Hoàng Mai Ð?t

Nhân ngày tu?ng ni?m 30 Tháng Tu, m?i quí d?c gi? d?c m?t bài d?ch l?ng trong m?t bài vi?t v? câu chuy?n m?t ký gi? M? t?ng g?p nh?ng m?t chi?n si Vi?t Nam C?ng Hòa vào d?u th?p niên 1960. Bài này dã du?c dang trong tuy?n t?p “Biên Tà Tà” c?a Hoàng Mai Ð?t.

Ông Charles Kuralt là m?t ký gi? truy?n hình n?i ti?ng trong gi?i truy?n thông Hoa K?. Ngu?i M? kính tr?ng ông Charles Kuralt không vì ông có th? bám sát chuy?n th?i s? trên th? gi?i ho?c thông th?o các ngõ ngách quy?n l?c t?i Hoa Th?nh Ð?n. Ngu?i M? quí ông vì ông cho h? th?y d?t nu?c này còn có nh?ng con ngu?i ch?t phác, giàu lòng bác ái và d?y tình ngu?i. Nh?ng “con ngu?i” c?a ông Charles Kuralt thu?ng có m?t d?i s?ng ho?c thói quen k? qu?c m?t cách dáng yêu, dáng m?n. H? không xu?t hi?n trong nh?ng b?n tin mà ngu?i thành ph? v?n d?c trên báo vào m?i bu?i sáng ho?c xem trên dài truy?n hình vào m?i bu?i chi?u.

H? có th? là m?t ông lão s?ng gi?a r?ng trong vùng biên gi?i Minnesota, t?ng chui vào b?ng huou, thoát hi?m qua m?t dêm bang giá; m?t giáo si râu b?c tr?ng s?ng xa lánh tr?n gian trên m?t d?nh núi tuy?t t?i Washington; nh?ng ngu?i s?ng b?ng ngh? rung lò so se t?i d? b?t trùng d?t t?i Florida; m?t nông dân da den v?a làm ru?ng, v?a d?c sách m?i ngày, có m?t thu vi?n da d?ng hi?m hoi gi?a m?t mi?n quê nghèo khó t?i Arkansas; m?t bà c? trên tám muoi tu?i dã bay trên ba muoi ngàn gi?, có th? là ph? n? bay nhi?u nh?t th? gi?i; m?t ngu?i c?m ngu?c nhi?u chi?c Cadillac gi?a m?t cánh d?ng “van hóa xe” t?i mi?n Tây Texas; ho?c m?t ông lão có thú vui th? di?u cho tr? em ? Indiana gi?a d?t nu?c Hoa K? r?ng l?n.

Trong hon ba muoi nam phiêu b?t dó dây trên kh?p th? gi?i, ông Charles Kuralt tìm ra hàng tram nhân v?t ly k?, dáng xem và dáng m?n, mang h? d?n v?i khán gi? truy?n hình. T? m?t chàng thanh niên có bi?t tài van chuong, làm vi?c cho m?t t? báo d?a phuong, ông Charles Kuralt du?c m?i d?n dài CBS t?i New York dúng lúc ngành thông tin truy?n hình dang b?t d?u tru?ng thành vào cu?i th?p niên 1950.

Trong m?y nam d?u ông san tin, vi?t tin, d?c tin trên dài truy?n hình. Bi?n c? th?i s? nào ông cung am tu?ng ho?c có tham d?. Tuy th?, vi?t tin và d?c tin m?i ngày không là n?i ao u?c l?n nh?t d?i ông. Ð?n m?t ngày kia ông m?i có co h?i th?c hi?n di?u mà ông dã thèm khát t? lâu. Ðó là lái m?t chi?c xe và t? “th?t l?c” trên m?t d?t nu?c bao la, vô t?n nhu ni?m vui giang h? c?a ông. Trong hai th?p niên “th?t l?c” ông dã lan bánh hon m?t tri?u d?m kh?p nu?c M?, và khi nghe ông k? l?i trên dài truy?n hình vào m?i sáng s?m Ch? Nh?t, ngu?i ta hi?u r?ng ông dã yêu thuong t?ng d?m du?ng lang thang ?y bi?t bao.

Theo l?i tâm s? trong lo?t chuong trình “On The Road” và du?c in thành sách sau này, ông n?m mùi giang h? ngay t? ngày 9 Tháng Chín nam 1934, ngày chào d?i c?a c?u bé Charles Kuralt. Hôm ?y m?t ngu?i dàn ông thu?ng giúp d? k? nghèo kh?n dã lái m?t chi?c xe Chevrolet dua m?t cô giáo s?p sanh d?n b?nh vi?n. Chi?c xe phóng qua m?y th? tr?n t?i mi?n quê North Carolina trong hon m?t gi? d?ng h?. Ông Charles Kuralt t? hào r?ng ngay t? lúc l?t lòng m? ông dã du l?ch trên nam muoi d?m trong chi?c Chevrolet c?a cha. T? dó ông “nghi?n” du l?ch, không ng?ng phiêu luu cho d?n ngày qua d?i vào nam 1997. Ngoài th?i gian tìm tòi trên d?t M?, ông du l?ch kh?p th? gi?i, t? B?c C?c d?n Congo, t? Cuba d?n Liên Bang Xô Vi?t.

Th? r?i hon b?n muoi nam tru?c dây, ông ghé Vi?t Nam và g?p Trung Úy Son, m?t ngu?i lính Vi?t Nam C?ng Hòa mà ông dã k? l?i trong m?t chuong sách mang t?a d? “Lieutenant Son”. Chuong này n?m trong cu?n A Life On The Road du?c so?n vi?t trong th?p niên 1980. Nhân d?p ngày 30 Tháng Tu m?y nam tru?c, tôi quy?t d?nh chuy?n ng? “Trung Úy Son” d? chia s? v?i b?n v? nh?ng gì mà ông Charles Kuralt vi?t v? m?t ngu?i lính Vi?t Nam C?ng Hòa. T? ngày d?c “Trung Úy Son” l?n d?u, m?i 30 Tháng Tu tôi v?n thu?ng tìm l?i bài này. Sau khi d?c “Trung Úy Son” b?n s? hi?u t?i sao.

** *

Vào Mùa Xuân nam dó ông Les Midgley nói m?t câu làm cho tôi suýt b? thi?t m?ng trong vòng m?t gang tay.

Ông ?y nói, “Vi?t Nam.”

Lúc dó là Tháng Tu nam 1961. S? tay cho chuy?n di Vi?t Nam c?a tôi ch? ghi nh?n v?n v?n có m?t câu: “Kho?ng 500 c? v?n quân s? dang có m?t t?i dây.” Khi ?y chua có m?t co quan truy?n thông Hoa K? nào cho r?ng cu?c chi?n Vi?t Nam có d? t?m m?c quan tr?ng d? cho h? m? van phòng thu?ng tr?c t?i qu?c gia này. S? vi?ng tham c?a m?t nhóm truy?n hình M? qu? là b?t thu?ng, d?n n?i khi anh thâu hình Fred Dieterich t? Los Angeles và tôi d?t chân d?n phi tru?ng Sài Gòn thì chính quy?n Vi?t Nam C?ng Hòa g?i ngay m?t anh tài x? lái xe Citroen d?n dón và dua chúng tôi vào thành ph?, giúp cho hai ngu?i khách l? du?c tho?i mái. Chính quy?n cung dàn x?p cho tôi du?c ph?ng v?n T?ng Th?ng Ngô Ðình Di?m vào bu?i sáng hôm sau.

Ông Di?m du?c b?u lên ch?c t?ng th?ng và r?i tr? thành m?t nhà lãnh d?o chuyên quy?n. Du?i chiêu bài ph?i chi?n th?ng c?ng s?n mi?n B?c, ông ra l?nh b?t gi? dông d?o ngu?i d?i l?p, ki?m duy?t quy?n t? do báo chí. Quân d?i c?a ông duong d?u v?i m?t cu?c chi?n tàn b?o trong r?ng sâu và trên nh?ng cánh d?ng. H? d?n d?n m?i m?t. Trong cu?c ph?ng v?n, ông Di?m nói v? hoàn c?nh d?t nu?c c?a ông b?ng nh?ng l?i r?t th?ng th?n. Ông không dùng nh?ng ch? nghia t?i mù ngo?i giao mà tôi dã ch? d?i. Ông trình bày r?t rõ ràng v? v?n d? Vi?t Nam c?n vi?n tr? quân s? c?a Hoa K?.

Ông nói v?i tôi r?ng khi d?t nu?c Vi?t Nam b? chia dôi vào nam 1954, kho?ng 900,000 ngu?i mi?n B?c dã di cu vào mi?n Nam. Ông cho bi?t h?u h?t nh?ng ngu?i di cu là nh?ng ngu?i ch?ng c?ng s?n. Tuy th?, trong s? này cung có ch?ng 10,000 ngu?i Vi?t C?ng du?c hu?n luy?n và trà tr?n trong kh?i dân mi?n Nam. Nh?ng ngu?i này ch? và thi hành m?nh l?nh kh?ng b? ngu?i mi?n Nam.

Ông Di?m nói nhu sau, “Nh?ng ngu?i c?ng s?n n?m vùng dã gi?t ch?t xã tru?ng, gi?t luôn các ph? tá và r?i n?m quy?n ki?m soát toàn xã. Ðó là chi?n thu?t c?a ngu?i c?ng s?n. Gi? dây Vi?t C?ng ho?t d?ng t?i mi?n Nam còn nh?n du?c s? tr? l?c tr?c ti?p t? các cán b? t?i Hà N?i. Ðây là m?t cu?c xâm lang r?t kín dáo, v?i s? h?u thu?n c?a Trung Qu?c và Liên Sô. Ð? ch?ng l?i s? xâm lang này, chính quy?n c?a chúng tôi r?t c?n vi?n tr? quân s? t? Hoa K?.”

Tôi g?i ý r?ng Vi?t Nam là c?u thu?c d?a c?a ngu?i Pháp, và nhu th? may ra mi?n Nam Vi?t Nam có th? nh?n du?c m?t ph?n nào s? tr? giúp c?a Pháp.

Ông Di?m tr? l?i th?ng th?ng, “Ngu?i Pháp không có ý chí. Ch? có qu?c gia c?a quí v? m?i có ý chí b?o v? t? do trên th? gi?i. N?u Hoa K? cung dánh m?t ý chí này thì Vi?t Nam s? không có t? do.”

Ngày hôm ?y ông Ngô Ðình Di?m dã cho tôi m?t bài h?c l?ch s? r?t hay. Bài h?c dó cung là l?i tiên tri hay không kém.

Du?i m?t tôi Sài Gòn là thành ph? h?p d?n nh?t trong các thành ph?. Cu?c chi?n ? mi?n thôn quê chua ?nh hu?ng d?n th? dô. T?t c? nh?ng ngu?i mà tôi du?c g?p, k? c? giáo viên, ký gi?, ti?p viên nhà hàng cho d?n tài x? taxi, d?u thân thi?n và r?t ý t?. Tôi cho r?ng ph? n? ? dây xinh d?p trong nh?ng tà áo dài lu?t trôi gi?a nh?ng dòng xe ngoài ph?. Sài Gòn có th?i ti?t mùa xuân r?t dáng yêu v?i nh?ng quán cà phê bên du?ng th?t thú v?. Tôi di b? du?i bóng cây râm mát trên các d?i l? vào ban ngày, n?m trên giu?ng bên du?i m?t qu?t tr?n lu?i bi?ng trong khách s?n Majestic cu, l?ng nghe ti?ng tàu thuy?n di chuy?n trên sông vào ban dêm. Tuong t? nhu dám ký gi? ngo?i qu?c kéo d?n dây trong nh?ng nam sau này, tôi dã yêu m?n Sài Gòn. Thành ph? r?t x?ng dáng du?c b?o v?. Tôi nghi n?u m?t mai thành ph? d?y ánh n?ng và quy?n ru ?y b? c?ng s?n xâm chi?m, d? r?i tr? thành m?t noi xám ngoét, d?y k? lu?t nghiêm ng?t, thì th?t không còn m?t chút hy v?ng nào cho n?n van minh c?a nhân lo?i.M?i ngày tôi v?n ghé d?n van phòng thông tin c?a chính ph?, d? qu?y r?y m?t viên ch?c và xin phép du?c tháp tùng theo m?t cu?c hành quân ra mi?n thôn quê. Ban d?u viên ch?c nói, “Nguy hi?m l?m;” sau ông nói, “Có th?;” d?n khi bi?t tôi s? không di cho khu?t m?t ông, m?t ngày kia ông ta m?i nói, “Ngày mai. Trung Úy Son s? d?n dón ông t?i khách s?n. Hãy chu?n b? d? di xa nhi?u ngày.”

Ngày hôm sau anh Fred d?t h?t d?ng c? vào d?ng sau m?t chi?c Jeep c?a quân d?i, leo vào gh? sau trong khi tôi ng?i ? gh? tru?c v?i Trung Úy Son. Ông Son là m?t si quan Bi?t Ð?ng Quân tr? tu?i, g?n gh?, t?ng du?c hu?n luy?n m?y tháng t?i Hoa K?. Ti?ng Pháp r?t kém c?a tôi và ti?ng Anh cung r?t kém c?a ông Son cung d? cho chúng tôi nói chuy?n trong lúc xe ch?y ra ngo?i ô v? phía B?c Sài Gòn. Tuy còn tr? tu?i, Trung Úy Son l?i là ngu?i có r?t nhi?u kinh nghi?m trong chi?n tranh. Ông k? cho tôi nghe r?ng ông xu?t thân t? m?t gia dình ái qu?c. Ông và hai ngu?i anh dã gia nh?p l?c lu?ng Vi?t Minh trong cu?c chi?n ch?ng Pháp. Ông là m?t trong nh?ng thi?u niên vác d?n trong nh?ng ngày cu?i cùng c?a tr?n dánh Ði?n Biên Ph? nam 1954. “Th? nhung chúng tôi mu?n có m?t d?t nu?c t? do,” Trung Úy Son nói thêm. “Gia dình tôi không dánh Pháp d? r?i b? cai tr? b?i H? Chí Minh.” Ông nhún vai và cu?i, “Thành th? bây gi? chúng tôi v?n ti?p t?c tranh d?u. Ông s? th?y có r?t nhi?u ngu?i nhu chúng tôi trong l?c lu?ng Bi?t Ð?ng Quân.”

Chúng tôi ng? dêm trong m?t kho hàng b? ph? t?i th? tr?n B?n Cát, cùng v?i Trung Úy Son và nhóm c?a ông, Ð?i Ð?i 150 Bi?t Ð?ng Quân. Ông Son gi?i thi?u hai d?a tôi v?i nh?ng ngu?i lính trong trung d?i c?a ông. Chúng tôi tr?nh tr?ng b?t tay t?ng quân nhân, nghe ông Son d?c m?t bài di?n van ng?n v?i nh?ng ngu?i lính. Sau dó ông cu?i toe v?i chúng tôi, “Tôi nói v?i h? hãy cham sóc quí v? vào ngày mai.”

Khi bóng dêm ph? xu?ng, ông Son mang th?c an, com và th?t trong m?t th? nu?c s?t n?ng mùi (th?t kho, l?i ngu?i d?ch). Tôi h?i, “Món gì dây?” Ông Son tr? l?i, “Tôi không bi?t ph?i nói sao v?i ông. Thôi ông c? an và d?ng h?i n?a.” Ông ta cu?i l?n. Ông mang cho tôi và anh Fred hai chi?c giu?ng, trong khi chính ông cùng nh?ng ngu?i lính dã tr?i chi?u n?m du?i d?t. Tôi nói, “Tôi không thích du?c uu dãi nhu th? này. Chúng tôi dã chu?n b? d? s?ng y h?t nhu các b?n.” Ông Son dua m?t tay lên và nói, “Các b?n là quí khách c?a chúng tôi.”

Các si quan t? t?p trong m?t góc phòng, nghiên c?u b?n d? bên du?i m?t bóng dèn di?n treo lòng thòng t? trên tr?n nhà. Vào sáng hôm sau ba trung d?i Bi?t Ð?ng Quân du?c l?nh di chuy?n xu?ng phía Nam, ti?n vào m?t d?i d?t n?m gi?a sông Sài Gòn và m?t con kinh. Cu?c hành quân là nh?m bao vây m?t l?c lu?ng Vi?t C?ng mà nh?ng ngu?i lính Bi?t Ð?ng Quân cho r?ng r?t nh?. Nhóm Vi?t C?ng ho?t d?ng trong m?t khu v?c du?c g?i là An Ði?n. Trung d?i c?a ông Son là hàng lính ti?n vào gi?a tr?ng tâm c?a khu v?c. Trung Úy Son t? v? ái ng?i khi nói v?i chúng tôi, “Chúng ta không di b?ng du?ng d?t. Tôi xin l?i. Hai b?n s? b? dính bùn vào giày.”

Chúng tôi leo lên nh?ng chi?c xe v?n t?i c?a nhà binh tru?c khi m?t tr?i m?c. Sau m?t do?n du?ng r?t ng?n, doàn xe d?ng l?i bên c?nh m?t bìa r?ng. Trong bóng t?i, nh?ng ngu?i lính dã yên l?ng d?i nón s?t, c?m th?ng súng, deo nh?ng bang d?n vào th?t lung. ? dâu dó t? d?ng sau lung, ti?ng d?n d?i bác 155 li b?n qua d?u chúng tôi, nh?m vào khu r?ng tru?c m?t. Chúng tôi di b? vào trong r?ng, ti?n t?i t?ng bu?c m?t - ti?n t?i gì? Tôi không bi?t. Ti?n t?i cái gì dó n?m ? trong r?ng.

Khi tr?i ?ng sáng, th?nh tho?ng tôi có th? th?y chúng tôi di ngang qua nh?ng khóm nhà hoang ph? ? trong r?ng. “Không có ai ? nhà,” ông Son nói. “S? chúng tôi, s? d?i phuong. Luôn luôn ch?y tr?n.”

Ti?ng d?n d?i bác ngung m?t th?i gian. Bu?i sáng tr? nên yên l?ng, ngo?i tr? ti?ng d?ng c?a kho?ng ba muoi dôi giày lính di chuy?n trên m?t d?t. Chúng tôi ra kh?i khu r?ng, trèo qua m?t hàng rào k?m gai và l?i m?t d?m qua nh?ng d?ng lúa. Anh Freddy và tôi di vài bu?c tru?c m?t ngu?i d?n d?u hàng lính. Chúng tôi thâu hình d?i lính ti?n v? phía tru?c. Bu?i trua dang tr? nên nóng hon. Tôi nghi r?ng ch?c không có gì x?y ra. Thôi thì ít nh?t chúng tôi cung thâu du?c hình ?nh nh?ng ngu?i lính hành quân qua nh?ng cánh d?ng.

Ðúng lúc chúng tôi d?n m?t con dê cao hon m?t ru?ng, m?t tràng ti?ng d?n b?ng n? vang t? hàng cây n?m bên kia con su?i, cách chúng tôi kho?ng n?a d?m. Ti?ng súng n? m?i lúc m?t l?n hon, gia tang âm d? và cu?ng d? cho d?n khi t?t c? ti?ng d?n tr? thành m?t ti?ng n? l?n liên t?c. Chúng tôi có th? th?y bóng ngu?i ch?y th?p thoáng ? hàng cây và nghe ti?ng kêu la c?a h?.

Trung Úy Son hét l?nh cho nh?ng ngu?i lính c?a ông. “Ph?c kích!” ông nói cho tôi bi?t. “Trung d?i bên kia dã roi b?y. H? dang c?n chúng tôi ngay bây gi?.” Nói xong ông rút m?t kh?u súng l?c 45, dua súng lên cao và v?y qua d?u, ch? huy trung d?i c?a ông ti?n vào tr?n dánh. Các quân nhân ch?y theo ông. H? l?i qua su?i phóng v? phía hàng cây dang có giao tranh. Anh Fred và tôi c?m máy ch?y theo h?. Chúng tôi làm t?t c? nh?ng gì có th? làm du?c, d? v?a thâu hình các quân nhân ch?y t?i tru?c, v?a thâu âm thanh c?a cu?c d?ng d? mà không b? h? b? roi quá xa.

Ð?n khi chúng tôi ch?y t?i hàng cây thì ti?ng súng gi?m xu?ng. Th?nh tho?ng có ti?ng n? hàng lo?t l? loi t? trong r?ng sâu. Tôi th?y nh?ng t? thi n?m r?i rác kh?p noi ven bìa r?ng. H?u h?t t? thi là nh?ng ngu?i lính Bi?t Ð?ng Quân, ngo?i tr? hai xác Vi?t C?ng trong b? áo bà ba den r?ng. M?t trong hai du kích Vi?t C?ng n?m bên c?nh m?t kh?u súng tru?ng Browning n?ng n?. Ngu?i còn l?i ch? có m?t thanh mã t?u.

Trung Úy Son ra l?nh cho trung d?i c?a ông d?ng l?i bên hàng cây. Theo l?nh c?a ông m?i ngu?i lính l?y ra m?t chi?c khan tr?ng và bu?c vào cánh tay trái. Ông cung trao khan tr?ng cho chúng tôi. “Ð? chúng ta không b?n l?m nhau,” ông gi?i thích. “Chúng ta s? ti?n r?t ch?m. Hai b?n hãy di sát bên tôi.”

Các quân nhân dàn r?ng d?c theo hàng cây. Nghe l?nh c?a Trung Úy Son, m?i ngu?i cùng ti?n vào r?ng. Chúng tôi di dò t?ng bu?c du?c nam muoi thu?c, r?i m?t tram thu?c, m?i ngu?i lính c?n th?n nghe ngóng d?ng tinh ? phía tru?c. Chúng tôi g?p thêm nh?ng xác ch?t. Chúng tôi di ngang qua m?t Bi?t Ð?ng Quân dã b? thuong và dang tìm cách ngan ch?n máu ch?y t? v?t thuong trên ng?c c?a m?t d?ng d?i. Trung Úy Son ng?ng l?i vài giây d? nói chuy?n v?i quân nhân b? thuong. Sau dó ông ti?p t?c ch? huy chúng tôi ti?n t?i r?t ch?m trong s? im l?ng. Anh Fred nói thì th?m v?i tôi, “Kinh r?n nhu d?a ng?c.”

Cu?i cùng chúng tôi d?n m?t con du?ng d?t d?n ra m?t bãi d?t tr?ng n?m gi?a r?ng. Trong bãi d?t này có m?t ngôi chùa b? hoang và m?t can nhà không còn mái che. Trung Úy Son ra hi?u cho b?n quân nhân l?c soát bên trong ngôi chùa và can nhà. H? dùng báng súng d?p tung c?a chùa và ti?n vào bên trong. Tr?ng tron. H? c?n th?n bao vây can nhà tru?c khi xông vào. Tr?ng tron. Nhóm truy lùng tr? l?i v?i chúng tôi ? gi?a bãi d?t tr?ng. Chúng tôi d?ng thành m?t vòng tròn, m?i ngu?i dóng m?t v? hu?ng r?ng cây im l?ng bao quanh. Và r?i d?a ng?c bung m? tán lo?n. Khu r?ng chung quanh chúng tôi b?ng n? tung. Ti?ng d?n kêu l?ch c?ch liên h?i, bao vây chúng tôi trong âm thanh r?n vang di?c ng?p d?t tr?i. Sau m?t ho?c hai giây tôi m?i nh?n ra t?t c? nh?ng ti?ng n? ch? cách chúng tôi có m?y thu?c, và nh?ng h?ng súng d?u nh?m vào chúng tôi. Tôi nhìn quanh tìm ch? ?n. Không có m?t noi nào ngo?i tr? m?t kho?ng d?t trung không sâu n?m gi?a bãi tr?ng. Fred và tôi cùng nh?y vào kho?ng trung này. Chúng tôi có th? th?y nh?ng bóng ngu?i d?ng sau thân cây dang nh?m mui súng b?n v? phía chúng tôi. Th?t khó có th? tin du?c trong lúc nguy hi?m nhu th? này mà Fred v?n làm ph?n s? c?a m?t chuyên viên thâu hình. Anh d?i ?ng kính, dùng ?ng dài hon. Sau dó anh ch?ng cùi ch? trên m?t d?t, chia máy b?n ngu?c v? phía d?i phuong.” Ð?ng quay n?a!” tôi la l?n. “Cúi d?u th?p xu?ng!”

Anh Fred Dieterich v?n nói r?t bình tinh, “Charlie à, tôi nghi dây là dúng lúc r?i. Thâu hình cho h? bi?t chuy?n gì dã x?y ra cho chúng ta.”

“K? m? chuy?n thâu hình!” tôi v?n hét lên. “Ðây không ph?i lúc! Cúi d?u xu?ng di!”

Chúng tôi tìm cách gi?i c?u trung d?i d?u tiên thoát ra kh?i m?t vòng vây ph?c kích, và r?i gi? dây chính chúng tôi cung bu?c vào m?t b?y ph?c kích. Tuy dang cúi sát d?u xu?ng m?t d?t, tôi v?n có th? nhìn quanh, nh?n th?y chúng tôi dang g?p khó khan kinh hoàng. Nhi?u ngu?i lính Bi?t Ð?ng Quân b? trúng d?n trong d?t n? súng d?u tiên. H? n?m chung quanh chúng tôi trong bãi d?t tr?ng, ch?t ho?c b? thuong. Tuy th?, nh?ng ngu?i lính còn d?ng v?ng dã ph?n công v?i s? can d?m t?t cùng. M?t quân nhân c?m m?t kh?u súng n? không ng?ng ? trong tay, ch?y th?ng vào d?i phuong ?n núp ? trong r?ng. Anh ch?y cho d?n khi b? k? d?ch b?n g?c bên ngoài bìa r?ng. Anh té xu?ng d?t mà ngón tay v?n còn bóp ch?t vào cò súng. T? nòng súng c?a anh hàng lo?t phát d?n b?n lên không trung.

Nh?ng quân nhân khác dã gi? vòng phòng ph?, ch?ng tr? mãnh li?t v?i nh?ng phát súng b?n vào r?ng. Trung Úy Son b? trúng d?n ? m?t cánh tay, th? nhung ông v?n chi?n d?u nhu thu?ng. Ông quì bên c?nh m?t quân nhân gi? máy truy?n tin. Ông quay tay c?m c?a máy truy?n tin ch?y b?ng máy phát di?n t? tru?ng, v?i hy v?ng liên l?c v?i b? ch? huy su doàn và xin ti?p vi?n. Anh Fred và tôi bò l?i g?n vài thu?c, d? thâu hình ?nh ông Son liên l?c v?i b? ch? huy. Nh?ng viên d?n b?n tung m?t d?t chung quanh chúng tôi. Ông Son không quan tâm d?n nh?ng phát d?n, v?n ti?p t?c quay máy nhi?u vòng. S? c? g?ng c?a ông cung vô ích. Không có ai tr? l?i. Chúng tôi ? bên ngoài vòng phát tuy?n.

Ð?n lúc dó ngu?i lính truy?n tin b?ng có m?t hành d?ng r?t can d?m mà tôi ph?i s?ng s?t, chua t?ng th?y trong d?i. Ngu?i lính này tr? tu?i, có l? không t?i mu?i b?y ho?c mu?i tám. Không nói m?t l?i nào, anh thò tay vào trong túi deo, l?y ra m?t cu?n dây kim lo?i. Anh qu?n m?t d?u dây vào ang-ten c?a máy truy?n tin. Sau dó ngu?i lính tr? tu?i nhanh chân ch?y d?n m?t cây cao, v?a ch?y anh v?a th? cu?n dây. Ð?n g?c cây anh ng?m d?u dây còn l?i ? trong mi?ng và leo than tho?t lên thân cây, b?t k? nh?ng viên d?n dang bay v?t ? chung quanh. Anh bu?c d?u dây vào m?t nhánh cây cao, tu?t xu?ng mau chóng, ch?y tr? v? máy truy?n tin mà không h? b? sây su?t m?t chút nào. Anh v?i vàng quay máy nhi?u vòng. Trung Úy Son n?m bên c?nh máy truy?n tin, nói vào d?u vi âm và liên l?c du?c v?i b? ch? huy. Ông d?c t?a d? c?a don v? trên m?t b?n d?, trao d?u máy cho ngu?i lính truy?n tin. Quay sang anh Fred và tôi, ông Son nói, “N?m sát xu?ng. Không sao. H? s? g?i lính nh?y dù.”

Ti?ng súng gi?m d?n. Tôi không còn th?y Vi?t C?ng trong r?ng cây m?c dù th?nh tho?ng tôi v?n nghe có ti?ng súng b?n qua l?i ? dâu dó. Hai quân nhân d?n bang bó cánh tay c?a ông Son, r?i c? ba ngu?i ôm túi thu?c, bò d?n nh?ng ngu?i lính b? thuong n?m ? chung quanh. H? lôi du?c nhi?u thuong binh vào bên trong b?c tu?ng c?a ngôi chùa, noi mà h?u h?t nh?ng ngu?i lính roi vào m?t con ch?n d?ng th?n kinh t?t d?, t?t th? trong lúc ch? d?i d?i nh?y dù ti?p vi?n nhu l?i h?a h?n.

Lúc b?y gi? ông Son d?ng d?y, di l?i trong khu d?t tr?ng. Ông nói nh?ng l?i khích l? dành cho các quân nhân còn s?ng. Ông d?n quì bên c?nh Fred và tôi. “Chúng tôi g?n h?t d?n,” ông nói. “Tôi mu?n ông bi?t di?u này. Tôi không nghi là chúng ta s? b? t?n công thêm n?a dâu. Tuy th?, trong tru?ng h?p chúng ta b?...”.

M?t phát d?n v?a bay ra t? trong r?ng. Viên d?n b?n trúng d?ng sau nón s?t c?a ông Son, bay xuyên qua vành phía tru?c. Ông lao t?i phía tôi và té xu?ng d?t.

Ban d?u v?t thuong trông có v? r?t nh?. Tôi ôm d?u ông vào ng?c tôi. Tôi lu?m m?t m? lá cây n?m du?i d?t và tìm cách nhét vào v?t thuong, v?i hy v?ng máu s? ngung ch?y.

Tôi còn nh? viên d?n b?n ch?t ông Son cung là viên d?n cu?i cùng trong tr?n dánh ngày hôm ?y. Lính nh?y dù có d?n trong nh?ng chi?c xe nhà binh. Ðám du kích Vi?t C?ng bi?n m?t trong r?ng, mang theo nh?ng d?ng d?i t? tr?n ho?c b? thuong. Chúng tôi di b? vài d?m xu?ng m?t con du?ng và t?p h?p t?i m?t ngôi tru?ng làng. Trên sàn nhà tôi lu?m du?c m?t t? bích chuong mà sau dó tôi có nh? ngu?i khác chuy?n ng?. T? bích chuong vi?t: “Không cho c?ng s?n g?o. Không cho c?ng s?n tin. Không cho c?ng s?n vào nhà.” T? bích chuong n?m trên sàn nhà vì nh?ng ngu?i c?ng s?n dã phá ho?i ngôi tru?ng m?t dêm tru?c dó.

M?t viên d?i tá ch? huy tru?ng Bi?t Ð?ng Quân d?n tru?ng h?c trong m?t chi?c xe jeep. Ông cho Ð?i Ð?i 150 x?p hàng và nói v?i h?, “Các anh là nh?ng ngu?i lính chi?n d?u r?t anh dung. Các anh ngan ch?n m?t l?c lu?ng quân thù dông g?p nam l?n. Ð?ng nghi d?n nh?ng ngu?i dã ch?t. Các anh chi?n d?u cho m?t m?c tiêu cao c? và các anh s? chi?n th?ng.”

Th? nhung mu?i chín quân nhân trong d?i d?i dã không có m?t d? nghe d?i tá nói. H? t? tr?n trong ngày hôm ?y. Trong s? nh?ng quân nhân này có hai si quan, Trung Úy Son và v? d?i d?i tru?ng. Tôi th?y có ít nh?t mu?i m?t ngu?i b? thuong; có th? còn có nh?ng thuong binh khác mà tôi không bi?t.

Viên d?i tá ch? d?nh m?t chi?c xe lính dua Fred và tôi v? Sài Gòn. Ch? hon m?t ti?ng d?ng h? sau chúng tôi tr? v? trong s? an toàn c?a m?t thành ph? d?u dàng. Chúng tôi di r?n ràng gi?a nh?ng d?i l? thênh thang. Ðó dây có nh?ng ngu?i d?p xe qua l?i. Nh?ng quán cà phê bên v?a hè v?n dông ngu?i. Chúng tôi d?n tru?c c?a khách s?n Majestic tru?c khi tr?i t?i và bang qua phòng ti?p khách d? d?n c?a thang máy, mang theo nh?ng d?ng c? l?nh k?nh ? trên tay. Ngu?i ta dã quay d?u nhìn vì chúng tôi quá do b?n, không có v? phù h?p v?i khung c?nh c?a m?t khách s?n sang tr?ng. Áo c?a tôi dã th?m d?y máu c?a Trung Úy Son.

T? dó tôi không bao gi? quên du?c Trung Úy Son. Trong su?t nh?ng nam tháng c?a cu?c chi?n Vi?t Nam, tôi v?n nh? d?n ông ?y. Tôi tr? l?i Vi?t Nam nhi?u l?n, tham d? nh?ng cu?c hành quân khác ? mi?n quê - d?n nh?ng l?n sau này v?i quân d?i Hoa K? - và còn ch?ng ki?n nh?ng con ngu?i t?t lành b? b?n ch?t trong nh?ng bãi d?t tr?ng bên c?nh r?ng già. Trong lúc cu?c chi?n v?n kéo dài nhu không có m?t k?t c?c và s? thuong vong M? m?i lúc m?t cao hon, t?i Hoa K? ngu?i ta có m?t phong trào cho r?ng nh?ng thanh niên M? b? thi?t m?ng m?t cách vô nghia. T?t c? nh?ng b?n d?ng nghi?p c?a tôi d?ng ý v?i nhau r?ng dó là m?t cu?c chi?n vô d?o d?c, trong dó d? qu?c M? ch?ng l?i u?c nguy?n c?a “nhân dân Vi?t Nam.”

Tôi không bao gi? nghi nhu v?y. Nh?ng ngu?i Vi?t Nam mà tôi du?c g?p d?u không mu?n có chi?n tranh. H? mu?n du?c s?ng yên trong hòa bình. Th? nhung ngu?i ta không cho h? du?c yên thân. H? b? xâm lang b?i m?t d?o quân t? mi?n B?c xu?ng mi?n Nam theo l?nh c?a m?t chính quy?n mà h? thù h?n. Tôi nh? d?n ông Son, m?t ngu?i ao u?c du?c th?y m?t Vi?t Nam t? do d?n n?i ông s?n sàng chi?n d?u cho lý tu?ng này, m?c dù tu?i tranh d?u c?a ông dã qua lâu r?i. Tôi nghi d?n nh?ng ngu?i lính trong Ð?i Ð?i 150, ngu?i c?m súng xông th?ng vào r?ng, ngu?i leo lên cây v?i dây ang-ten truy?n tin ng?m ch?t trong rang. Tôi dã nghi, và tôi v?n nghi r?ng công lý và d?c h?nh luôn s?ng v?i nh?ng ngu?i can d?m ?y. Tôi thù ghét m?i khi tr? l?i Vi?t Nam sau này và nghe nh?ng ngu?i lính nhu th? b? g?i là “gooks” b?i chính các quân nhân cùng x? c?a tôi.

Nh?ng ngu?i lính dã s?ng qua cu?c chi?n - trong dó không có là bao quân nhân Bi?t Ð?ng Quân - gi? dây ph?i vào nh?ng tr?i “h?c t?p c?i t?o.” Sài Gòn xinh d?p, thu th? nam xua nay tr? thành thành ph? H? Chí Minh. V?t thuong c?a cu?c chi?n Vi?t Nam dang lành l?n t?i Hoa K?. ? M?, h?u h?t m?i ngu?i không còn nh? rõ l?m v? cu?c chi?n ho?c không còn ghi nh?n nh?ng mo u?c c?a “nhân dân Vi?t Nam.”

Trong nh?ng d?p v? Hoa Th?nh Ð?n, th?nh tho?ng tôi v?n d?n Ðài Tu?ng Ni?m Cu?c Chi?n Vi?t Nam. Trên b?c tu?ng den có kh?c tên c?a m?t s? quân nhân mà tôi t?ng quen bi?t. Tôi nghi d?n h?. L? duong nhiên b?c tu?ng den không có tên c?a ông Son, tuy th? tôi cung nghi d?n ông.

Tôi ch? bi?t ông có m?t ngày.

Tôi dã quên không h?i d? bi?t d?y d? tên h? c?a ông.

** *

Tôi du?c d?c “Trung Úy Son” trong m?t ngày b? b?nh. Con s?t nóng t? ban dêm khi?n cho tôi khó ng? vào ban ngày. Gi?a nh?ng con chóng m?t lúc d?ng d?y và n?m u? o?i không th? chìm vào gi?c ng?, tôi l?t cu?n sách dã mua t? lâu mà chua có d?p du?c xem. Ð?n khi nh?m d?c h?t hàng ch? cu?i cùng c?a “Trung Úy Son” tôi ?a nu?c m?t. Tôi xúc d?ng vì dã du?c nhìn th?y m?t ph?n nào quá kh? t?i tam c?a tôi. Ph?n quá kh? ?y có liên h? d?n cha tôi.

Ông t? tr?n vài nam sau Trung Úy Son t?i m?t noi nào dó ? Tuy Hòa, mi?n Trung Vi?t Nam. Tôi còn nh? ng?i bên c?nh m? trong m?t chi?c xe nhà binh. Bà quàng khan tang, ôm em tôi trong lòng, g?c khóc bên quan tài ph? c? vàng ba s?c d?. Tôi không nh? mình có khóc cha trên chuy?n xe t? Tuy Hòa v? Nha Trang.

Cha tôi bi?n m?t trong cu?c d?i t? khi tôi du?c nam tu?i. Không ch? bi?n m?t theo nghia th? xác, ông cung không còn trong trí nh?. Trong nhi?u nam tôi cho r?ng ông c? tình r?i xa m? tôi, c? ý b? roi hai anh em tôi trong m?t xóm nghèo. Ð?i s?ng thi?u th?n dã khi?n cho tôi có lúc cam gi?n, tìm nh?ng lý do d? g?t h?n ông ra ngoài hoi th? m?i ngày. Ngoài b?c hình d? trên m?t bàn th? r?t ít khi du?c th?p nhang, chúng tôi ch? nghi d?n cha vào m?i d?p vi?ng m? d?u nam. Tôi không nh? cha dã dành, m? tôi cung hi?m khi nh?c d?n ông. Tôi nghi quãng d?i thi?u v?ng m?t t?m ch?ng ? tu?i thanh xuân dã d? l?i trong m? tôi m?t quá kh? d?n dau mà bà s?n sàng t? b? m?t khi r?i kh?i Vi?t Nam. R?i ro cung t?y di g?n h?t nh?ng d?u v?t c?a cha. Roi r?t d?c theo con du?ng lánh n?n là m?y b?c hình den tr?ng, vài lá thu m?ng lòe m?c c?a cha tôi. Ngay c? t? gi?y khai t? cung bi?n m?t, xóa luôn ngày tháng t? tr?n c?a m?t ngu?i lính g?n nhu vô danh.

Cung may tôi còn ôm du?c m?t t?m hình c?a cha. Tuy sóng bi?n trên hành trình t? Sài Gòn qua d?o Guam d?n d?t M? trong bi?n c? 30 Tháng Tu nam 1975 dã an h?t phân n?a b?c hình, cha tôi cung c? g?ng d? l?i m?t dôi m?t bu?n, dôi m?t nhìn xu?ng c?a m?t thanh niên m?i trên tu?i dôi muoi. Có l? vì dôi m?t t?i bu?n dó mà sau hon hai muoi nam d?y ông ra kh?i cu?c s?ng, m?t ngày kia tôi b?ng quay l?i tìm cha trong quãng quá kh? b? phai m?. Tìm l?i ông quá khó. Ông không có b?n bè, không ngu?i thân, không d?ng d?i còn s?ng và cung không quá kh? ngoài vài m?u chuy?n mà m? tôi thu?ng k?. M?i l?n m? k? câu chuy?n l?i khác di, nhu nh?ng dám mây tan bay trong m?t bu?i chi?u s?p t?t n?ng. Ngày cha tôi m?t cung v?y, bà ch? nh? mang máng là m?t ngày r?m, có l? r?m Ph?t Ð?n c?a nam 1965. Tôi không bi?t ông ch?t nhu th? nào? ? dâu, gi?a m?t cánh d?ng, trên núi hay trong r?ng? Ông có dau d?n không? Ông b? b?n hay d?p trúng mìn? Ai b?n ông? Xác ông có còn nguyên v?n? Ông có thoáng nghi d?n anh em tôi tru?c khi nh?m m?t? Có ai ôm l?y ông trong lúc ông trút hoi th? cu?i cùng? Có ph?i ông dã ch?t m?t mình?

Có l? su?t d?i tôi lúc nào cung có m?t kho?ng tr?ng trong quá kh? ?y, nh?ng câu h?i không bao gi? có câu tr? l?i. Ðó là lý do khi?n tôi ?a nu?c m?t sau khi d?c xong “Trung Úy Son.” Trong cái ch?t c?a Trung Úy Son tôi ch?t nghe ti?ng d?n b?n trúng cha tôi, b?n trúng nh?ng ngu?i lính m?t bu?i sáng th?m l?ng bu?c vào r?ng và m?t bu?i chi?u tr? v? bên du?i t?m khan ph? t?i om. Nh?ng ngu?i lính không còn ai nh? d?n, không có dài li?t si cung không m?t b?c tu?ng den, và cung không ch?c còn du?c m?t t?m bia trên ph?n m? ? quê nhà.

Tu?ng ni?m 30 Tháng Tu

Hoàng Mai Ð?t