C?-Luy

Nhu dã nh?c d?n tu?n tru?c, cu?c tranh c? t?ng th?ng gi?a Ngh? Si John McCain (CH, Arizona) và Ngh? Si Barack Obama (DC, Illinois) b?t d?u chuy?n d?n m?t tr?n ngo?i giao, du?c xem nhu m?t uu di?m c?a ông McCain. M?t tham dò du lu?n m?i c?a nh?t báo Washington Post và h? th?ng truy?n hình ABC cho th?y 72 ph?n tram dân chúng tin ông McCain hi?u bi?t nhi?u v? ngo?i giao hon ông Obama (54 ph?n tram), nhung cung nghi ông Obama d? kh? nang duong d?u v?i ngo?i giao ngang hàng ông McCain ? m?c 45 ph?n tram. Ði?m n?i b?t trong chính sách ngo?i giao c?a t?ng th?ng ti?n nhi?m George W. Bush là cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? toàn c?u (G-WOT, Global-War on Terror), chính là ? Iraq (nhu ông Bush, và r?i McCain nh?n m?nh) và sau là A-Phú-Hãn hay Afghanistan cùng các noi khác v?i ph?n l?n ngu?i H?i-giáo c?c doan. Ông Obama xác d?nh Afghanistan m?i là di?m chính và nhi?u ngu?i nhu d?ng ý v?i ông, tuy Iraq v?n là di?m “nóng.”

Nhi?u gi?i báo chí xem vi?c ông Obama xu?t duong công du ngo?i giao (g?m tham vi?ng binh si vi?n chinh, t?i lò l?a “Trung Ðông,” g?p g? gi?i lãnh d?o quan tr?ng Châu Âu, tránh nh?ng l?i l?m và trông nhu m?t t?ng th?ng khi làm nh?ng chuy?n này) là chuy?n thi?u suy nghi khi chính mình b? xem là m?t ?ng viên thi?u kinh nghi?m ngo?i giao. Gi?i phân tích chính tr? xem dây nhu m?t “chiêu” ngo?n m?c. “Trong mu?i ngày ông n?m h?t chú ý c?a gi?i truy?n thông,” s? gia Douglas Brinkley, thu?c Vi?n Ð?i H?c Rice, Texas, r?t nh? nhung l?ng danh, nh?n xét. Ðây có th? là nh?n xét chính xác trong th?i bu?i qu?n chúng ch? th? d?ng xem và nghe truy?n hình (“không xem, không d?c m?t cái gì n?u nó không hi?n trên màn ?nh,” nhu các nhà xã h?i h?c ghi nh?n), không ch?u d?c và suy nghi - và do dó hình ?nh b? ngoài quan tr?ng hon th?c ch?t. Ðây cung d?y hi?m nghèo và chua ai d?i d?t làm chuy?n này; nhung ông Obama t?ng d?p tan nh?ng ti?n l? gò bó ngu?i da den và tr? tu?i: ông là ?ng viên da den d?u tiên du?c ch?n; tru?c dây ông là sinh viên da den d?u tiên ch? biên t?p san nghiên c?u lu?t pháp trong l?ch s? m?y tram nam c?a Vi?n Ð?i H?c Harvard. Ông McCain nh?n xét gi?n d?, “ph?i di d?n t?n noi m?i rõ,” quên m?t r?ng m?t ngu?i trí th?c nhu ông Obama không c?n ph?i di d?n t?n noi m?i rõ. Nhung ông Obama cung không ng?i ng?n di d?n t?n noi - và ông cung may m?n v? th?i di?m.

Hai tu?n l? g?n dây, thay d?i chính sách ngo?i giao b?t ng? c?a chính quy?n Bush (còn không d?y n?a nam c?m quy?n n?a) nhu làm “h?t chân” ?ng viên McCain cùng d?ng C?ng-hòa và cùng quan di?m, và mang d?n l?i di?m cho ông Obama: chính quy?n d?ng ý dùng ngo?i giao d? di l?i v?i Ba-Tu (Iran) nhu ông Obama t?ng kêu g?i-thay vì de d?a s? d?ng vu l?c nhu ông McCain t?ng nói “b? bom Iran,” vì tham v?ng nguyên t? c?a nu?c này. Ông Bush cung nh?c nh? t?i m?t lo?i “th?i bi?u” (nhung không g?i tên là “th?i bi?u”) rút quân ra kh?i Iraq nhu ông Obama, tuy tru?c dây tri?t d? ch?ng d?i m?i th?i bi?u, nhu l?p tru?ng không thay d?i c?a ông McCain (“s? ? l?i Iraq tram nam”). Tru?c h?t là chuy?n Iraq: l?n d?u tiên d?n Iraq không nhu m?t ngh? si trong ?y-ban Ngo?i-giao mà nhu m?t ?ng viên t?ng th?ng, ông Obama dã gây nhi?u sôi n?i, rúng d?ng ? dây cung nhu ? Hoa-K?. Ông Obama t?i Iraq Th? Hai tu?n này (sau khi tham vi?ng Afghanistan và T?ng Th?ng Hamid Kharzai) và l?p t?c gi?i chính tr? cao c?p ? dây ph?i liên ti?p “làm sáng t?,” thanh minh và dính chính nh?ng gì Th? Tu?ng Nuri al-Maliki tuyên b? khá trùng h?p v?i chính sách rút binh si M? “ra kh?i Iraq trong vòng 16 tháng d?u” c?m quy?n c?a ông Obama. Ðây có nghia là khác h?n v?i chính sách c?a T?ng Th?ng Bush (ít nh?t là cho t?i chi?u Th? Nam tru?c) và ?ng viên McCain, ngu?i b? xem là ti?p n?i chính sách (cu) c?a chính quy?n. Ngày Ch?-nh?t d?u tu?n này trên h? th?ng truy?n hình CBS, ông Obama tuyên b?, “B?t d?u có d?ng lòng t? m?i phía v? vi?c rút m?t s? binh si tác chi?n M? ra kh?i Iraq và chuy?n h? qua Afghanistan. Ta ph?i n?m l?y co h?i. Và lúc này là dúng th?i di?m.” Ông nhu nh?c l?i y?u t? chính trong chi?n lu?c c?a mình (mà nhi?u ngu?i ?ng h? ông than phi?n dã b? b? quên, và ông nói “có th? du?c di?u ch?nh”) là chuong trình rút binh si tác chi?n ra kh?i Iraq theo th?i di?m nh?t d?nh. Trên t?p chí Ð?c Der Spiegel (“Guong Soi,” ý nói ph?n ánh th?c t?) ra ngày Th? B?y cu?i tu?n tru?c, Th? Tu?ng Maliki nhu ra m?t ?ng h? chuong trình rút quân c?a ông Obama; ông nói th?i bi?u 16 tháng “là th?i bi?u dúng d?n cho vi?c rút quân...” T?i sao ông Maliki dua ra cái trùng h?p ?ng h? và nhu tâng b?c ông Obama tru?c m?t th? gi?i?

Th? Sáu tu?n tru?c, Tòa Nhà Tr?ng xác nh?n T?ng Th?ng Bush dã d?ng ý v?i Th? Tu?ng Maliki trong cu?c di?n dàm có hình ?nh (video call) ngày hôm tru?c v? m?t “vi?n tu?ng th?i bi?u [rút quân] t?ng quát” (“general time horizon” mù m?, thay ch? “timetable,” th?i bi?u rõ r?t). Ðây là m?t thay d?i chính sách rõ r?t vì t?ng th?ng v?n t?ng ch?ng d?i th?i bi?u rút quân. Theo gi?i quan sát chính tr?, lý do chính cho vi?c thay d?i chính sách có v? “nhu?ng b?” Iraq này nh?m d? làm v?a lòng chính quy?n Maliki và giúp chính quy?n l?y lòng dân chúng Iraq ph?n nào. Dân chúng và nh?t là gi?i d?i l?p (trong dó ph?i k? nhóm Shitte, mu?i ph?n tram dân s? Iraq, du?i quy?n giáo si tr? Muqtada al-Sadr, ngu?i ch?ng d?i cu?c chi?m dóng c?a Hoa-K? ngay t? d?u) t?ng lên án chính quy?n cho phép l?c lu?ng chi?m dóng M? ? l?i Iraq vô h?n d?nh. T? dây chính quy?n có nhu c?u cho dân th?y mình có s?a so?n cho quân d?i chi?m dóng r?i Iraq. Tru?c dó không lâu, c? v?n an ninh c?a ông Maliki, ông Mowaffak Rubaie cung cho bi?t Iraq s? không ch?p nh?n m?t th?a thu?n an ninh m?i v?i Hoa-K? (chính quy?n Bush mu?n có can b?n pháp lý d? gi? hàng tram can c? quân s?, và giao kèo khai thác d?u cho các d?i công ty M? t?i Iraq; l?nh c?a Liên-Hi?p-Qu?c cho phép Hoa-K? và “d?ng minh” ? l?i Iraq d?n h?t nam 2008) tr? phi v?i th?i bi?u rút quân. Nhu th?, dây là m?t th?a nhu?ng (compromise) gi?a chính quy?n Bush và Maliki, m?i bên nhu?ng m?t ph?n và cung du?c l?i m?t ph?n; dây cung tình c? x?y ra vào lúc ông Obama xu?t duong công du ngo?i giao, và nhu giúp ông và “h?i” ông McCain rõ r?t.

V?y thì, chính quy?n Bush và m?t tr?n tranh c? McCain ph?i làm m?t di?u gì d? v?t vát tình hình. Hi?n nay chua bi?t rõ nh?ng gì dã x?y ra trong h?u tru?ng, nhung ngay hôm Ch?-nh?t phát ngôn nhân Ali al-Dabbagh c?a ông Maliki nói t? Der Spiegel dã “hi?u sai l?i ông Maliki” tuyên b?. Ðúng ra ông Maliki mu?n nói c?i thi?n v? an ninh ? Iraq s? cho phép binh si M? rút ra trong khuôn kh? “vi?n tu?ng và th?i bi?u” - ngôn ng? không di xa l?i ông Bush l?m v? ngày tháng rõ r?t. Hoi l? lùng là chính gi?i quân s? M? ? Iraq phân phát b?n d?ch l?i tuyên b? ra ti?ng Anh cho gi?i truy?n thông Tây Phuong! C? v?n an ninh Rubaie cung phân phát tin t?c t?i báo chí, cho bi?t Iraq dang s?a so?n “nh?ng vi?n tu?ng th?i bi?u d? ch?m d?t nhu c?u” ho?t d?ng tác chi?n và hi?n di?n c?a binh si M? ? Iraq. Cung Ch?-nh?t, t?ng tham muu liên quân M?, Ð? Ð?c Michael Mullen tuyên b? trên h? th?ng truy?n hình Fox (c?a “vua truy?n thông” b?o th? Rupert Murdoch) không nên áp d?t th?i bi?u rút quân trong vòng hai nam. C? V?n Ngo?i Giao Randy Scheunemann thu?c m?t tr?n tranh c? McCain d?a vào tuyên b? này và lên án ông Obama “rút quân vô di?u ki?n d?t chính tr? lên trên khuy?n cáo c?a gi?i lãnh d?o quân s? và an ninh c?a dân chúng M?.” Nhìn ? khía c?nh khác, hãng thông t?n Associated Press (AP) phân tích ông Maliki dã khéo léo v?i chính tr? M? d? l?y du?c l?i ích t?i da v? vi?c rút quân - không v?i m?c tiêu d?y binh si M? ra kh?i Iraq nhanh chóng (di?u này khá nguy hi?m cho chính quy?n) nhung d? giành quy?t d?nh v? th?i gian ? l?i và nh?ng gì binh si M? có th? làm trong th?i gian này. Di nhiên, ông Maliki cung mu?n c?ng c? hình ?nh “yêu nu?c” c?a mình r?t có l?i cho b?u c? chính quy?n c?p t?nh hai tháng s?p t?i, dù s?ng còn chính tr? c?a ông tùy thu?c vào s? ?ng h? c?a T?ng Th?ng Bush. M?t c? v?n cao c?p c?a ông Maliki, ông Sadiq al-Rikabi nh?n m?nh chính quy?n Iraq không mu?n là “m?t ph?n trong tranh c? [t?ng th?ng] M?.” Nhung dây chính là di?u h? c? ý làm: khai thác l?p tru?ng c?a ông Obama v? cu?c chi?n d? làm áp l?c chính quy?n Bush ph?i ch?p nh?n nh?ng nhu?ng b? mà không ai có th? tu?ng tu?ng n?i vài tháng tru?c. Và chi?n lu?c Maliki dã thành công trong thuy?t ph?c ông Bush rút quân - m?t m?c tiêu lâu d?i c?a chính quy?n da s? thu?c giáo phái Shitte.

Theo các viên ch?c cao c?p chính quy?n Iraq, quy?t d?nh l?i d?ng chính tr? M? nh?m mang l?i th? cho mình b?t d?u tháng qua, sau khi Ngo?i Tru?ng Iraq Hoshyar Zebari t?i Washington, DC, g?p T?ng Th?ng Bush và Ngo?i Tru?ng Condoleezza Rice, hai Ngh? Si Obama và McCain. Ðây cung cùng lúc v?i nh?ng di?u dình gi?a hai nu?c v? can b?n pháp lý d? binh si M? có th? ? l?i Iraq sau l?nh LHQ cho Hoa-K? và “d?ng minh” ? l?i dây h?t cu?i nam nay. Ði?u dình g?p tr? ng?i khi Hoa-K? dòi h?i quá nhi?u v? can c? quân s?, ki?m soát không ph?n và quy?n không b? truy t? cho nhân s? M? ? Iraq. Trong quá kh?, chính quy?n Iraq v?n d?ng ý, vâng l?i; l?n này h? nhìn th?y co h?i d? kháng qua ?ng viên Obama, ngu?i ch? trích cu?c chi?n c?a chính quy?n: h? có th? dòi m?t th?a thu?n ng?n h?n v?i chính quy?n Bush s?p “v? vu?n” và m?c c? v?i t?ng th?ng m?i sau dó. Iraq cung có th? dùng “cái roi” th?i bi?u rút quân Obama d? thúc d?y chính quy?n Bush nhu?ng b?. V?i di?u dình kh?ng l?i, chính quy?n Iraq nhu c?m th?y “nhu c?u c?p bách” di d?n m?t th?a thu?n tru?c khi tranh c? t?ng th?ng di vào giai do?n quy?t li?t. Th? Tu?ng Maliki ra l?nh cho các c? v?n c?a mình, “Hãy si?t c? h?.” Si?t c? d?n dúng ngày 7 Tháng B?y khi ông Maliki tuyên b? ? Abu Dhabi r?ng binh si M? ph?i r?i Iraq “càng s?m càng t?t” và th?i bi?u 16 tháng c?a ông Obama là “th?i bi?u dúng d?n cho vi?c rút quân.” Ông cung d? ngh? m?t “van thu th?a thu?n chuy?n ti?p” thay vì “th?a thu?n” chính th?c chính quy?n Bush mu?n ti?n t?i. Ngày Th? B?y tu?n qua t? Der Spiegel l?p l?i di?u này; ngày Ch?-nh?t phát ngôn viên chính quy?n v?i c?i chính. Th? Hai, sau g?p g? gi?a ông Obama và Maliki, phát ngôn viên al-Dabbagh l?i nói v?i báo chí, “Chúng tôi không th? dua ra m?t th?i bi?u khác hon là chính quy?n Iraq tin r?ng cu?i nam 2010 là th?i gian dúng d?n cho vi?c [hoàn t?t] rút quân” - dây kho?ng tám tháng lâu hon th?i bi?u c?a ông Obama. Tuyên b? m?i ngày Th? Hai nhu cho th?y chính quy?n Iraq và ông Obama không khác bi?t nhau m?y v? th?i bi?u rút quân.

Phát ngôn c?a chính quy?n Maliki, dù v?n v?o ho?c “di hàng hai” th? nào cung gia tang tín nhi?m vào ông Obama v? m?t chính sách ngo?i giao quan tr?ng ngay kh?i d?u chuy?n du hành ngo?i giao d?u tiên - v?i m?c tiêu rõ r?t là tr?n an ngu?i di b?u v?n e ng?i ông không d? kinh nghi?m (ngo?i giao) d? làm t?ng th?ng. Nó cung gia tang l?i th? cho ông trong tranh lu?n v?i ?ng viên McCain v? gi?i pháp cho cu?c chi?n - ông McCain v?n khang khang ph?n d?i th?i bi?u rút quân. Tranh lu?n v? rút quân là m?t ph?n quan tr?ng trong chuy?n di c?a ông Obama và dang vang d?ng trong cung nhu ngoài nu?c. Thông thu?ng, ngu?i ta không chú ý m?y t?i nh?ng d? ngh? c?a ?ng viên chính tr?, nhung trong tru?ng h?p này ngu?i Iraq nhu d?c bi?t chú ý t?i d? ngh? rút binh si tác chi?n M? ra kh?i Iraq c?a ông Obama. Phát ngôn viên al-Dabbagh không ?ng h? rõ r?t th?i bi?u ông Obama dua ra, nhung tuyên b? c?a ông nhu thu?n th?a v?i d? ngh? c?a ông Obama, và d?t ông McCain cùng chính quy?n Bush vào th? chính tr? khó x?.

Tru?c khi d?n Iraq, ông Obama dã ghé tham Afghanistan v?i T?ng Th?ng Hamid Kharzai, và cung du?c ?ng h? n?ng nhi?t v?i ch? truong d?n nhân l?c cùng tài l?c vào cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? ? dây thay vì Iraq. Sau Iraq ông Obama dã d?n Jordan, r?i qua Do-Thái và quy?n qu?n tr? Palestine, tru?c khi sang Châu Âu g?p g? các th? tu?ng Ð?c, Pháp và Anh. Trong th?i gian này ông McCain di l?i trong nu?c, g?p c?u T?ng Th?ng George W. H. Bush (b?) và c?u Th? Tru?ng Rudolph Giuliani, m?t ?ng viên d?i th? v?i ông tru?c dây. Di nhiên, ông Obama nhu chi?m h?t chú ý c?a gi?i truy?n thông th? gi?i. T?ng k?t qui ?ng h? tranh c? Tháng Sáu cho th?y s? thu vào c?a m?t tr?n Obama vu?t quá m?t tr?n McCain v?i t? s? 52 tri?u so v?i 25 tri?u ru?i dô-la; tuy nhiên, m?t tr?n McCain cung gia tang ngân sách qu?ng cáo tranh c? g?p b?i m?t tr?n Obama.