vu kh?ng, mu?n dánh d?p, mu?n b?t b? ai tùy thích. Dân chúng Hu? kinh hoàng h?n lo?n, d?i s?ng m?i ngày m?i co c?c, h? s?ng trong ni?m tuy?t v?ng, bu?n th?m nhìn tuong lai vô d?nh...

Chính ph? Trung Uong dã liên t?c c? ra mi?n Trung b?n v? tu?ng lãnh v?i ch?c Tu L?nh Quân Ðoàn d? ?n d?nh tình hình mi?n Trung, nhung tình hình v?n m?i ngày m?i r?i lo?n thêm, h? b?t l?c bó tay. Trung Tu?ng Nguy?n Chánh Thi ph?i ngã theo dám ph?n lo?n, ch?ng l?i chính ph? Trung uong; d?n Thi?u Tu?ng Nguy?n Van Chuân, r?i d?n Trung Tu?ng Tôn Th?t Ðính, ông này ho?ng s? phong trào tranh d?u ph?i ch?y tr?n vào BTL/Su doàn TQLC Hoa K? t?i Ðà N?ng xin t? n?n, r?i d?n Thi?u Tu?ng Hu?nh Van Cao. Thi?u Tu?ng Cao dã b? viên Trung úy Su Ðoàn I BB ly khai Nguy?n Ð?i Th?c b?n, cung may ông không b? trúng d?n và cu?i cùng Thi?u Tu?ng Cao cung vào xin t? n?n t?i BTL/TQLC Hoa K? t?i Ðà N?ng.

V?i m?t tình hình r?i lo?n và h?u nhu tuy?t v?ng t?i mi?n Trung nhu v?y, b?n Tu?ng dã b? ch?y, Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan, T?ng Giám Ð?c CSQG du?c Chính ph? giao tr?ng trách ?n d?nh và tái l?p an ninh tr?t t? t?i mi?n Trung, d?c bi?t là Ðà N?ng và Th?a Thiên Hu?.

Theo Ð?i tá Tr?n Minh Công, Vi?n Tru?ng H?c Vi?n CSQG/ VNCH, (vào th?i di?m dó Ð?i Tá Công là m?t Si quan tr? c?a LL/CSQG cùng di v?i Ð?i tá Loan ra Ðà N?ng) thì l?c lu?ng c?a BCH/hành quân d?p lo?n c?a Ð?i Tá Loan g?m có Chi?n Ðoàn TQLC/VNCH, du?c tang phái thêm m?t ti?u doàn Nh?y Dù/VNCH, l?c lu?ng hành quân du?c không v?n ra Ðà N?ng dã ph?i ? trong phi tru?ng m?t hai ngày mà không th? tung quân ra du?c vì Ð?i tá Loan mu?n tránh m?t cu?c d? máu x?y ra, b?i l? Trung doàn 51 BB/VNCH ly khai dang b? trí và s?n sàng t?n công l?c lu?ng c?a Ð?i Tá Loan. Ð?y là chua nói d?n bên c?nh Trung Ðoàn 51 BB ly khai còn có ti?u doàn 11/BÐQ c?a Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu cung dã h?p tác v?i l?c lu?ng tranh d?u t?i Ðà N?ng.

Thi?u Tu?ng KQ Nguy?n Cao K?, lúc dó là Ch? T?ch ?y Ban Hành Pháp Trung Uong, dã bay ra Ðà N?ng h?p cùng Ð?i Tá Loan. Thi?u Tu?ng K? có ý d?nh cho chi?n d?u co c?a Không Quân VNCH c?t cánh nh?m vào BCH c?a Trung doàn 51 BB ly khai, ch? m?c dích c?nh cáo, nhung g?p ngay ph?n ?ng v? phía Chính Ph? Hoa K?, qua Tu l?nh l?c lu?ng TQLC/Hoa K? t?i Ðà N?ng, Trung Tu?ng Waltz, dã g?i m?t thông di?p cho Thi?u Tu?ng K?:

- N?u chi?n d?u co c?a Không quân VNCH c?t cánh, ông ta s? cho chi?n d?u co Hoa K? c?t cánh ngan ch?n, b?n h? ngay.

Ðu?c h?i lý do t?i sao? Theo ông Tr?n Minh Công thì Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan cho r?ng có l? Hoa K? dã bu?c Chính ph? VNCH ph?i ch?p nh?n m?t s? di?u ki?n nào dó c?a h? thì h? m?i ch?u d? yên cho Chính ph? VNCH ra tay d?p dám ph?n lo?n; và câu k?t lu?n chua xót c?a ông Tr?n Minh Công: “Th?t tình không hi?u n?i, dây là lo?i Ð?ng Minh ki?u gì”.

Cung theo ông Tr?n Minh Công, lúc b?y gi? tình hình t?i Ðà N?ng r?t cang th?ng, nguy hi?m, và d?y b?t tr?c. Có th? dánh nhau l?n trong thành ph? Ðà N?ng gi?a l?c lu?ng hành quân d?p lo?n c?a Ð?i Tá Loan g?m TQLC, Nh?y Dù VNCH, và quân d?i ly khai g?m có Trung Ðoàn 51 BB, Ti?u Ðoàn 11/BÐQ c?a Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu, cùng v?i dám tranh d?u ô h?p nhung s?t máu, cu?ng tín, mà d?i da s? là co s? Vi?t C?ng thu?c 2 Ð?i Ð?i SV Ph?t T? Quy?t T? do chính SV Nguy?n Ð?c Xuân ch? huy, t? Hu? vào Ðà N?ng tang cu?ng cho l?c lu?ng tranh d?u t?i chùa T?nh h?i Ðà N?ng, b?n chúng dã du?c trang b? vu khí.

Ð? tránh d? máu gi?a phe mình dánh phe ta, Ð?i Tá Loan dã dùng nh?ng ngu?i b?n thân c?a Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu bí m?t ti?p xúc và chiêu d? d?i úy Dzu tr? v? v?i chính ph?. BÐQ là m?t trong nh?ng binh ch?ng thi?n chi?n nh?t c?a QLVNCH, Ti?u doàn BÐQ c?a Ð?i úy Dzu l?i dang chi?m gi? thành ph? Ðà N?ng, không chiêu d? du?c ti?u doàn này thì d?i h?a s? x?y ra. Ngu?i ph? trách công tác chiêu d? Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu là Ð?i Úy Nguy?n T? Cu?ng.

Ð?i úy Nguy?n T? Cu?ng xu?t thân Khóa 7 Võ b? Ðà L?t, ông là chuyên viên tình báo ph? trách tình báo h?i ngo?i vùng B?c Lào. Sau d?o chánh 1963, ông b? b?t gi? và giam t?i C?c An Ninh Quân Ð?i. Theo l?i ông k? l?i v?i tôi:

- Sau d?o chánh 1963, anh b? b?t vì là ngu?i c?a C?u C?n. Tù m?t nam du?c th? ra, dói quá, m?y th?ng M? tr? ti?n và xúi d?i anh tham gia d?o chánh, ch?nh lý lung tung, l?i b? An Ninh Quân d?i b?t l?i, l?n này b? giam g?n 2 nam. Ðang ? tù thì b?ng c?a tù m? ra, du?c d?n di trình di?n ông “Sáu Lèo”, anh dâu bi?t Sáu Lèo là ai, h?i viên Si quan di theo thì m?i bi?t là Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan C?c Tru?ng C?c ANQÐ. Và cu?c g?p m?t v?i anh Sáu Lèo x?y ra nhu sau:

- Ð... C? anh, làm cái gì mà tham gia d?o chánh lung tung d? ph?i ng?i tù.

- Thua Ð?i tá, em làm gì dâu: Sau d?o chánh 1963, em b? b?t vì t?i ngu?i c?a Ông C?u. M?t nam sau du?c th? ra, dói quá tham gia ch?nh lý ki?m tí ti?n còm.

- Mày quen Nguy?n Th?a Dzu không?

- B?n thân.

- Nó theo dám tranh d?u, Ti?u doàn 11/BÐQ c?a nó dang chi?m th? xã Ðà N?ng. Mày ra Ðà N?ng d? nó tr? v?, du?c không?

- Em làm du?c.

- Làm du?c, cho làm l?n, còn không thì v? l?i C?c ? tù ti?p.

- Trình Ð?i tá, làm du?c nhung ph?i có di?u ki?n.

- Ði?u ki?n gì?

- Tru?c khi di Ðà N?ng, Ð?i tá ph?i cho em truy lãnh 3 nam luong. “Có th?c m?i v?c du?c d?o”. B?ch hóa h? so, không ghi vào quân b?. Ð?i tá làm du?c hai chuy?n dó thì em di Ðà N?ng d? th?ng Dzu. Còn không em vào tù ti?p, không di.

- Ðu?c.

Ð?i úy Cu?ng dã g?p Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu, và k?t qu? là Ð?i úy Dzu rút Ti?u Ðoàn 11/BÐQ ra kh?i thành ph? Ðà N?ng, tránh du?c cu?c d? máu không c?n thi?t.

Ð?i úy Nguy?n T? Cu?ng ngay sau dó dã du?c Ð?i tá Loan b? nhi?m làm Tru?ng ty An Ninh Quân d?i th? xã Ðà N?ng (1966-1975). Ông và Ð?i tá Loan tính tình có nhi?u di?m h?p nhau.

Trung Tá Nguy?n T? Cu?ng cung dã theo Thi?u Tu?ng Nguy?n Ng?c Loan, di vào mi?n vinh c?u vào Tháng Mu?i Hai 2007 t?i Nam Cali.

Ph?n Ð?i úy Nguy?n Th?a Dzu, ông theo Ð?i Tá Loan d?p xong v? bi?n d?ng mi?n Trung, v? Sàigòn và du?c Ð?i tá Loan b? nhi?m di làm Tru?ng Ty CSQG m?t trong nh?ng qu?n t?i Ch? L?n.

Tuy v?y, súng dã n? và dã có ngu?i ch?t. Khi ông Tr?n Minh Công ti?n quân vào Chùa T?nh H?i Ðà N?ng, ông dã phát giác có mu?i m?y xác ch?t dã sình th?i trong nhà kho c?a chùa, và chính ông cùng nhân viên thu?c quy?n dã vác nh?ng thi hài sình th?i này ra xe dem chôn.

Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan dã ?n d?nh du?c tình hình t?i Th? xã Ðà N?ng, ông r?i Ðà n?ng ra Hu? ti?p t?c nhi?m v? n?ng n? d?y hi?m nguy là d?p lo?n t?i Hu? mà chính ph? dã giao tr?ng trách này cho ông. Ngu?i ti?p t?c ?n d?nh tình hình an ninh tr?t t? t?i Ðà N?ng là Qu?n Tru?ng C?nh sát Tr?n Minh Công, tân Tru?ng Ty CSQG th? xã Ðà N?ng, ngu?i mà Ð?i Tá Loan tin c?y vào tài nang và lòng dung c?m.

Qu?n Tru?ng C?nh Sát Tr?n Minh Công không ph? lòng c?a Ð?i tá Loan, ông ta dã hoàn t?t nhi?m v? Ð?i tá Loan giao phó cho ông. Ðó là m?t nhi?m v? n?ng n?, ti?p t?c ?n d?nh tình hình r?i lo?n. Ch? m?t nam sau, tình hình Ðà N?ng dã hoàn toàn ?n d?nh. Ð?i Tá Loan l?i thuyên chuy?n ông vào SàiGòn gi? ch?c v? Tru?ng Ty CSQG Qu?n II Th? dô Sàigòn, d? r?i M?u Thân 1968, trong 2 d?t t?ng công kích c?a VC vào Sàigòn, Thi?u tu?ng Nguy?n Ng?c Loan Tu L?nh C?nh Sát Qu?c Gia và Qu?n Tru?ng Tr?n Minh Công l?i sát cánh cùng nhau tung l?c lu?ng CSQG ph?n công ngan ch?n 2 d?t t?n công c?a VC vào Sàigòn ngay nh?ng gi? phút d?u tiên.

***

Tôi tr? l?i v? Tu?ng Loan d?p lo?n mi?n Trung:

Ngày 8 Tháng Sáu 1966 Bi?t Ðoàn 222 C?nh sát Dã chi?n thu?c BTL/CSQG do Trung tá Ph?m Huy S?nh ch? huy d? quân chi?m ty CSQG Th? xã Hu?.

Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan và b? tham muu hành quân d?p lo?n d?n Hu? , ngày 9 Tháng Sáu 1966. L?c lu?ng hành quân chi?m l?i Tòa Hành Chánh c?a T?nh Th?a Thiên và th? xã Hu?, Ð?i Tá Loan d?t BCH hành quân t?i dó. Tôi trình di?n Ð?i tá Loan, nh?n công tác. Ðó là l?n d?u tiên tôi g?p ông.

Hu? lúc b?y gi? hoàn toàn n?m trong b?n tay sai c?a B? Chính Tr? d?ng C?ng S?n Vi?t Nam, qua tên Trung Tá di?p viên Hoàng Kim Loan, Thành ?y viên Thành ?y Hu?, b?n này d?nh bi?n Hu? thành vùng trái d?n. Chi?n tru?ng Hu? dã m?, m?t tr?n Tr?-Thiên-Hu? v?a chính tr? v?a quân s? s? cam go, nguy hi?m và d?y b?t tr?c dang ch? d?i Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan nh?y vào th? l?a.

D?c dãy Tru?ng Son, c?nh su?n Th?a Thiên-Hu?, l?c lu?ng quân s? c?a Hà N?i, Su Ðoàn 324B thu?c Quân Khu Tr? Thiên dang ém quân ch? d?i bi?n c? l?n x?y ra t?i thành ph? Hu? là xua d?i quân bôn t?p t?n công và chi?m Hu?. N?u Ð?i tá Nguy?n Ng?c Loan không k?p th?i c?u Hu?, có l? Hu? dã m?t vào tay C?ng s?n mà không c?n ph?i d?i d?n M?u Thân 1968.

T?i thành ph? Hu?, Su Ðoàn I/BB là m?t trong nh?ng don v? tinh nhu? nh?t c?a QLVNCH hi?n dang du?i s? ch? huy c?a Chu?n Tu?ng Phan Xuân Nhu?n. Có th? nói m?t s? l?n các don v? c?a Su Ðoàn này cùng v?i Tu L?nh, Chu?n Tu?ng Phan Xuân Nhu?n, dã ly khai v?i chính ph? trung uong, ph?c v? cho muu d? den t?i và m?ng tranh bá d? vuong c?a b?n tay sai CSVN dang ch? d?i Ð?i Tá Loan.

Cái g?i là l?c lu?ng tranh d?u lúc ?y có 4 d?i d?i Sinh viên Quy?t T? do tên Nguy?n Ð?c Xuân SV Su ph?m Hán Vi?t ch? huy. B?n d?i d?i này dã du?c Chu?n Tu?ng Phan Xuân Nhu?n dua vào TTHL/Van Thánh c?a Su Ðoàn I/BB hu?n luy?n quân s?, và trang b? vu khí. B?n chúng ph?i h?p ch?t ch? v?i các don v? quân d?i ly khai, cung dang ch? d?i Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan.

Và các liên doàn Công ch?c Ph?t T?, giáo ch?c Ph?t T?, Ti?u thuong Ph?t T? c?a các ch? Ðông Ba, B?n Ng?, An C?u cung dang ch? d?i Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan, l?c lu?ng này kho?ng vài ch?c ngàn ngu?i. Hai phong trào qu?n chúng d?u tranh do tên Trung tá Ði?p viên Hoàng Kim Loan thành l?p cung dang ch? d?i Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan dó là:

-Phong trào Sinh Viên Tranh Th? Hòa Bình do sinh viên Y Khoa Ð?i h?c Hu? Tôn Th?t K? ch? huy.

-Phong trào SV Tranh th? Dân Ch? do sinh Lu?t Khoa Nguy?n H?u Giao ch? huy.

Ðau lòng và nghi?t ngã nh?t là nh?ng th?ng con b?t hi?u c?a Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan cung dã nghe l?i quy?n ru c?a tay sai Hoàng Kim Loan quay l?i ch?ng ông. Ðó là L?c Lu?ng CSQG Ph?t T? thu?c Ty C?nh Sát qu?c Gia Th?a Thiên và Th? xã Hu?, l?c lu?ng này g?m kho?ng trên 5 ngàn Si quan và C?nh Sát viên.

Con ph?n l?i cha, theo gi?c, làm lo?n, th?t b?t h?nh cho Ð?i Tá Loan và l?c lu?ng CSQG/ VNCH.

Và cu?i cùng viên Tu L?nh c?a Phong trào tranh d?u dang ch? d?i Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan trong tr?n thu hùng m?t còn m?t m?t này là Ði?p viên c?a Hà N?i Trung Tá Hoàng Kim Loan.

Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan, m?t anh hùng hào ki?t c?a binh ch?ng Không quân VNCH, m?t hi?p si Kinh Kha c?a th?i d?i, dã vu?t sông Gianh B?c ph?t, trong chi?n d?ch “Mui Tên L?a”, gi? dây Tháng Sáu 1966, Kinh Kha dang tr?c di?n v?i chi?n tru?ng cay nghi?t. Ông s? nh?y vào chi?n tru?ng này, ch? huy tr?n dánh này, tr?n dánh s? còn cam go hon khi d?n d?u Phi Ðoàn Không Quân VNCH lao mình vào d?t gi?c.

Hoàng Kim Loan dã s? d?ng ni?m tin tôn giáo c?a 80% dân chúng Hu? d? gài Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan vào chi?c b?y s?p này, và n?i khó khan c?a ông là m?t s? l?n dân chúng Hu? lúc b?y gi? dã vì cu?ng tín nghe theo l?i m?y ông su VC n?m vùng, không phân bi?t du?c lý l? dúng sai.

Ðau lòng thay, Ð?ng t? bi cung dã b? hai tên này l?i d?ng, làm b?y s?p ngan ch?n Ð?i Tá Loan:

Bàn th? Ph?t dã xu?ng du?ng.

Th?ng tr?n dánh này chua h?n là m?t vinh quang, nhung b?i tr?n dánh này là m?t báo hi?u d?u hàng s?m hon ngày 30 Tháng Tu 1975 c?a dân chúng mi?n Nam Vi?t Nam, c?a Chính ph? VNCH tru?c s? xâm lang c?a C?ng S?n Hà N?i, và chính ngay b?n thân ông, Ð?i Tá Nguy?n Ng?c Loan, d?i binh nghi?p c?a ông s? gi?ng nhu s? ph?n c?a 5 tu?ng Thi, Nhu?n, Chuân, Ðính, Cao.

Th? nhung, th?t không h? danh anh “Sáu Lèo”, Ð?i tá Loan d?n Hu? tr?c di?n v?i m?t l?c lu?ng ph?n lo?n to l?n và hùng h?u nhu v?y. Ông th?t can d?m, bình tinh nh?y vào chi?n tru?ng kh?c nghi?t và cam go này, tung nh?ng dòn ph?n công lúc hu, lúc th?c, y nhu L?nh H? Xung trong Ti?u Ng?o Giang H? c?a Kim Dung nghiêng ng? thân ngu?i tung T?u quy?n ch? ng? d?ch th?.

Và ông dã ch? ng? du?c, d?p tan dám ph?n lo?n:

- Không có d? máu x?y ra.

- Thu h?i Su Ðoàn I/BB l?i cho quân l?c. Giao Su Ðoàn I/BB cho Ð?i Tá Ngô Quang Tru?ng Tham Muu tru?ng Su Ðoàn Nh?y Dù VNCH ch? huy và ch?nh d?n l?i.

- Thâu h?i l?i Hu? cho chính Ph? Trung Uong t? tay sai c?a CSVN, mà tr?c ti?p là Trung tá Ði?p viên Hà N?i Hoàng Kim Loan.

- B?t gi? Chu?n Tu?ng Phan Xuân Nhu?n.

- B?t gi? Trung Tu?ng Nguy?n Chánh Thi.

- Và kho?ng trên m?t ngàn các thành ph?n tranh d?u ch? ch?t, v?a dân s? và quân s? b? b?t dem vào C?c ANQÐ và BTL/CSQG xét s?.

- Thanh lý môn h? và tái t? ch?c gia dình CSQG t?i BCH/CSQG Th?a Thiên Hu?. Ði?u quan tr?ng nh?t là dem l?i bình yên và ?n d?nh cho d?i s?ng d?ng bào Th?a Thiên-Hu?.

B?n v? tu?ng lãnh dã chào thua v?i tình hình r?i lo?n, b? m?c dân chúng Hu? s?ng trong c?nh kinh hoàng, lo s? trong s? áp b?c, kh?ng b? c?a dám V? binh d? Nguy?n Ð?c Xuân, Hoàng Ph? Ng?c Tu?ng, Hoàng Ph? Ng?c Phan, nh?ng ph?n t? tay sai thân c?n c?a Hoàng Kim Loan, nh?ng co s? n?i thành nòng c?t c?a Thành ?y viên Vi?t C?ng Hoàng Kim Loan. Hu? vô chính ph?, không còn lu?t pháp qu?c gia, mà ch? có lu?t r?ng c?a dám gi?c c? này. Ð?i tá Nguy?n Ng?c Loan, Tu l?nh CSQG, dã gi?i thoát d?ng bào Hu? kh?i con tai uong c?a dám gi?c c?, tái l?p l?i lu?t pháp qu?c gia, tr?t t? an ninh công c?ng.

Ngày tôi dua ông và BTM/Hành quân c?a ông xu?ng phi tru?ng Phú Bài v? l?i Sàigòn, tôi còn nh? ông d?n tôi:

- Mày c?n th?n lo gi? mình, b?n nó không tha mày dâu.

Tôi tr? l?i ông:

- D?.

Ông nói ti?p :

- B?n h? nói Ð?i tá và em là hai tên “Ph?n d?o” l?t d? bàn th? Ph?t. Mày có bu?n vì câu nói dó không?

- Không. Ð?i Tá.

- Mình làm dúng, vì dó là b?n ph?n và trách nhi?m c?a mình. Ai mu?n nói gì thì nói, d? ý làm gì.

Sau này, trong chín nam ch?u trách nhi?m an ninh, tình báo, b?o v? sinh m?ng và tài s?n c?a d?ng bào, m?i khi có bi?n d?ng l?n x?y ra t?i Hu?, bu?c ph?i có nh?ng quy?t d?nh và hành d?ng c?ng r?n v?i nh?ng thành ph?n, nh?ng phong trào phá r?i t?o nguy co cho Hu? và cho d?ng bào Hu?, tôi v?n thu?ng nh? d?n câu nói c?a Ð?i Tá Loan, nhu m?t l?i nh?n nh? c?a ông d?i v?i tôi: “Mình ph?i hành d?ng vì dó là b?n ph?n và trách nhi?m c?a mình. Ai mu?n nói gì thì nói, d? ý làm gì ”.

Tr? l?i hai d?t “T?ng công kích, T?ng n?i d?y”, d?t I vào T?t M?u Thân 1968, và d?t II vào Tháng Nam 1968 c?a l?c lu?ng Vi?t C?ng vào Th? dô Sàigòn và Hu? cùng v?i h?u h?t các dô th? l?n c?a Chính ph? VNCH g?m 36 t?nh, trong s? 44 t?nh l? và 6 thành ph? l?n c?a mi?n Nam Vi?t Nam.

Thi?u Tu?ng Nguy?n Ng?c Loan Tu l?nh CSQG/ VNCH, ông dã làm gì d? b?o v? Th? dô Sàigòn và dã làm gì d? giúp d? d?ng bào Hu? dang trong c?nh kh?n cùng, trong n?i tuy?t v?ng l?n lao, trong dau thuong tang tóc, và Hu? trong diêu tàn d? nát, d? r?i d?n d?t II t?ng công kích, t?ng kh?i nghia c?a b?n chúng vào thành ph? Sàigòn, Thi?u Tu?ng Loan Ông dã làm gì d? b?o v? Th? Ðô VNCH, d? b?o v? sinh m?ng và tài s?n c?a d?ng bào t?i Sàigòn, Ch? L?n và d? r?i ông ph?i nh?n lãnh m?t d?nh m?nh dau thuong và kh?c nghi?t cho d?i ông và cho gia dình ông.

Tôi không th? nói gì và vi?t gì v? Thi?u Tu?ng Loan trong th?i gian VC t?n công Sàigòn, vì th?i gian dó tôi dang ? Hu?, dang cùng v?i các chi?n si anh hùng c?a QLVNCH và CSQG Th?a Thiên-Hu? ph?n công các d?t t?n công c?a VC. Nhung tôi v?n có th? vi?t rõ d?i th? v? Thi?u Tu?ng Nguy?n Ng?c Loan d?i v?i v? VC t?n công t?i Sàigòn nhu th? nào vào k? T?t M?u Thân:

Ph?n d?u, tôi xin mu?n l?i c?a Ti?n si Lu?t Khoa Th?m Phán, Tr?n An Bài, sau này là Gi?ng su c?a H?c Vi?n CSQG/Vi?t Nam C?ng Hòa, và c?a Ð?i Tá Tr?n Minh Công Vi?n Tru?ng H?c Vi?n CSQG/VNCH mà tru?c dó, M?u Thân 1968, ông là Ch? huy tru?ng CSQG/Qu?n II, Th? Ðô Sàigon, và trong nh?ng gi? phút d?u VC t?n công Sàigòn, ông dã sát cánh v?i Thi?u Tu?ng Nguy?n Ng?c Loan tung l?c lu?ng CSQG và dích thân ch? huy ngan ch?n các d?t t?n công c?a VC. Ðêm 30 r?ng ngày 31 Tháng Giêng nam 1968 Duong l?ch, t?c dêm m?ng m?t r?ng ngày 2 T?t, Th? dô Sàigòn b? VC t?n công t?i m?t s? d?a di?m nhu:

Phi tru?ng Tân Son Nh?t, BTTM/QLVNCH, dài phát thanh Sàigòn, Tòa Ð?i s? M?, Dinh Ð?c L?p phía du?ng Nguy?n Du, BTL/H?i Quân. Th?t s? thì Ðài phát thanh Sàigòn dã b? VC chi?m gi? m?t th?i gian r?t ng?n, nhung ngay t?c th?i Thi?u tu?ng Nguy?n Ng?c Loan dã dích thân di?u d?ng l?c lu?ng CSQG và cùng v?i don v? quân d?i, ông dã chi?m l?i dài phát thanh Sàigòn, không d? m?t cho b?n chúng có m?t co h?i nào phát di b?t k? m?t l?i tuyên truy?n nào c?a b?n chúng.

(Còn ti?p)