Trường hợp Nguyễn Khải, Phản Tỉnh: Giả? Thật?

Trường hợp Nguyễn Khải, Phản Tỉnh: Giả? Thật? Nguyễn Khải (1930-2007) là một nhà văn mà con đường sáng tác đã đi theo thời sự một cách rõ nét. Khi miền Bắc đang có phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, ông có tiểu thuyết “Xung Ðột”, “Mùa Lạc”.
Home Bắc Ninh: Hàng ngàn người về xem Hội Rước Pháo Làng Ðồng Kỵ Hàng ngàn người từ các tỉnh lân cận và Hà Nội đã đổ về làng Ðồng Kỵ thuộc xã Ðồng Quan, Huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cách Hà Nội chừng 50 km) để xem hội rước pháo truyền thống vào sáng Mùng 4 Tết. Baghdad: Nổ bom xe ngay khách sạn bộ trưởng, 4 người chết Báo "Thanh Niên" chọn chín vụ án lớn nhất Việt Nam trong năm 2003 Bầu cử Tổng Thống Hoa Kỳ: Các chính phủ Á Châu đồng ý lập hệ thống theo dõi bệnh cúm gà Các chuyên gia thấy có tiến triển tốt trong cuộc đối đầu ở nhà tù Arizona Cán bộ lão thành tố cáo lãnh tụ Ðảng tham nhũng, không sửa sai Một cán bộ cao cấp nghỉ hưu có 57 tuổi đảng lên tiếng tố cáo nhiều lãnh tụ Ðảng tham nhũng và chế độ Hà Nội làm nhiều điều sái quấy, hại dân nhưng không chịu sửa sai. Sáu quân nhân Phi Luật Tân bị thẩm vấn vì tố cáo Bộ Trưởng Quốc Phòng vi phạm tự do bầu cử Cựu Thanh Tra Kay: Tình báo Hoa Kỳ trước cuộc chiến Iraq là có lỗi lầm Dải Gaza: Giao chiến khiến có ít nhất chín người Palestine chết Dịch cúm gà xuất hiện ở Hà Nội và đã lan ra tới 31 tỉnh Hà Nội: Sông Hồng cạn nước trơ đáy Hà Sĩ Phu bị công an kiếm chuyện sau khi đi Hà Nội chữa bệnh Hoa Kỳ thả hơn 20 tù nhân từ nhà tù Guantanamo Hoa Kỳ thành lập “Văn Phòng Thông Tin Giáo Dục Hoa Kỳ” tại Sài Gòn Trong chiều Ðà Lạt Ba hình ảnh: Người Lính, Người Tù, Người Lưu Vong, trong tác phẩm của Thảo Trường Những ai chưa đọc Thảo Trường sẽ không hiểu nhan đề cuốn sách này: “Những Miểng Vụn của Tiểu Thuyết”? Theo Thảo Trường thì những miểng vụn đó là những mảnh từ pho tượng khổ nạn của cuộc đời ông, đó cũng là những chất liệu dùng để viết một truyện dài, nhưng ông đã đem dùng hết vào trong những truyện ngắn, và tác giả cho đó là một thất bại lớn của đời viết văn của mình. Ba hình ảnh: Người Lính, Người Tù, Người Lưu Vong, trong tác phẩm của Thảo Trường Những ai chưa đọc Thảo Trường sẽ không hiểu nhan đề cuốn sách này: “Những Miểng Vụn của Tiểu Thuyết”? Theo Thảo Trường thì những miểng vụn đó là những mảnh từ pho tượng khổ nạn của cuộc đời ông, đó cũng là những chất liệu dùng để viết một truyện dài, nhưng ông đã đem dùng hết vào trong những truyện ngắn, và tác giả cho đó là một thất bại lớn của đời viết văn của mình. Mõ làng Cho tới khoảng 1942-1943 tôi vẫn còn được nghe tiếng mõ ở làng mà Vua Lê thánh Tông (1460-1497) đã có thơ ca vịnh và Wikipedia có nhắc tới cũng như có nói tới vai trò của thằng mõ nguyên văn như sau: (Tìm trong google.com. wikipedia mục Thằng mõ) Ðứng lên đi, Thái Hà ta hỡi Dĩ văn hội hữu: Dùng Thơ để kết bạn! Thơ là một hình thức ngôn ngữ diễn tả tư tưởng, tình cảm của con người một cách vắn gọn, dễ nghe, dễ nhớ, dễ gây xúc động, và dễ đi vào lòng người... Do đó, Thơ luôn luôn được trân trọng. Cách nay hơn 25 thế kỷ, một nhà hiền triết đồng thời cũng là một nhà chính trị, nhà đạo đức kiêm nhà nghiên cứu văn học, sử học... đó là Ðức Khổng Tử, người được gọi là “vạn thế sư biểu” (người đại biểu muôn đời cho các nhà giáo dục), sau khi đã bỏ ra nhiều năm sưu tập những bài ca dao, những bài thơ ngắn trong nhân gian hay phát xuất từ triều đình, không biết tác giả là ai, tổng hợp được hơn 300 bài để lại cho đời sau. Vài cảm nghĩ về cuốn “Việt Nam: Suối Nguồn Văn Minh Phương Ðông” của Du Miên Từ trước tới nay, người ta biết đến ông Du Miên là một nhà báo chuyên nghiệp, đã bắt đầu vào nghề là ký giả chiến trường của tờ Trắng Ðen (do ông Việt Ðịnh Phương làm chủ nhiệm) tại Sài Gòn, trước 1975, đến làm chủ nhiệm nhiều tờ báo ở quận Cam như Sài Gòn, Trường Sơn, Bách Khoa, Thời Báo. Người ta cũng biết đến ông là một nhà hoạt động xông xáo trong nhiều lãnh vực từ chính trị, xã hội, đến văn nghệ. Những ngày đầu tị nạn, nhiều người đã được đọc thơ của ông Du Miên... Nhưng người ta chưa từng thấy ông Du Miên viết những bài nghiên cứu về văn chương, văn hóa hay lịch sử bao giờ. Trường Áo Tím Sài Gòn ngày xưa Giáo Dục Sài Gòn khởi đầu với chữ Nho. Pháp chiếm Sài Gòn vào năm 1858, thiết lập giáo dục chữ quốc ngữ năm 1878, Nho học Sài Gòn chấm dứt từ đấy! Có thể chia Nho học Sài Gòn thành 4 thời kỳ. Tôi đọc Thảo Trường Thảo Trường viết để “để đời”, ông đã nói như vậy. Cái để đời, tôi tin rằng không phải chỉ là một cái danh, mà là để đời một hay nhiều bằng chứng, trong tư thế người viết, chứng nhân, nạn nhân, người dấn thân trọn vẹn, và giữ được mình trọn vẹn đến bây giờ. Một sự toàn vẹn sau cùng của nhân cách, trớ trêu thay, lại hiện hình từ những miểng vụn đau thương trải nghiệm trong đời sống. “Thu nhớ Hoàng Sa” quy tụ rừng thơ Việt Giới làm thơ, đọc thơ, yêu thơ Việt Nam khắp thế giới đã tụ họp về Ðại Hội Thi Ca Quốc Tế kỳ 6, do Hội Thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại tổ chức từ 12 đến 14 Tháng Chín vừa qua tại nhà hàng Paracel Seafood, Westminster. “Thu nhớ Hoàng Sa” quy tụ rừng thơ Việt Giới làm thơ, đọc thơ, yêu thơ Việt Nam khắp thế giới đã tụ họp về Ðại Hội Thi Ca Quốc Tế kỳ 6, do Hội Thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại tổ chức từ 12 đến 14 Tháng Chín vừa qua tại nhà hàng Paracel Seafood, Westminster. Chuyện nhà văn Phần đông bây giờ, anh em nhà văn hải ngoại muốn in sách thì phải tự bỏ tiền túi ra in, rồi nhờ các nhà phát hành như Tự Lực hay Văn Bút phát hành giúp, bán trước trả sau, cũng như gởi bán ở các nhà sách như ở miền Nam Cali như Tú Quỳnh, Tự Lực, Văn Nghệ, Văn Khoa. Sách bán chạy thì gởi tiếp, còn nếu nằm ụ thì cố chờ. Có nhà văn than thở: “Sách bán không hết cất giữ ở gara hàng mấy năm, dù chỉ in từ 500-1000 cuốn là cùng. Gara chật chội, mối mọt ăn hư sách, lại bị vợ con cằn nhằn là dành chỗ gara không có chỗ đậu xe, nên phải bỏ vào thùng rác, thấy mà đứt ruột nhưng cũng đành”. Hương áo trắng Ðồng Khánh là ngôi trường nữ trung học, đẹp, vang bóng Huế một thời. Nơi đây, từ áo tím xưa đến những thời áo trắng, mỗi thế hệ đều làm nổi bật hương sắc và tên những bông hoa. Trong tôi, cây lá, cỏ xanh tươi, bướm trắng, những cặp mắt nhỏ bé hồn nhiên, tiếng chim hót, những nụ cười tươi sáng trong nắng thu, toàn thể là cả dòng sông êm đềm, là màu thời gian, sau cùng sự liên tưởng làm tôi nhớ nghĩ đến từng trang sách nhẹ nhàng của nhà văn Khái Hưng với cuốn tiểu thuyết tựa: ÐẸP. Nhân ngày giỗ, nhớ tác giả “Hình như là tình yêu” Thời gian đi quá nhanh. Mới đây là đã đến ngày giỗ Hoàng Ngọc Tuấn. Tháng Bảy, trời đang hạ, nhưng ở quê nhà, chắc đang mùa mưa. Và thời tiết ấy, chắc làm những trang truyện ngắn Ở một nơi ai cũng quen nhau” hay “Hình như là tình yêu” thêm đậm đà và lãng mạn hơn. Chuyện thời thơ ấu Khi tôi viết những dòng này thì tro cốt của cha mẹ tôi đã ở một nơi nào đó rất xa, hay không còn trên thế gian này nữa. Tôi vẫn tin rằng đã có một lúc nào đó thuở sinh thời hay sẽ có một lúc nào đó ở cõi vô cùng mẹ bước đến ngồi cạnh cha. Có thể mẹ sẽ mỉm cười, hoặc không mỉm cười, hoặc chỉ yên lặng nghe cái hơi ấm áp của cha dần dần chạm vào người. Cái hơi ấm áp ấy mỏng manh như một làn khói sau cùng còn vướng vất trên mặt sông, như lớp sương mịn bốc lên từ cánh đồng ẩm ướt, như ánh nắng rụt rè của một ngày mới. Và bạn cũng tin với tôi như thế. Phải không? Một người học toán dịch thơ chữ Hán của Nguyễn Du Bà Thảo Nguyễn, một cựu học sinh trường Trưng Vương và cựu giáo sư Toán trường nữ trung học Gia Long Saigon, sẽ ra mắt tập “Ðọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du”, vào lúc 2.30pm ngày Chủ Nhật 28 Tháng Chín 2008 tại nhật báo Người Việt. Không những chỉ là dân học toán, bà Thảo cũng là người chưa từng học Hán Văn trước khi biết đọc thơ Nguyễn Du do các vị khác dịch ra tiếng Việt... Một người học toán dịch thơ chữ Hán của Nguyễn Du Bà Thảo Nguyễn, một cựu học sinh trường Trưng Vương và cựu giáo sư Toán trường nữ trung học Gia Long Saigon, sẽ ra mắt tập “Ðọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du”, vào lúc 2.30pm ngày Chủ Nhật 28 Tháng Chín 2008 tại nhật báo Người Việt. Không những chỉ là dân học toán, bà Thảo cũng là người chưa từng học Hán Văn trước khi biết đọc thơ Nguyễn Du do các vị khác dịch ra tiếng Việt... Vũ Hoàng Chương Ôi! Sơn Nam Kể về những nhà văn miền Nam có thể bắt đầu bằng những tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh. Ông đốc phủ sứ này có số lượng tác phẩm khá đồ sộ, khoảng trên dưới hai ba chục cuốn. Trong lúc chữ Quốc ngữ mới phôi thai, viết những chuyện tình ở cái xã hội miền Nam thời Pháp thuộc như Hồ Biểu Chánh thật là quá hay - những chuyện về người nghèo - về những hương chức thôn xã - về cảnh cường hào ác bá nông thôn đã làm nhiều người đọc mê mẩn đến rơi nước mắt. Rồi tiếp theo là Phú Ðức, Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc, Lê Xuyên , những tên tuổi nhà văn miền Nam được ghi nhận là “có tầm cỡ.” Nước mắt thầm lặng Thúy ngồi đó, im lặng nhìn Tân không một cảm xúc trên mặt. Tự nhiên, Tân thấy thật xa lạ với người vợ đã có hai mặt con với mình. Muốn đổi câu chuyện, chàng hỏi đến tình hình của hai đứa con mà Thúy cho biết chúng đã vượt biên và đã tới đảo. Hoài Thanh, văn nô hay phê bình gia chân chính? Trong nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa, người phê bình văn học đóng vai trò của một ‘búa rìu” để răn đe những người bước đi chệch khỏi hướng đã được định sẵn. Trần Chánh Chiếu mở đầu lối viết “Roman” ở Nam kỳ Ở Chợ Lớn có một ngôi chợ đầu mối chuyên hàng bán sỉ mang tên chợ Trần Chánh Chiếu. Sau năm 1975 cùng với những đổi thay ở Sài Gòn, ngôi chợ Trần Chánh Chiếu bị di dời ra ngoài Bình Ðiền, quận Bình Chánh. Tuy nhiên tới nay một số tiểu thương Sài Gòn-Chợ Lớn vẫn tìm đến ngôi chợ cũ Trần Chánh Chiếu làm điểm giao dịch, liên lạc với bạn hàng cũ để tiếp tục buôn bán... THƠ GIAO YÊN Chiếu Cà Mau Ngày xưa cứ vào độ cuối năm, lúc lúa ngoài đồng vừa nặng hột và trời bắt đầu hơi se lạnh, thì ở làng quê Lục Tỉnh xuất hiện mấy người Miên “đội chiếu Cà Mau trên đầu”, đi vào từng xóm rao: “Chiếu... hôn! Chiếu... hôn!” Không ai biết ai mà họ bán chịu, Tết trở lại thâu tiền! Men lối cỏ thơm đi Mỗi khi trở về tham dự các sinh hoạt tại tu viện Lộc Uyển, những ai đã được học hỏi với Thầy Giác thanh, thường lên núi Yên Tử để thăm tháp tưởng niệm Thầy. Nhiều người nhớ thầy thì thiền hành quanh vườn hoa ở giữa tăng xá Vững Chãi để tưởng niệm, vì biết những cây cỏ trong vườn đều đã được ít nhiều “hưởng” một chút tro của nhục thân thầy. Sau khi thị tịch 49 ngày, tro của thầy đã được chia ra để rắc bón cây tại Lộc Uyển và tại Làng Mai, theo ý nguyện của người đã giải thoát. Tác giả Thảo Nguyên ra mắt tác phẩm "Đọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du" Người ta thường nhắc đến Nguyễn Du qua “Truyện Kiều” viết bằng thơ Nôm lục bát mà thường quên đi Nguyễn Du còn cả một kho tàng văn chương chữ Hán với khoảng 250 bài thơ Ðường, Ngũ Ngôn hay Tứ Tuyệt. Tác giả Thảo Nguyên ra mắt tác phẩm "Đọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du" Người ta thường nhắc đến Nguyễn Du qua “Truyện Kiều” viết bằng thơ Nôm lục bát mà thường quên đi Nguyễn Du còn cả một kho tàng văn chương chữ Hán với khoảng 250 bài thơ Ðường, Ngũ Ngôn hay Tứ Tuyệt. Văn tế tử sĩ và tù nhân VNCH bỏ mình trong trại tập trung của cộng sản Tạp Ghi Quỳnh Giao: Hope là Hy Vọng Ðiều mà ít ai để ý, Bob Hope sinh tại nước Anh, và trở thành di dân đời thứ nhất tại Hoa Kỳ khi mới lên năm. Ông đến như một tia sáng mặt trời đã sưởi ấm những ngày u tối và để lại tiếng cười khiến người khác không bao giờ thấy tuyệt vọng. Giờ đây, hãy nghe lại bài Buttons and Bows và nhớ đến Bob Hope, thì thấy rằng đời ta chưa đến nỗi nào! Lần giở từng trang sách Có ai còn nhớ những ngày mà cả miền Nam sôi động lên vì phong trào đốt sách, giam cầm văn nghệ sĩ của bạo quyền khi bọn họ vừa chiếm được cả giang sơn. Hai mươi năm văn học miền Nam bị thiêu hủy trong sắt máu. Từng đoàn học sinh thắt khăn quàng đỏ đi vào tận từng nhà để thu góp sách vở và mang đi tiêu hủy thiêu đốt. Thư độc giả "Chuyện từ thiện" Kính thưa tác giả có tên là Nguyễn Mỹ Linh (“Mùa Từ Thiện,” báo Người Việt ngày 21 tháng 11). Nếu tôi đoán không lầm là người nữ. Vâng thưa Bà tôi hoàn toàn đồng ý với Bà 100%. Chuyện vỉa hè: Vài lời tâm huyết gửi các cháu Dziệt Kiều Phải nói ngay rằng: bài này tớ dành riêng cho lớp Dziệt Kiều vào tuổi u 50 - u60, nghĩa là đồng trang lứa với hơn... 60 cháu nội, ngoại, xa, gần của tớ đang sống và làm việc ở khắp thế giới mà tớ đã tính sơ sơ được. Con số này phải lên tới vài trăm nếu kể cả các cháu, con của bạn bè đồng học, đồng đội, đồng hương... nhưng nay chẳng may cũng bị gọi là Dziệt Kiều (còn yêu nước nhiều hay ít thì chưa biết). Tớ không dám ý kiến ý cò gì với các vị trưởng lão Việt Kiều ở cùng tuổi tớ hoặc là đàn anh của tớ vì tớ tin chắc rằng, đối với các vị này, mọi lời khuyên nhủ, xúi bẩy đều... vô tác dụng! Ðoàn tu sĩ, giáo dân thăm cha Lý bị chặn Một nhóm tu sĩ và giáo dân Công Giáo từ nhiều nơi về Hà Nội đã đến bệnh viện của Bộ Công An thăm Linh Mục Nguyễn Văn Lý nhưng đã không được cho gặp. Ðại học Mỹ dưới mắt sinh viên quốc tế Kể từ sau cuộc Chiến Tranh Lạnh, khoảng thập niên 1990, với sụp đổ của khối Cộng Sản Quốc Tế, gồm Liên Xô và các nước Ðông Âu, dẫn đến việc Hoa Kỳ đương nhiên trở thành siêu cường Số Một của thế giới, số sinh viên quốc tế đến du học tại Hoa Kỳ bắt đầu gia tăng mạnh. Mức độ sinh viên quốc tế chọn Hoa Kỳ làm nơi ăn học càng gia tăng hơn nữa sau khi Cộng Sản Trung Hoa và Cộng Sản Việt Nam khởi sự mở cửa ra thế giới bên ngoài với các chính sách hiện đại hóa và đổi mới nền kinh tế của họ. Hòa nhạc giỗ 10 năm nhạc sư Nguyễn Bích Ngọc Một loạt nhiều buổi hòa nhạc gồm hầu hết các nhạc sĩ cổ điển hàng đầu của Việt Nam dự trù được tổ chức tại Nhạc Viện Sài Gòn. nhân dịp kỷ niệm lễ giỗ 10 năm nhạc sĩ Nguyễn Bích Ngọc, một người thầy violin lâu năm của trường này. Cha chặt tay con gái Nghe báo tin con gái ăn trộm trứng vịt nhà lối xóm, ông bố đã chặt đứt ngón tay út của đứa con gái. Ðây là vụ chặt tay làn thứ nhì xảy ra ở huyện Vũng Liêm tỉnh Vĩnh Long chỉ trong vòng 21 ngày vừa qua. Kỹ sư gốc Hoa bị nghi đánh cắp tài liệu mật hãng Ford Một kỹ sư Trung Quốc bị bắt vì tình nghi ăn cắp tài liệu mật của hãng xe Ford. Công tố liên bang cho biết người này sẽ trực diện thêm nhiều cáo buộc khác, một khi có thêm nhiều tài liệu nữa được tìm thấy từ máy laptop bị tịch thu. Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên) Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu. Chuyện nước Pháp: Phát tiền gây ra cảnh náo loạn (Từ Nguyên) Internet Mailorama, công ty của Pháp mua bán qua Internet, hoạt động đã lâu muốn có thêm khách hàng, hứa hẹn một chuyện hấp dẫn: phát 5,000 phong bao... cho khách qua đường, trong đó có chứa giấy bạc từ 5 Euro đến 500 Euro, tổng cộng là 40,000 Euro. Thay vì trả tiền cho các công ty quảng cáo, làm vậy cũng là một lối quảng cáo... thần sầu. Tê giác còn sót ở Việt Nam Tê giác, một loại thú rừng quí hiếm sống ở các khu vực đầm lầy rừng rậm ở miền Nam Việt Nam trước kia, có dấu hiệu còn một vài con chứ chưa hoàn toàn tuyệt chủng. Cụ Phạm-Đỗ Thành Ông Joseph Bạch Ngọc Hòa Cụ Bà Trương Thị Cầm KQ Joseph Bạch Ngọc Hòa $350,000 cặp bao tay của Michael Jackson	Nguy?n M?nh Trinh Nguy?n Kh?i (1930-2007) là m?t nhà van mà con du?ng sáng tác dã di theo th?i s? m?t cách rõ nét. Khi mi?n B?c dang có phong trào h?p tác hóa nông nghi?p, ông có ti?u thuy?t “Xung Ð?t”, “Mùa L?c”. Khi cu?c n?i chi?n Nam B?c ? giai do?n kh?c li?t nh?t thì ông có ký “H? s?ng và chi?n d?u”. Sau nam 1975, khi mi?n B?c chi?n th?ng ông có ti?u thuy?t “Cha và con, và...”, “G?p g? cu?i nam”. Khi r? lên phong trào d?i m?i, l?i có “Hà N?i trong m?t tôi”. Và khi g?n lìa d?i có ti?u thuy?t dang vóc dáng t? truy?n “Thu?ng d? thì cu?i” và tùy bút chính tr? “Ði Tìm cái tôi dã m?t.” S? theo sát th?i s? nhu th? nên con du?ng quan l? cung thênh thang và trong d?i s?ng van h?c cung nhu thu?ng ngày, ông là m?t ngu?i khôn khéo, bi?t tùy th?i, ti?n lui nh?p nhàng, Nhi?u ngu?i dã có nh?ng nh?n xét khá d?c bi?t v? ông. Nhu Xuân Sách, dã phác h?a: “Cha và con... và h? hàng H?t bay mùa thóc l?n Mùa l?c Cho nên Chi?n si thi?u luong an H? s?ng chi?n d?u càng khó khan Tháng ba ? Tây nguyên d? l?a Tháng Tu còn di xa hon n?a Ðu?ng di ra d?o du?ng trong mây Nh?ng ngu?i tr? v? m?y ai hay Xung d?t m?i ngày thêm gay g?t Mu?n làm Cách m?ng nhung l?i dát.” Xuân Sách dã dùng tên các tác ph?m d? mô t? chân dung Nguy?n Kh?i: “Cha và con, vàà”, “ Mùa L?c”, “Chi?n si”, “H? s?ng và chi?n d?u”, “Tháng ba ? Tây Nguyên”, “Xung Ð?t”, “Cách m?ng”... Câu k?t “mu?n làm cách m?ng nhung l?i dát” dúng nhung ch? bi?u l? m?t ph?n tâm tính Nguy?n Kh?i. Duong Tu?ng, m?t ngu?i bi?t rõ v? Nguy?n Kh?i dã th? l?: “Nguy?n Kh?i, nhu tôi dã c?m nh?n, là m?t ‘ca’ d?c bi?t. và ph?c t?p n?a. Trong Kh?i luôn luôn có hai con ngu?i. M?t Nguy?n Kh?i khôn khéo gi? d?i và m?t Nguy?n Kh?i thành th?t tr?ng tr?n. M?t Nguy?n Kh?i hèn nhát và m?t Nguy?n Kh?i khinh ghét tay Nguy?n Kh?i hèn nhát kia. Và s? tranh ch?p gi?a hai con ngu?i ?y không bao gi? ngã ngu. Vì th? tôi dón nh?n bài tùy bút ‘Ði tìm cái tôi dánh m?t’ v?i m?i quan tâm d?c bi?t, th?m mong dó có th? là m?t cái gì gi?ng nhu ‘ti?ng hót c?a con thiên nga’”... Nhung Vuong Trí nhàn thì nghi khác: “Th? t?i sao Nguy?n Kh?i l?i vi?t ‘Ði tìm cái tôi dã m?t?’ Theo tôi, tru?ng h?p này cung gi?ng nhu Ch? Lan Viên vi?t ‘Ði c?o tho’ hay T? H?u tâm s? v?i Nh?t Hoa Khanh. Th?c ch?t cái vi?c các ông ‘c? ý làm nhòe khuôn m?t c?a mình’ nhu th? này là c?t d? x?p hàng c? hai c?a. C?a cu, các ông không bao gi? t?. Còn n?u tình hình khác di, có s? dánh giá khác di, các ông dã có s?n c?c g?ch c?a mình ? bên c?a m?i. (B?n d?c có s?ng ? Hà N?i th?i bao c?p h?n nh? tâm tr?ng m?i l?n di x?p hàng và không sao quên du?c nh?ng c?c g?ch mà có l?n nào dó mình dã s? d?ng)” R?i Vuong Trí Nhan dã k? c? nh?ng l?i nói gi? d?i ra sao nhu Nguy?n Kh?i thu?ng t? ra coi thu?ng các gi?i thu?ng van h?c nhung th?c t? thì l?i khác, ông r?t b?c mình khi có ai ph? h?a theo b?i vì ông là ngu?i ham h? ch?c tu?c và gi?i thu?ng nh?t. Hay khi Nguy?n Kh?i t? dánh giá s? nghi?p van h?c c?a mình nhu “Cái tài s?n tinh th?n thâu góp m?t d?i ?y v? già nhìn l?i thì ch? là m?t cái kho ch?a d? t?p nh?p ch?ng có giá tr? gì” ch? là m?t câu t? khiêm nhu?ng mà nói ra nhung ông l?i nghi khác. Và Vuong Trí Nhàn cho r?ng s? tranh ch?p gi?a hai con ngu?i Nguy?n Kh?i ch? là m?t trò trình di?n trên sân kh?u. Th?c t? ông hòa h?p v?i c? hai, tùy theo tru?ng h?p ti?n hay lùi, ông dua ra con ngu?i này hay con ngu?i khác d? làm hàng. Và “l?i nghi này dã giúp ông thành công chói l?i trong su?t du?ng d?i, và cho d?n chung c?c c?a d?i s?ng ông v?n gi?, không t? khác mình d?n m?t mili-mét”. Nguy?n Ðang M?nh trong m?t do?n h?i ký vi?t v? Nguy?n Kh?i có k? l?i nh?ng câu chuy?n khá thú v?. Ông k? v? nh?ng câu nói ho?c nh?n xét v? d?ng c?ng s?n, v? các quan cán b? hay các nhà van n?i ti?ng, r?t táo b?o. “Ð?ng không bao gi? coi tr?ng trí th?c, bi?n trí th?c nhu Hoàng Xuân Nh? thành hèn h?. Tôi t?ng g?p Hoàng Xuân Nh? ? nhà T? H?u. T? H?u không thèm nói chuy?n v?i ông ta. C? d? ông ta ng?i m?t mình. Tóc b?c pho. T? H?u ch? nói v?i tôi là m?t th?ng còn r?t tr?. Tr?n Ð?c Th?o thì b? bi?n thành m?t th?ng b?nh th?n kinh. Sang Pháp bao nhiêu Vi?t ki?u m?i d?n, không d?n, c? ? d?i s? quán, tuy b? nó khinh nhu chó.” Nguy?n Kh?i dã k? l?i nhu th?. Hay “Nói chung C?ng s?n coi van ngh? si nhu rác, Lê Du?n coi T? H?u cung ch? nhu m?t con hát. Nhung l?i s? van ngh?. Vì ch? dùng tuyên truy?n dùng nu?c b?t mà giành du?c nu?c. Ch? nói, có làm gì dâu. Nói d? c?, ch?ng làm gì. Thí d?, c? nói phê bình t? phê bình mà chua bao gi? phê bình t? phê bình c?. Ch? toàn dào t?o gia nhân, d?y t?, b?n n?nh hót. S? van h?c cung vì th?. Vì van nó nói s? th?t, nó l?t t?y. R?t s? bi?u tu?ng hai m?t. Ch? d? cao van tuyên truy?n, d? cao vè. Th?t ra b?n nhà van nói chung nhát, không dám ch?ng ch? d? dâu: “Ch? Lan Viên m?t th?i d?a th? T? H?u, cung hách l?m. Ti Hoài g?i là th?ng n?c nô c?a d?ng. H?i ch?nh hu?n van ngh? si, Ch? Lan Viên làm t? tru?ng, nói v?i Nguy?n Tuân: ‘Ông tu?ng ông to l?m à? Tôi ph? trách ông kia mà!’ H?p ch?p hành, ý ki?n c?a Ch? Lan Viên là quy?t d?nh. Thí d? ban ch?p hành bàn có nên k?t n?p Phan Quang không? M?i ngu?i ch? ý ki?n c?a Ch? Lan Viên. Ch? Lan Vi?n di dái vào, nói: ‘Th?ng Thép M?i nó còn du?c ? ban ch?p hành du?c thì th?ng Phan Quang sao không cho vào h?i du?c?’ Ai cung g?i là th?ng tu?t. Th?ng Nguy?n Ðình Thi, th?ng Tô Hoài, th?ng Hoàng Trung Thông, ch?ng s? ai c?. Không th? d?i dáp k?p m?m Ch? Lan Viên. Ph?i v? nhà m?i nghi ra cách bác l?i nhung hôm sau không còn lý do d? tranh cãi n?a vì lão ?y dã nói chuy?n thân m?t...” Và Nguy?n Ðang m?nh k? l?i l?i Nguy?n Kh?i v? cái hách d?ch cung nhu uy quy?n ghê g?m c?a Sáu B?c (Lê Ð?c Th?) v?i Sáu Nam (Lê Ð?c Anh). Hôm ?y Th? g?i m?t s? van ngh? si d?n h?i chuy?n. Th? dang ti?p khách. B?n Kh?i ph?i ng?i d?i ? phòng bên c?nh. Lát sau khách ra v?. Hóa ra khách là Lê Ð?c Anh. Nguy?n Kh?i th?y Lê Ð?c Anh di ra, c? di gi?t lùi, gi?t lùi ra mãi gi?a sân m?i dám quay dít l?i. Th? ti?p chúng tôi. Ðúng lúc ?y th?y Ph?m Hùng di sang. Hùng d? ngh? g?p Th? m?t lát. Th? ph?y tay ‘Ð? lúc khác nhé. Gi? dang b?n ti?p khách van chuong.’ Th? coi Hùng ch?ng là cái gì tuy Hùng lúc dó là th? tu?ng thay Ph?m Van Ð?ng...” Nguy?n Ðang M?nh k?t lu?n: “Ngay sau khi Nguy?n Kh?i m?t, tôi có anh b?n (Hoàng Dung trong Nam ra Hà N?i nói Nguy?n Kh?i ch?t không có d?t chôn. Ðúng ra là không du?c chôn ? nghia d?a Sài Gòn (t?i Th? Ð?c) ph?i dua lên nghia d?a C? Chi r?t xa. Tiêu chu?n du?c chôn ? Th? Ð?c, ngoài nh?ng thành ?y viên hay trung uong ?y viên không k?, ph?i c? nam tu?i d?ng. Tr?n Duy Châu nguyên hi?u phó Ð?i H?c Su Ph?m Sài Gòn, khi ch?t m?i có 58 tu?i d?ng không d? tiêu chu?n ph?i dua di C? Chi. Nguy?n Kh?i t?t nhiên cung ph?i dua di C? Chi. Võ Van Ki?t th?y th? ch?c l?y làm x?u h? nên can thi?p. Ông tuyên b? nhu?ng su?t chôn c?a ông ? Th? Ð?c cho Nguy?n Kh?i...” K? ra, m?t d?i theo d?ng, cúc cung t?n t?y nhu th? mà chua du?c dãi ng? thì cung khá b?c b?o! Dù r?ng, khi cái quan d?nh ph?n, nh?ng nh?n xét và phê phán v? ông cung khá n?ng n?. Làm van nô theo d?ng cung chua ch?c là su?ng! Riêng tôi, khi còn c?i t?o tôi dã d?c Nguy?n Kh?i m?t truy?n ng?n d?u tiên trong m?t t? báo cu nhem nhu?c, m?t truy?n ng?n mà tôi t?i gi? v?n còn gai gai khi nh? l?i. Truy?n “C? m?ch hàn phong c?ng nh?t nhân” vi?t v? m?t ngu?i tù già g?n tram tu?i b? ch? d?nh cu trú ? noi sinh quán c?a mình sau khi c?i t?o ra: c? Vu H?ng Khanh. C? s?ng v?i gia dình ngu?i con gái cung hon b?y ch?c và là m?t gánh n?ng cho gia dình ?y. S?ng trong c?nh d? s?ng d? ch?t, mu?n ch?t mà không du?c, c? Vu du?c mô t? du?i ngòi bút Nguy?n Kh?i v?a ác d?c l?i v?a xót thuong cái ki?u gi? d?i nhu mèo khóc chu?t khi?n tôi c?m th?y ghê s? cho cái tâm tình c?a ngu?i vi?t van nhu th?. R?i d?c G?p g? cu?i nam, r?i Cha và con, và... r?i cu?i là Ði Tìm Cái Tôi dã M?t, qu? th?c tôi c?m th?y m?t di?u gì hoi ghê ghê hoi khó ch?u. Không bi?t tôi có thiên ki?n nào không? Có ngu?i nh?n xét n?n van h?c C?ng s?n là m?t phuong ti?n d? ph?c v? cho ch? d?. Trong ?n d?nh c?a d? cuong van hóa, ngu?i vi?t là m?t thành ph?n c?a t? ch?c ch?t ch?, du?c lãnh d?o và ki?m soát c?a d?ng v?i du?ng l?i ch? d?o th?ng nh?t. Cái n?n van h?c g?i là van h?c hi?n th?c xã h?i ch? nghia, theo l?i c? Nguy?n M?nh Tu?ng, ch? là cái chu?ng giam ch?t h?p giam hãm ngu?i ngh? si. Trong cái không gian tù túng, thì sáng t?o cung khó có co h?i d? phát huy. Sang th?i d?i m?i c?a Nguy?n Van Linh l?i dùng ch? c?i trói cho van ngh?. Chính nh?ng ngu?i lãnh d?o ch? d? cung th?a nh?n có s? bu?c trói van ngh?. Và giây trói chính là nh?ng giáo di?u công th?c c?ng nh?c, là nh?ng bi?n pháp dàn áp thô b?o, là nh?ng ràng bu?c giam hãm, là phuong cách dánh r?i xoa r?i l?i dánh. Ngu?i c?m bút trong hoàn c?nh d?c bi?t nhu v?y, ch?c ch?n trong lòng ph?i ch?t ch?a nhi?u n?i ni?m. Van chuong trong nu?c, nhu m?c chung m?t b? d?ng ph?c, cái chung thì nhàm chán công th?c và cái riêng thì l? loi m? nh?t, d? t?o thành m?t n?n van h?c don di?u, nghèo nàn, mà cái gi? nhi?u khi nh?p nh?ng thành th?t và cái th?t thì b? bóp méo ho?c bôi xóa di. Chân, thi?n, m? không còn là nh?ng b?n v? d? dánh giá van chuong. Mà thay vào dó, là nh?ng y?u t? ?n d?nh t? nhu c?u chính tr?. Ngu?i nào di ngu?c l?i du?ng l?i, b? tiêu di?t ngay v?i nh?ng bi?n pháp tàn b?o và thâm d?c. S? tình ?y, gây ra m?t không khí kh?ng b?, và, m?i ngu?i d?u b? ám ?nh b?i cái s? lúc nào cung canh cánh trong lòng. Do dó, th?nh tho?ng l?i có nh?ng v? án van h?c, và nh?ng n?n nhân c?a van t? ?y mang cái t?i không án nhung còn kinh khi?p hon c? cách tru di tam t?c c?a th?i phong ki?n. S? kh?ng b? công an tr? dã làm c? m?t xã h?i ph?i thu mình l?i và cái s? dã tr? thành c? nhiên d?i v?i nh?ng van ngh? si. Nguy?n Minh Châu, nhà van, d?i tá c?a QÐ C?ng s?n k? chuy?n m?t nhà van dàn anh (ám ch? Nguy?n Tuân) m?t l?n nâng chén ru?u lên môi v?i các b?n van nh? tu?i hon “Tao còn s?ng d?n bây gi? là nh? bi?t s?”. Nói r?i ng?a m?t lên tr?i cu?i rung giu?ng, nu?c m?t tuôn lã chã, gi?t d? xu?ng d?t gi?t roi vào lòng. R?i Nguy?n Minh Châu l?i k? chuy?n m?t nhà tho l?n nhu Xuân Di?u mà khi vi?t b? “Các nhà van c? di?n Vi?t Nam” cung ph?i rào tru?c dón sau, làm phên che gi?u d? r?i m?i dám vi?t. Cho nên trong bài “Hãy d?c l?i ai di?u cho m?t giai do?n van h?c minh h?a”, ông vi?t: “Tài nang, nh?t là nh?ng thiên tài, bao gi? cung nhu là c?a b?t du?c, c?a tr?i cho, ai mà bi?t du?c bao gi? thì h? d?n, nhi?m v? c?a chúng ta là chu?n b? b?u không khí cho h? th?, cho h? s?ng, d?ng gi?t ch?t h?, d?ng ghen t? v?i h?, d?ng làm h? thui ch?t trí tu? l?n tình c?m, d?ng khi?n h? cu?i cùng tr? thành chúng ta...” Mà, chúng ta là ai? Là “cung trong m?t con ngu?i c?m bút, có khi cái ph?n b?t tài nh?y lên b?c tao dàn d? múa may, cón cái ph?n tài nang thì trùm chan n?m ch? ngày xu?ng m?...” Không bi?t Nguy?n Minh Châu có quá l?i hay không nhung trong m?t môi tru?ng không t? do, lúc nào cung nem nép s? “ph?m tru?ng quy” thì làm sao van chuong di xa và dào sâu du?c. Hon n?a, l?i gây ra trong lòng ngu?i c?m bút nh?ng m?c c?m, thành s? chán chu?ng u u?t. H? ph?i ch?n l?a con du?ng mà h? g?i là “ph?i d?o”, nghia là du dây gi?a cái t?t và cái x?u. Có khi h? tr? thành van nô n?u cái danh và cái l?i là mi?ng m?i béo b?. Nhung, n?u còn chút si khí, thì cung không tránh kh?i ng?m ngùi. Gi?c mo t? do sáng tác xem ra xa v?i. Xa l?m. Cung Nguy?n Minh Châu, cho r?m du?ng l?i ch? d?o h?p hòi và thô b?o khi?n cho ngu?i c?m bút ph?i ch?u d?ng m?t tình c?nh “r?t th?m d?i v?i nhân cách c?a m?t ngu?i van ngh? si”. Ông vi?t: “van chuong gì mà mu?n vi?t m?t câu trung thì ph?i vi?t m?t câu n?nh? Hèn, hèn ch?? Nhà van nu?c mình t?n trong tâm can ai mà ch?ng th?y mình hèn? Cái s? nó làm mình hèn...” Tran tr?, suy nghi, t? xét l?i, ph?n t?nh, có th? dó là tình tr?ng chung c?a ngu?i trí th?c. Nhung, có khi cái gi? và cái th?t chen nhau d?n khó phân bi?t. Có khi, là ph?n ?ng th?t, c?a n?i b?c b?i phát ti?t ra. Và, cung có khi là c?a gi?. C?a nh?ng thái d? tính toán tru?c d? che l?p nh?ng l?i l?m c?a b?n thân mình. M?t tru?ng h?p di?n hình là T? H?u. M?t ông quan van ngh?, lãnh d?o gi?i c?m bút trong nu?c và bi?t bao nhiêu ngu?i b? ch?u nh?ng oan sai dau kh? vì b? hành h? theo ch? th? c?a ông ta. M?t nhà van tr?, là thuong binh, tên là Hoàng Cát, ch? vì ph?m húy khi vi?t truy?n ng?n “Cây táo c?a ông Lành” mà b? vùi d?p, c? d?i b? kh?n khó, theo dõi vì cái v?t tích tì t?ch van chuong. V? sau, Hoàng Cát dã k? l?i nh?ng quãng d?i kh?n kh? c?a mình su?t m?y ch?c nam b? trù úm d?y d?a. Và còn nhi?u ngu?i n?a v?i nh?ng v? án van t? nhu Hà Minh Tuân, nhu Lý Phuong Liên, nhu Nguy?n D?u, nhu Phù Thang... cung do bàn tay c?a T? H?u dính vào. Và rõ ràng nh?t là chi?n d?ch “B?n Nhân Van Giai Ph?m tru?c tòa án du lu?n” v?i nh?ng bi?n pháp ran de tàn b?o không án tích không gi?y t?, ch? là l?nh mi?ng thôi mà làm bao nhiêu ngu?i, bao nhiêu gia dình kh?n kh?. Nhà van Hoàng Ti?n trong bài S? Th?t ? Ðâu dã vi?t: “nhà tho Hoàng C?m k? r?ng, nhà van tu?ng quân Tr?n Ð? tru?ng ban Van Hóa Van Ngh? c?a Ð?i H?i Ð?ng l?n th? 6, t?ng bí thu lúc ?y là ông Nguy?n Van Linh, ngu?i dã giúp t?ng bí thu Nguy?n Van Linh tuyên b? nh?ng câu dáng ghi vào l?ch s? van ngh? “c?i trói cho van ngh? si”, “các van ngh? si hãy t? c?u l?y mình”, “không b? cong ngòi bút” “dung c?m trình bày s? th?c”... Trong cái không khí c?i m? ?y qua ngh? quy?t 5/BCT v? van h?c ngh? thu?t, nhà van Tr?n Ð? có d?n g?p T? H?u và h?i ông v? thái d? d?i v?i anh em Nhân Van Giai Ph?m b?y gi?. Nhà tho T? H?u v?i gi?ng tr? tr? x? Hu? dã nói “R?t ti?c! R?t ti?c! H?i ?y tôi dã không tiêu di?t h?t chúng nó di”. Trên du?ng v? ông Tr?n Ð? có r? vào tham ông Hoàng C?m có k? l?i câu chuy?n trên. Ông Hoàng C?m d?n nay còn s?ng, y?u l?m r?i, hi?n ? s? nhà 43 ph? Lý Qu?c Su, Hà N?i. Ai có th?c m?c, xin d?n d?y h?i, k?o r?i ông Hoàng C?m di m?t, l?i thành tam sao th?t b?n... T? H?u dã du?c Xuân Sách mô t?: “Ta di t?i d?nh cao muôn tru?ng M?t trông v? tám hu?ng phía tr?i xa Chân dép l?p bay vào vu tr? Lúc tr? v? ta v?n là ta! T? ?y trong tôi b?ng ti?ng hát Trông v? Vi?t B?c tít mù mây Nhà càng l?ng Gió tho càng nh?t Máu ? chi?n tru?ng Hoa ? dây.” Xuân Sách dã dùng tên nhan d? nh?ng t?p tho c?a T? H?u: Ta Ði T?i, Vi?t B?c, Gió l?ng, Vi?t Nam Máu và Hoa... d? nói v? tác gi? c?a nó: tham v?ng, th? do?n, gi? d?i, ch?c thì l?n nhung tho thì nh?t, b?i cái tâm không t?t. T? H?u cung là m?t m?u ngu?i “n?nh trên n?t du?i” dã vi?t nh?ng câu tho ô nh?c nhu vi?t tho khóc lãnh t? d? Stalin: “Ti?ng d?u lòng, con g?i Stalin... Thuong cha thuong m? thuong ch?ng/thuong mình thuong m?t, thuong ông thuong mu?i”. Và, trong dám n?nh th?n làm tho tôn vinh H? Chí Minh có T? H?u d?ng d?u: “Nh? chân ngu?i bu?c lên dèo Ngu?i di r?ng núi Trông theo bóng ngu?i Lòng ta on Bác d?i d?i...” Hay: “Bác oi tim Bác mông mênh th? Ôm c? non sông, m?i ki?p ngu?i ... Bác d? tình thuong cho chúng con M?t d?i thanh b?ch ch?ng vàng son Mong manh áo v?i h?n muôn tru?ng Hon tu?ng d?ng phoi Nh?ng l?i mòn”. Con ngu?i T? H?u là nhu th? nhung cung có lúc nghi l?i. G?i là tran tr? m?t chút, ph?n t?nh m?t t?. Ð?c Bài ph?ng v?n “ G?p T? H?u t?i bi?t th? 76 Phan Ðình Phùng “ c?a Nh?t Hoa Khanh s? th?y. Bài này du?c dang thành nhi?u ph?n nh? trong các báo khác nhau nhu Quân Ð?i Nhân Dân, Ti?n Phong Ch? Nh?t, Ngu?i Hà N?i... bài ph?ng v?n này th?c hi?n nam 1997, nhung d?n khi du?c ph? bi?n thì b? bà Vu Th? Thanh là v? c?a ông T? H?u ph? nh?n cho dó là nh?ng tài li?u gi? m?o “pha ch? nhi?u ý ki?n riêng, mu?n danh T? H?u, bi?n T? H?u thành ngu?i phát ngôn cho ý mình khi phát hành cu?n sách. T? H?u - Ngu?i C?ng s?n kiên trung, nhà van hóa tài nang”. Th?c hay gi?, dúng hay sai ch? có ngu?i dã n?m du?i m? là T? H?u và ngu?i ph?ng v?n là Nh?t Hoa Khanh bi?t mà thôi. Nhung, t?i sao gi? mà l?i du?c các t? báo coi nhu chính th?ng c?a Ð?ng ph? bi?n và Nh?t Hoa Khanh tru?c sau im l?ng không tr? l?i. Hình nhu có m?t di?u gì b?t thu?ng... Có ngu?i cho dó là m?t ph?n t?nh c?a T? H?u. Lúc b? th?t th?, suy nghi c?a ông ta dã thay d?i, nhu nh?ng bài tho sau này b?t gi?ng s?t máu ho?c nh?ng câu chuy?n Phùng Quán k? khi d?n tham ông t?i nhà. Ð?c bài ph?ng v?n, d?c gi? s? th?y có m?t T? H?u khác, m?t ngu?i khác xa v?i hình ?nh c?a m?t d? t? van h?c, m?t ngu?i làm tho có tâm h?n nhân ái, m?t trí th?c có d?u óc phóng khoáng c?i m?, m?t ngh? si trân tr?ng ch? nghia và tôn tr?ng nh?ng ngu?i c?m bút. Nh?c d?n nh?ng ngu?i mà h?i tru?c là n?n nhân c?a ông, là dích nh?m d? ông hành h?, thì ông l?i khen ng?i không ti?c l?i. V?i nh?ng ngu?i mà h?i tru?c ông lên án và nguy?n r?a nhu Phan Khôi, Tr?n D?n, Van Cao, Hoàng C?m, H?u Loan, Lê Ð?t, Phùng Quán, Nguy?n H?u Ðang... thì bây gi? ông l?i d? c?p d?n v?i nh?ng l?i n?ng h?u nh?t. Không hi?u, có mu?n màng không? V?i nh?ng ngu?i dã ch?t vì b? dày d?a. Trong bài ph?ng v?n, T? H?u nói: “...H? tung tin ông T? H?u ch? d?o ban n? ban kia ho?c báo này báo khác ‘dánh’ Búp Sen H?ng mà tôi v?a nói ? trên. H? d?ng d?ng chuy?n ông T? H?u c?t b? câu. Hoan hô d?ng chí Võ Nguyên Giáp trong bài tho Hoan hô chi?n si Ði?n Biên. H? ném h?a mù: ông T? H?u ‘dánh’ Quang Dung, Hoàng C?m, Lê Ð?t, Tr?n D?n, Nguy?n Bính, Nguy?n Tuân, Van Cao, Nguyên H?ng, Tô Vu, Phùng Quán, Phùng Cung, Truong T?u, Phan Khôi, Ðào DuyAnh, Phan Ng?c, Nguy?n H?u Ðang, Ð?ng Ðình Hung... Nguy?n M?nh Tu?ng, Tr?n Ð?c Th?o. H? vu kh?ng T? H?u dánh c? Nguy?n Ðình Thi, ch? ng?i c?a anh Nguy?n Ðình Thi ? d?i h?i nhà van Vi?t Nam l?n th? ba là do T? H?u quy?t d?nh...” Có nghia là b?n x?u cáo mu?n oai hùm “nó làm và T? H?u không có trách nhi?m gì h?t!!! Hon th? n?a, còn khen ng?i n?a kia. Nhu nói v? Van Cao: Van Cao còn là m?t nhà tho xu?t s?c, m?t h?a si d?c dáo, m?t ngh? si su?t d?i trung thành v?i dân t?c và v?i Ð?ng...” Nói v? Quang Dung và Hoàng C?m: “C?n dánh giá l?i, dánh giá th?t cao giá tr? tho Quang Dung trong n?n tho Vi?t Nam hi?n d?i. Quang Dung là m?t trong nh?ng các nhà tho dàn anh trong van h?c Vi?t Nam th? k? 20. Cung c?n nói thêm, Quang Dung cón là m?t nhà van s?c s?o v? n?i dung và diêu luy?n v? ngôn ng?.” “...Hoàng C?m ng?i sáng c? trên lãnh v?c tho l?n k?ch b?n tho. Chua k? anh còn là m?t trong nh?ng ngh? si ngâm tho vào lo?i vô d?ch không kém gì Phùng Quán...” Nói v? Tr?n D?n: ”Cung nhu tho Quang Dung và Hoàng C?m, tho Tr?n D?n có nhi?u d?i m?i v? n?i dung và ngh? thu?t, d?ng th?i là t?m guong ph?n chi?u tâm h?n dân t?c và ph?n chi?u cu?c d?u tranh gi?i phóng dân t?c Vi?t Nam. Van xuôi c?a anh. Ngu?i ngu?i l?p l?p, v? can b?n có giá tr? hi?n th?c chi?n d?u r?t cao, Ngu?i ngu?i l?p l?p, là m?t kh?u pháo binh chúng pháp c?a van h?c Vi?t Nam th? k? 20. Nên s?m tái b?n...” Nói v? Phan Khôi: “V? c? Phan Khôi, ph?i dánh giá l?i. Không th? quên du?c hình ?nh guong m?u và n?ng nhi?t c?a c? trong d?i quân van ngh? kháng chi?n ch?ng Pháp. Không th? b? qua du?c nh?ng k?t qu? c?a c? trong vi?c d?i m?i tho Vi?t Nam tru?c khi xu?t hi?n phong trào tho m?i. Phan Khôi còn là m?t h?c gi? v? van h?c trung Qu?c. Mu?n hay không, c? cung dã có m?t v? trí x?ng dáng trong l?ch s? van h?c nu?c ta th? k? 20...” Nói v? Nguy?n H?u Ðang: “Suýt n?a tôi quên m?t anh Nguy?n H?u Ðang ngu?i du?c bác H? trao cho nhi?m v? tr?ng d?i Tru?ng ban T? Ch?c l? Tuyên Ngôn Ð?c L?p m?ng 2 Tháng Chín nam 1945. Anh Ðang su?t d?i trung thnah v?i bác H? và v?i lý tu?ng Ð?c l?p T? Do c?a dân t?c. Anh Ðang dóng góp nhi?u cho cách m?ng nh?ng dóng góp l?ng l?. Anh Ðang có nhi?u hy sinh dáng quý. Nh?ng hy sinh ?y chính là t?m guong ng?i sáng treo cao tru?c m?t chúng ta...” Th?c? Gi?? Có ph?i dó là tran tr? ph?n t?nh c?a T? H?u hay ch? là s? v?t vát, h?a mù? N?u là th?t thì bao nhiêu vi?c làm t? tru?c c?a T? H?u có h?u qu? t?i t? ra sao? Thành ra, có th? dó là nh?ng l?i ph?n t?nh c?a T? H?u, nhung sau khi ông t? tr?n dem ra ph? bi?n th?y không có l?i cho Ð?ng nên m?i có s? ph? nh?n. D?u sao, dù th?c hay gi?, s? ki?n này cung nói lên du?c cái h?i c?a s? chuyên ch? d?i v?i dân t?c ? c? m?i phuong di?n k? c? van chuong. M?t tru?ng h?p ph?n t?nh khác, n?a hu n?a th?c là Ch? Lan Viên v?i Di C?o Tho. Ông Ch? là m?t trong nh?ng nhà tho d?ng d?u c?a n?n van h?c hi?n th?c xã h?i ch? nghia Vi?t Nam. Tru?c 1945, ông n?i ti?ng v?i t?p tho Ðiêu Tàn, có m?t phong v? van chuong khác v?i m?i ngu?i v?i ngôn ng? và ý tu?ng g?i l?i m?t th?i d?i nào c?a m?t dân t?c H?i suy vi tam t?i và b? di?t vong. Nhung di xa hon, tho c?a ông cung làm ch?nh nh? t?i tình tr?ng c?a dân t?c Vi?t dang b? Th?c dân Pháp dô h?. Sau 1945, Ch? Lan Viên là m?t nhà tho có nhi?u t?p tho du?c coi là có giá tr? ngh? thu?t. V?i lo?i tho chính lu?n, ông t?o du?c s? thành công nh?t là phù h?p du?c v?i du?ng l?i và quy d?nh c?a van h?c c?a Ð?ng d? ra. Xuân Sách phác h?a chân dung Ch? Lan Viên: ”Ði?u Tàn u? Ðâu ch? có Ðiêu Tàn Ta nghi t?i Vàng Sao t? thu? ?y Chim Báo Bão l?a chi?u con gió d?y L?a Ánh Sáng trên d?u Mà thay d?i s?c Phù Sa Thay d?i c? con mê Ai dám b?o con tàu không m?ng tu?ng Lòng cung nhu tàu ta mu?n u?ng M?t anh em trong su?i c?n H?i Nhà Van.” Ðiêu tàn, Vàng Sao, Chim Báo Bão, Ánh Sáng và Phù Sa, là tên nh?ng t?p tho c?a Ch? Lan Viên. Hình nhu, Xuân Sách mu?n ví h? Ch? nhu m?t con t?c kè, bi?t thay d?i màu s?c trên b? da c?a mình tùy tru?ng h?p. Và, thâm ý còn mu?n ví ông nhu m?t nhà tho co h?i, l?a chi?u gió d? nuong theo t?o danh v?ng... Ch? Lan Viên vi?t Di C?o Tho, cung có nhi?u bài suy tu v? thân ph?n c?a ngu?i ngh? si trong m?t th?i d?i bây gi?. Nhung, có nhi?u ngu?i x? to?t và coi dó nhu m?t món hàng m?o hóa. Nguy?n Duy, khi sang M? du l?ch khi du?c h?i v? Di C?o Tho thì nói m?t câu: “Ð?n ch?t r?i mà Ch? Lan Viên còn choi m?t ‘qu?’ dích dáng. Ông còn mu?n l?a c? chính ông ta...” Ð?c Di c?o Tho, nh?ng bài nhu Bánh V?, nhu Tr? Ði... th?y du?c tâm s?. Nhung, có ph?i th?t lòng không, thì không ai doan ch?c. ? m?t xã h?i, mà nói láo là chuy?n t? nhiên thì có khi ngu?i nói láo tu?ng mình nói th?t. Bài Bánh V?: “Chua c?n c?m lên n?m, anh dã bi?t là bánh v? Th? mà anh v?n ng?i vào bàn cùng bè b?n C?m lên nh?m nháp Ch? là n?u anh t? ch?i Chúng s? b?o anh phá r?i Ðêm vui! B?o anh không còn có kh? nang nhai Và dua anh t? nay ra kh?i ti?c Th? thì còn dâu d?p nhai th? thi?t R?t cu?c anh ng?i l?i vào bàn Nhu không có gì x?y ra h?t Và nh?ng ngu?i khác th?y anh ng?i H? cung ng?i thôi Nhai ng?m ngoàm.” Ð?c Bánh V?, nh? l?i câu nói c?a Hoàng Ng?c Hi?n khi gi?i thích v? nh?ng hi?n tu?ng ngu?c d?i có v? phi lý mà là s? th?c ? Vi?t nam. “? nu?c ta nó th?”. Khi cái th?c và gi? không phân bi?t, khi d?i trá là phuong ti?n d? cai tr? dân chúng, thì Bánh v? c?a Ch? Lan Viên d? c?p hay cái “kh?i hoàn môn” chi?n tranh mà Duong Thu Huong nói d?n trong Ti?u Thuy?t Vô Ð?, cung là chuy?n bình thu?ng... Ð?c bài Tr? Ði v?i ph? chú “sau này anh d?c tho tôi nên nh?”: “Có ph?i tôi vi?t dâu? M?t n?a Cái c?n vi?t vào tho tôi dã gi?t di r?i Gi?t m?t ti?ng dau, gi?t m?t ti?ng cu?i Gi?t m?t k? ni?m, gi?t m?t u?c mo Tôi gi?t cái cánh s?p bay.. tru?c khi tôi vi?t Tôi gi?t bão táp ngoài khoi Cho du?c yên ?n trên b? Và gi?t luôn m?t tr?i lên trên bi?n Gi?t mua và gi?t luôn c? m?c trong mua luôn th? Tôi vi?t b?ng xuong thôi không có th?t c?a mình Và tho này roi d?n tay anh Anh b?o d?y là tôi? Không ph?i! Nhung cung chính là tôi- ngu?i có t?i Ðã gi?t di bao nhiêu cái Có khi không có t?i nhu mình”. Di C?o Tho, có ph?i là nh?ng tran tr? th?c s? cu?i d?i hay ch? là nh?ng gi? d?i d? hy v?ng nh?ng d?i ngu?i sau b? quên di nh?ng l?m l?i m?t d?i. Ch? Lan Viên dã mang k? thu?t c?a ngôn ng? ? trình d? cao c?a ông d? bù d?p vào cái tâm có l? không trong sáng l?m. Có ngu?i nói, tài thì làm chi vì cái tâm kia m?i b?ng ba cái tài”... Bây gi?, ? trong nu?c dã d?i m?i. van h?c, cung có nhi?u thay d?i. Nhung, xem ra cung chua du?c kh? quan m?y. T? do sáng tác xem ra v?n còn xa v?i. V?n còn nh?ng chuy?n ch? d?o van chuong. V?n còn chuy?n ngu?i c?m bút là m?t th? công ch?c, an luong H?i Nhà Van. và H?i Nhà Van là m?t co quan d?t ra d? ki?m soát van ngh? si. Và, v?n có n?i ni?m ?p ?, v?n có nh?ng b?c xúc tru?c tình c?nh van h?c hi?n nay. Ph?n t?nh hay ph?n kháng, cung là m?t ph?n ?ng t?t nhiên c?a ngu?i c?m bút có si khí.
Powered By Nguoi-Viet Online