C?-Luy

Ngay sau chuy?n xu?t ngo?i chín ngày v?i thành công kh? quan c?a ?ng viên Dân-ch? Barack Obama ? Trung Á, “Trung Ðông” và Châu Âu, m?t tr?n tranh c? c?a ?ng viên C?ng-hòa John McCain nhu chuy?n sang giai do?n gay g?t t?n công ?ng viên d?i l?p d? l?y l?i th? s?m. Trong khi m?t tr?n Obama liên t?c nh?n m?nh hình ?nh “t?ng th?ng” c?a ?ng viên mình v?i nh?ng nhà lãnh d?o nu?c ngoài và r?i trong nu?c v?i gi?i lãnh d?o kinh t? quan tr?ng, m?t tr?n McCain chú tr?ng vào “d?nh nghia” d?i th? cho nh?ng ngu?i di b?u còn ban khoan v? kh? nang và nh?ng giá tr? du?c d?i th? xem là quan tr?ng.

Ngay trong th?i gian chín ngày ? ngo?i qu?c tru?c dân chúng và gi?i truy?n thông qu?c t? hân hoan dón chào, ông Obama dã g?p nhi?u ch? trích b? xem là “nh? nhen, ganh ghét” t? phía ông McCain khi ?ng viên này xu?t hi?n v?n d?ng trong nu?c ? nh?ng d?a di?m “không b?t m?t” nhu siêu th? và quán an nh? bé (xin xem T? Nam California ngày 31 tháng B?y, cùng ngu?i vi?t). Ngay gi?a tu?n l? cu?i Tháng B?y, sau khi ông Obama v? nu?c, m?t tr?n McCain tung ra qu?ng cáo truy?n hình trên mu?i-m?t ti?u bang nh?m t?n công so sánh ông Obama v?i hai n? “danh ca” tóc vàng có b? ngoài nhung thi?u b? sâu (“air head” hay “dumb blonde” Paris Hilton và Britney Spears) - thay vì nh?m gi?i thi?u ông McCain v?i khán, thính gi? nhu các m?t tr?n tranh c? thu?ng làm. R?i l?i thêm qu?ng cáo nh?i l?i hình ?nh ông Obama du?c dân chúng Châu Âu tôn th?, ?ng h? nhu m?t d?i minh tinh kèm theo câu h?i: “Nhung ông ta có s?n sàng lãnh d?o [d?t nu?c] du?c không?” Cùng v?i lo?i qu?ng cáo t?n công, chê bai mà gi?i truy?n thông xem là “tr? con” này ông McCain l?i ti?n d?n m?c b? sai s? th?t lên án ông Obama s?n sàng thua cu?c chi?n Iraq d? th?ng c? Tháng Mu?i-m?t t?i, ch? nh?o bi?n pháp b?o t?n nhiên li?u, ho?c xuyên t?c ông Obama không di tham thuong binh M? t?i Ð?c vì không có gi?i truy?n thông di cùng. Ngay c? nhi?u gi?i C?ng-hòa cung ph?i lên ti?ng than phi?n m?t ngu?i du?ng hoàng chính chính nhu ông McCain l?i nghe l?i c? v?n choi trò “chính tr? ma giáo” (political low road) ki?u c? v?n Karl Rove c?a T?ng Th?ng George W. Bush; chính c? bà thân m?u ông McCain cung xem dây là “ngu xu?n.”

M?t nhà chi?n lu?c C?ng-hòa ? Washington, ông David Winston nh?n xét ông McCain dã sai l?m khi dua ra nh?ng t?n công tiêu c?c có tính cách cá nhân thay vì nh?n m?nh khác bi?t gi?a dôi bên v? chính sách thu? khóa, nhiên li?u và an ninh qu?c gia. Nhung có l? nh?n xét c?a ông Winston quá là dân ch? lý tu?ng; nh?ng tranh c?, b?u c? trong b?n th?p niên qua - nh?t là v?i các nghiên c?u khoa h?c v? k? thu?t qu?ng cáo “khuy?n mãi” (marketing) cùng vai trò quan tr?ng và d?t giá c?a truy?n hình trong vi?c “t?y não” (brain wash) khán gi? d? bán s?n ph?m - cho th?y t?n công cá nhân tiêu c?c qua truy?n hình và truy?n thanh, dù không dúng s? th?t hay chính xác, có th? gây ?nh hu?ng l?n v?i qu?n chúng di b?u không màng d?n thông tin dúng d?n d?y r?y trong xã h?i t? do c?i m? (m?t “khám phá” khoa h?c: càng xem truy?n hình ngu?i ta càng b?t d?c sách báo; càng b?t d?c thì kh? nang ngôn ng?, suy nghi càng kém; vì v?y, trình d? Anh ng? c?a h?c sinh, sinh viên M? thua c? nhi?u nu?c v?i ti?ng nu?c m? không ph?i là Anh ng?, nhu Th?y-Ði?n ch?ng h?n - nh?ng h?u qu? ghê g?m c?a vi?c “xem” máy computer ngoài vi?c xem truy?n hình dang du?c nghiên c?u, nh?c nh? nhu nguyên nhân chính c?a tình tr?ng “ngu d?t thêm,” dumbing down, trong gi?i tr? M? và th? gi?i). Qu?n chúng di b?u “lu?i bi?ng” nhu không m?y chú ý d?n chính sách, du?ng l?i, và do dó r?t d? b? lay chuy?n b?i qu?ng cáo khéo léo d?p vào th? hi?u, thành ki?n th?p kém c?a qu?n chúng. Các nhà chính tr? h?c xã h?i (political sociologist) t?ng nh?n xét dây nhu trái ngu?c h?n v?i lý thuy?t và h? lu?n rút t? kinh t? th? tru?ng r?ng trong xã h?i tuong d?i ph?n th?nh, t? do c?i m? ngu?i di b?u có du?c thông tin d?ng d?n s? “ch?n m?t g?i vàng” cho ?ng viên x?ng dáng.

Rõ ràng m?t tr?n McCain dang di theo chi?n lu?c chính tr? can b?n: chuy?n uu di?m c?a d?i th? thành nhu?c di?m. Ông McCain ch?ng m?y khi lôi cu?n du?c khán gi? dông d?o, nhi?t thành nhu ông Obama ? Bá-Linh ho?c ngay c? trong nu?c; ông không có kh? nang hùng bi?n nhu ông Obama; nh?ng l?n xu?t ngo?i c?a ông ? “Trung Ðông,” châu Âu, B?c và Trung M? m?i dây h?u nhu không gây m?t ti?ng vang dù ông dã ? qu?c h?i hon m?t ph?n tu th? k?. Tham dò du lu?n không cho th?y rõ nh?ng t?n công cá nhân “nh? nhen” c?a m?t tr?n McCain có hi?u qu? d?n dâu. Nhung rõ ràng nh?ng dáp ?ng t? qu?n chúng ch? v? m?t hu?ng: da s? ngu?i di b?u (51 ph?n tram) mu?n bi?t ông Obama s? là t?ng th?ng th? nào so v?i ông McCain (21 ph?n tram). Gi?i chi?n lu?c C?ng-hòa tin r?ng sau chuy?n xu?t ngo?i thành công dáng k?, ông Obama v?n không tách bi?t h?n v?i ông McCain v? m?c ?ng h? c?a dân chúng (hai ?ng viên v?n ch? cách nhau kho?ng b?n d?n nam ph?n tram), và dây ch?ng minh nh?ng t?n công “nh? nhen” ngay sau dó t? phía McCain dã thành công. Nhà chi?n lu?c C?ng-hòa d?y kinh nghi?m ? Nam California (t? th?i Th?ng Ð?c Ronald Reagan) Ken Khachigian xác nh?n: dù có th? b? xem là quá tiêu c?c, ông McCain ph?i tô di?m ông Obama nhu “không ph?i m?t ngu?i nhu chúng ta mà nhu m?t ngu?i khác h?n v?i chúng ta.” Tùy viên báo chí c?a ông McCain th?i tranh c? nam 2000, ông Todd Harris nói nh?ng qu?ng cáo t?n công “có tri?n v?ng” thành công, hay ít nh?t “cung làm ngu?i di b?u ph?i bàn tán... n?u hai tram nghìn ngu?i Ð?c hoan nghênh ông Obama, ngu?i M? trong nu?c t?t ph?i lo l?ng.”

V?y thì m?t tr?n Obama ph?i ch?ng l?i b?ng cách nào? M?t ch? biên t?p san Dân-ch? New Republic, ông Jonathan Chait nh?n xét, ông McCain dang thua, các c? v?n l?ng c?ng v?i nhau, gi?i truy?n thông không d? ý d?n m?t tr?n tranh c? McCain. Nhung dây nhu không làm ông McCain m?y b?n tâm: ông v?n ch? thua ông Obama vài ph?n tram trên tham dò du lu?n ngu?i di b?u sau chuy?n xu?t ngo?i ngo?n m?c c?a ông này. Lý do chính theo ông Chait: ông Obama dang làm m?t l?i l?m to l?n khi d? cho d?i th? kh?ng d?nh cu?c b?u c? hoàn toàn là v? chính mình, và t? dây ông s? thua. Hon m?t n?a ngu?i di b?u mu?n bi?t ông s? là m?t t?ng th?ng th? nào, trong khi ch? m?t ph?n nam dòi h?i di?u tuong t? t? ông McCain. Ông Obama “b?” gi?i truy?n thông d? ý và ch?u nhi?u ch? trích hon ông McCain: ông McCain có th? ph?m nhi?u l?i l?m to l?n, nhung di?u này không gây thi?t h?i cho ông vì m?i ngu?i d? h?t xoi mói vào ông Obama. Rõ ràng ông McCain gây du?c ti?ng vang v?i nh?ng t?n công vào ông Obama - ph?n l?n d?a trên nh?ng gì không có th?c. Ð?ng th?i ông Obama không t?n công l?i d?i th?, có l? v?i tin tu?ng r?ng d?i da s? dân chúng mong mu?n d?ng Dân-ch? th?ng l?i k? này, do dó ông Obama ch? c?n làm sao cho mình du?c dân chúng ch?p nh?n là d? - c? chú tâm vào chuy?n này và b? qua chuy?n t?n công l?i ông McCain. Ðây không khác m?y t?ng tuy?n c? nam 2004: dây dúng là chi?n lu?c c?a ?ng viên Dân-ch? John Kerry v?i tin tu?ng dân chúng quá chán ngán T?ng Th?ng Bush và ông Kerry ch? c?n làm sao cho mình du?c dân chúng ch?p nh?n là xong. Và ông chú tr?ng vào “d?nh nghia” mình sao cho dân chúng ch?p nh?n - quên b?ng chuy?n t?n công d?i th? George W. Bush v?i vô s? nhu?c di?m. M?t tr?n tranh c? C?ng-hòa ráo ri?t “d?nh nghia” ông Kerry v?i nh?ng t?n công cá nhân nh? nhen và xuyên t?c s? th?t; d?i h?i d?ng C?ng-hòa nam dó là m?t t?n công toàn di?n và tàn b?o dánh g?c ông Kerry, ngu?i ch? mu?n ôn hòa và tích c?c. M?t tr?n Obama quên lý do t?i sao dân chúng mu?n m?t ngu?i Dân-ch?: chính quy?n Bush v?i nh?ng th?t b?i l?n lao, rành rành.

Theo ông Chait, l?i l?m c?a m?t tr?n Obama là d? m?t tr?n McCain d?nh nghia cu?c t?ng tuy?n c? nhu m?t trung c?u dân ý (referendum) xem ông Obama có x?ng dáng là t?ng th?ng không - quên di ?ng viên McCain và nh?t là d? ông Bush chìm vào bóng t?i. M?t tr?n McCain cho ch?y nh?ng qu?ng cáo th?m vô lý d? t?i giá xang d?u lên cao vào ông Obama; nhung h? có lý do dua ra nh?ng qu?ng cáo này: gi?i truy?n thông xem ông Obama nhu t?ng th?ng r?i và h? mu?n bi?t ông Obama d?i phó ra sao v?i giá xang d?u. Di nhiên, hi?n nay ông chua th? làm gì du?c, nhung ngu?i ta s? nghi: (t?ng th?ng) Obama không làm gì du?c, thôi d? cho ông McCain th? di! Nhu dã nói trên, qu?ng cáo chính tr? tiêu c?c có hi?u qu? hon tích c?c dù dân chúng h? có du?c h?i ý ki?n d?u nói là h? ghét qu?ng cáo, t?n công tiêu c?c thi?u d?o d?c. Nh?ng nghiên c?u khoa h?c chính tr? cho th?y qu?ng cáo chính tr? tiêu c?c là di?u dân chúng ghi nh?!

Nhu th? m?t tr?n Obama ph?i t?n công tr? l?i, và h? không c?n ph?i b?a d?t hay xuyên t?c gì c?: ông McCain mu?n ngu?i di b?u nhìn mình nhu m?t chính tr? gia “ngu?i hùng cô d?c” (maverick) tru?c sau nhu nh?t, không ch?u thay d?i quay theo chi?u gió, nhung ông dã thay d?i g?n nhu 180 d? d? l?y ?ng h? c?a gi?i b?o th? kinh t?, tôn giáo và xã h?i. Ông dã v?t b? d? lu?t chính ông d? ra v? môi sinh, và nay ?ng h? dào d?u ngoài khoi d? l?y ?ng h? t? nh?ng d?i công ty d?u khí; ông dã làm nh? di hay làm ngu?c l?i h?u h?t nh?ng l?p tru?ng, chính sách tru?c dây du?c xem nhu mâu thu?n v?i ông Bush - dáng k? là c?t gi?m thu? má cho gi?i d?i k? thuong gi?u có, nét chính trong chính sách kinhh t? c?a chính quy?n Busch. Ông McCain t?ng tuyên b?, “Tôi làm t?t c? nh?ng gì có th? du?c d? giúp ông Bush d?c c? và tái d?c c?... Trong các v?n d? quan tr?ng nh?t hi?n nay tôi hoàn toàn d?ng ý và ?ng h? T?ng Th?ng Bush.”

Nhìn v? quá kh? d?u th?p niên 2000, ít ngu?i nghi ng?, th?c m?c v? tính ch?t “ngu?i hùng cô d?c” khi ông McCain ra tranh c? so b? v?i ?ng viên George W. Bush. Gi?i C?ng-hòa b?o th? t?ng r?t khó ch?u vì chuy?n ông (cùng v?i Ngh? Si Dân-ch? Rush Feingold) ch?ng d?i k?ch li?t vi?c cho ti?n giúp qui tranh c? không h?n ch? (nói chung, phe C?ng-hòa du?c gi?i gi?u có khá gi? ?ng h? và không mu?n h?n ch? m?c ?ng h? c?a gi?i này); ông duong d?u v?i gi?i “l?p-bi” ch?ng thu? thu?c lá n?ng hon cho các d?i công ty s?n xu?t thu?c lá; ông ph?n d?i gi?i dân c? tranh giành ngân sách và ti?n b?c t? công qui cho nh?ng cá nhân, t? ch?c, ho?c d? án làm l?i cho don v?, ti?u bang mình d? l?y phi?u c? tri; vân vân. Và ông n?i danh vì dám lên ti?ng g?i hai nhà truy?n giáo trên truy?n hình d?y quy?n uy và ti?n b?c Pat Robertson (t?ng ra tranh c? t?ng th?ng) và Jerry Falwell là “nh?ng lãnh t? [tôn giáo] d? cao d?c doán thi?u khoan dung.” Ông ch?ng l?i gi?m thu? cho ngu?i gi?u nam 2001 và 2003; ông không nuong tay truy du?i “trùm l?p-bi” l?ng danh Jack Abramoff (hi?n dang trong tù) và m?t s? dân c? cùng d?ng có liên h? v?i tên này; và ông không ch?u thay d?i lu?t d? gi?i lãnh d?o C?ng-hòa và tôn giáo b?o th? có th? d? dàng d?t các chánh án b?o th? vào t?i cao pháp vi?n. Theo ông Matt Welch, ch? biên t?p san Reason và tác gi? quy?n McCain, The Myth of a Maverick (t?m d?ch là Huy?n tho?i ngu?i hùng McCain), vào kho?ng nam 2005, ông McCain bi?t mình s? ra ?ng c? t?ng th?ng và di d?n m?t quy?t d?nh có tính toán: ông s? làm b?t c? di?u gì d? chi?m l?y ch?c v? này. Nam 2008 ông ?ng h? vi?c c?t thu? cho ngu?i gi?u có vô h?n d?nh; cam doan s? ?ng h? vi?c b? nhi?m các chánh án b?o th?; và d?n d?c di?n van t?i vi?n d?i h?c tôn giáo c?a m?c su Jerry Falwell. Ch? t?ch d?ng Dân-ch? ông Howard Dean tru?c dây ca ng?i ông McCain và xem ông nhu m?t v? dân c? guong m?u, nay nh?n xét: “Ông John McCain nam 2000 cung không thèm nghi d?n chuy?n b?u cho ông John McCain nam 2008. Ông ta dã thay d?i: ông ch?n chính tr? ma giáo, vu kh?ng, xuyên t?c ông Obama qua các qu?ng cáo t?n công tiêu c?c.”

V?n d?ng tranh c? tu?n tru?c ? Elkhart, Indiana, ông Obama b?t d?u ph?n ?ng m?nh; ông tuyên b?, “Cái giá ông McCain ph?i tr? cho vi?c du?c ch?n làm ?ng viên d?i di?n d?ng là nói ngu?c l?i t?t c? nh?ng gì ông dã nói tru?c dây. Và bây gi? ông ôm ch?m l?y nh?ng chính sách th?t b?i c?a chính quy?n Bush su?t tám nam qua-dây tru?c h?t là l?i làm chính tr? dã phá nát Washington. Và dây ch?ng có gì là ‘ngu?i hùng cô d?c, tru?c sau nhu nh?t’ nhu m?i ngu?i nghi.” Ðây cung cho th?y n? l?c c?a phe Dân-ch? nh?m “làm loãng” cái nhãn hi?u d?c l?p c?a d?i th? qua vi?c ch? trích ông McCain bám vào nh?ng giáo di?u c?a d?ng d? l?y ?ng h? tranh c?. M?t tr?n McCain cung phá h?ng hình ?nh ông McCain nhu m?t ?ng viên th?ng th?n, nghi sao nói v?y qua bi?n pháp h?n ch? m?c ti?p xúc c?a ?ng viên v?i gi?i truy?n thông, có l? vì e ng?i ông có th? bu?t mi?ng l? l?i - nhung nhi?u ngu?i di b?u và gi?i truy?n thông r?t chu?ng l?i nói chuy?n c?i m?, thân m?t v?i thính gi? thu h?p c?a ông. Thêm n?a, ông McCain ? tu?i 71 v?i hon m?t ph?n tu th? k? ? Washington cung khó mà nh?n mình là k? “d?ng ngoài, d?c l?p” v?i chính tr? Washington so v?i m?t ngh? si nhi?m k? d?u ? Washington v?i tu?i 47 (ông Obama k? ni?m sinh nh?t 47 tu?n l? này ? Hawaii, noi ông sinh tru?ng). B?t d?u tu?n tru?c, m?t tr?n McCain cho ch?y qu?ng cáo v? ?ng viên c?a mình nhu m?t “maverick” và ông McCain cung nh?c nh? d?n tinh th?n “d?c l?p” c?a mình nh?m vào ngu?i di b?u d?c l?p. C? v?n cao c?p c?a m?t tr?n, ông Charles Black cho bi?t dây là m?t ph?n trong k? ho?ch lâu dài, nhung ông công nh?n m?t tr?n cung c?n tr? l?i t?n công tr?c di?n t? phía Obama xem ông McCain là ngu?i th?a k? nhi?m k? ba c?a ông Bush. Ông gi?i thích, “Di nhiên chúng tôi s? nh?c nh? chuy?n [d?c l?p] này, vì có m?t s? ngu?i, nhung không ph?i t?t c? m?i ngu?i, bi?t di?u dó.”

Qu? th?t ông McCain ? m?t v? th? khó khan. Giáo su Julian Zelizer thu?c vi?n d?i h?c hàng d?u Princeton nói, “R?t nhi?u ngu?i C?ng-hòa ghét ông vì ông không di theo du?ng l?i d?ng. Ông dúng là m?t maverick.” Nh?ng b?t mãn t? ngu?i cùng d?ng t?o nên m?t th? d?ng b?p bênh cho ông: ông không th? ra m?t ph?n d?i ông Bush và giáo di?u d?ng d?n m?c ngu?i cùng d?ng v?n dã không m?y hào h?ng v?i ông s? b? roi ông. Ð?ng th?i ông cung ph?i thuy?t ph?c ngu?i di b?u d?c l?p và ngu?i Dân-ch? b?o th? (t?ng b?u cho ông Bush) dã v? m?ng v?i chính quy?n Bush r?ng ông không ph?i là m?t ông Bush n?a. Nói tóm l?i, theo ông Matt Welch nói trên, “Ông ph?i b?ng m?i cách gi? du?c hai nhóm d?i kháng nhau k?ch li?t d?ng lòng d?ng sau lung ông trong m?i v?n d?.” Tu?n qua, ông McCain cung g?p r?c r?i v? ti?n b?c ?ng h? t? gi?i “l?p-bi” ? California: ông ph?i tr? l?i 50 nghìn ti?n ?ng h? tranh c? t? ông Harry Sargeant III, m?t nhà th?u cung c?p nhiên li?u hàng t? dô-la cho quân d?i M? ? Iraq. Ông Sargeant dã thu ti?n ?ng h? t? m?t s? tri?u phú g?c Jordan sát nách Iraq; lu?t tranh c? ch? cho phép công dân M? ?ng h? ti?n b?c vào nh?ng tranh c? liên bang, và nh?ng ti?n b?c này ph?i là ti?n riêng c?a ngu?i ?ng h?. ? ti?u bang Ohio l?n và quan tr?ng vì phe C?ng-hòa có th? m?t l?n t?ng tuy?n c? này (lý do: công an vi?c làm th?t thoát), ông l?i b? liên h? t?i chuy?n “l?p-bi” c?a m?t d?i công ty buu chính Ð?c Deutsche Post World Net làm ch? công ty DHL ? Hoa-K? v?i tr? s? chính ? Ohio. Vi?c mua công ty DHL b?i công ty ngo?i qu?c này nam 2003 có di qua tay “l?p-bi” Rick Davis (hi?n c?m d?u m?t tr?n tranh c? McCain) và ông McCain (lúc dó là Ch? t?ch ?y-ban Thuong-m?i thu?ng vi?n); ông Davis du?c tr? “l? phí” hon 600 nghìn cho vi?c này. Vì tình hình kinh t? di xu?ng, DHL ch?c ch?n s? dóng tr? s? và làm thêm 30 nghìn ngu?i Ohio m?t vi?c; ông McCain h?a s? c? g?ng nhung ch?c không thay d?i du?c quy?t d?nh này. Sau 18 tháng v?n d?ng tranh c? liên t?c, ông Obama cung nhu da s? khán thính gi? nhu d?u m?t m?i và c?n m?t th?i gian xa cách nhau. Cu?i tu?n tru?c ông cùng gia dình di Hawaii d? ngh? x? hoi; tin t?c v? m?t tr?n hoi l?ng d?ng, nhung ch?c ch?n ông ph?i quay tr? l?i tranh c? ngay vì nh?ng bi?n chuy?n l?n gi?a Nga và C?ng Hòa Georgia.