Bác Si Nguy?n Bích Liên dã d?a vào tài li?u c?a H?i Ung Thu Hoa K?, và kinh nghi?m chuyên khoa v? ung thu c?a mình d? vi?t ra bài vi?t này. Ph?n l?n nh?ng tin t?c trong bài vi?t này dã du?c xu?t b?n vào nam 2003 b?i H?i Ung Thu Vi?t M? du?i d?ng sách t?a d? “Tài Li?u Hu?ng D?n S?c Kh?e V? Vú” và trong trang nhà c?a h?i t?i d?a ch? http://www.ungthu.org.

Bài vi?t du?i dây dã du?c Bác Si Nguy?n Bích Liên c?p nh?t hóa vào Tháng Nam nam 2006.

1. Ung thu vú là gì?

Ung thu vú là các t? bào b?t thu?ng g?i là t? bào ung thu phát tri?n t? nh?ng t? bào ?ng (duct) hay nh?ng t? bào nang (lobule) c?a vú. N?u không ch?a tr? s?m, các t? bào ung thu s? phát tri?n nhanh chóng trong vú, di vào các m?ch máu hay m?ch b?ch huy?t, ch?y t?i các h?ch, và có th? lây lan d?n các b? ph?n khác, gây ra dau d?n, t?c ngh?n cho co th? và cu?i cùng mang d?n s? ch?t. Ung thu vú d?ng hàng d?u trong nh?ng lo?i ung thu ph? n? Vi?t thu?ng m?c ph?i.

Du?i dây, chúng tôi s? trình bày m?t s? y?u t? dua d?n s? gia tang nguy co m?c b?nh ung thu vú. Tuy nhiên, da s? ph? n? m?c b?nh ung thu vú không có nh?ng y?u t? gia tang nguy co m?c b?nh ung thu vú. Chúng ta c?n nh? là t?t c? ph? n? d?u có nguy co m?c b?nh ung thu vú. Ði?u quan tr?ng là phát hi?n s?m b?nh ung thu vú khi b?nh này còn có th? du?c ch?a lành hoàn toàn.

2. Các y?u t? gia tang nguy co m?c b?nh ung thu vú

Tu?i tác: Càng l?n tu?i thì nguy co ung thu vú càng cao. Ph?n l?n ph? n? da tr?ng m?c b?nh ung thu vú ? tu?i 50 d?n 60. Tuy nhiên, m?t s? nghiên c?u cho th?y ph? n? g?c Vi?t t?i Hoa K? m?c b?nh ung thu vú ? s? tu?i trung bình là 40 d?n 50, t?c là tr? hon 10 nam so v?i ph? n? da tr?ng. Lý do c?a s? khác bi?t này chua làm sáng t? và s? là d? tài cho nh?ng cu?c nghiên c?u sau này v? ?nh hu?ng di truy?n cung nhu môi sinh trên nguy co m?c b?nh ung thu c?a các s?c dân khác nhau.

Ti?u s? b?nh lý gia dình: Nh?ng ph? n? có m?, ch?, em, hay con gái dã m?c b?nh ung thu vú thì nguy co m?c b?nh cao hon. Càng có nhi?u thân nhân m?c b?nh ung thu vú thì nguy co càng gia tang.

H?t kinh sau tu?i 55.

Có kinh tru?c tu?i 12.

Sinh con d?u lòng sau tu?i 30 hay chua có con.

Dinh du?ng và ru?u: An th?c an nhi?u m?, cung nhu ru?u có th? làm gia tang co h?i m?c b?nh ung thu vú. National Cancer Institute (Vi?n Ung Thu Hoa K?) khuy?n khích ph? n? nên dùng th?c an ít m?, t?p th? d?c d?u d?n, và ch? nên dùng ru?u có ch?ng m?c.

S? d?ng kích thích t? n? sau khi t?t kinh trên nam nam: Nh?ng cu?c nghiên c?u m?i nh?t cho th?y ph? n? dùng các lo?i thu?c nhu Prempro, Provera hay Premarin sau khi t?t kinh có th? làm gia tang co h?i m?c b?nh ung thu vú. Ngoài ra, nh?ng lo?i thu?c này còn có th? gia tang co h?i b? tai bi?n m?ch máu não và ngh?t d?ng m?ch vành tim gây ra ch?ng máu nh?i co tim. Nh?ng lo?i thu?c này thu?ng du?c dùng d? giúp các b?nh nhân sau khi t?t kinh d? b? cáu k?nh, bu?n chán, nóng b?ng, khi nóng khi l?nh, và d? m? hôi vào ban dêm. N?u ph? n? nào b? nh?ng ch?ng này thì có th? s? d?ng nh?ng lo?i thu?c v?a nêu trên trong m?t th?i k? ng?n, r?i t? t? ngung l?i khi co th? dã quen v?i s? t?t kinh. N?u ch? dùng thu?c trong th?i gian ng?n, thì ta có th? gi?m thi?u nh?ng tri?u ch?ng trong nh?ng ngày tháng d?u c?a t?t kinh, mà cung tránh gia tang nguy co m?c b?nh ung thu vú.

Y?u t? di truy?n (BRCA - t?c là ch? t?t c?a BReast CAncer gene): Ph?n l?n ph? n? m?c b?nh ung thu vú không có y?u t? di truy?n, và b?nh s? gia dình cung không có ai m?c b?t c? lo?i ung thu nào c?. Tuy nhiên, có kho?ng 15% ph? n? m?c b?nh ung thu vú mang nh?ng y?u t? di truy?n v? ung thu g?i là BRCA 1 hay BRCA 2. Nh?ng ph? n? này có nh?ng v?n d? d?c bi?t riêng trong vi?c truy t?m, phòng ng?a, cung nhu ch?a tr? ung thu vú, không n?m trong ph?m vi c?a bài vi?t này. N?u quý v? c?n bi?t rõ hon v? y?u t? di truy?n BRCA 1 hay BRCA 2 thì quý v? có th? vào website sau dây c?a phòng thí nghi?m Myriad: http://www.myriadtests.com/brac.htm d? d?c bài vi?t b?ng ti?ng Anh. Nói chung, ph?n l?n ph? n? có y?u t? di truy?n này có nhi?u ngu?i trong gia dình m?c b?nh ung thu vú và ung thu bu?ng tr?ng.

3. Phát hi?n s?m b?nh ung thu vú

Ðây có th? du?c coi là m?t vi?c làm quan tr?ng nh?t cho t?t c? ph? n? dã bu?c vào tu?i tru?ng thành

Ba vi?c làm d? s?m phát hi?n ung thu vú

Th? nh?t: T? khám vú b?t d?u ? tu?i 20. M?i tháng, ngay sau khi h?t chu k? kinh nguy?t, t?t c? ph? n? nên t? khám vú c?a mình: M?i tháng m?t l?n.

Dùng ch? m?m c?a d?u các ngón tay tr?, gi?a và áp út d? xoa n?n vú. Nên cho ba ngón tay này “bu?c theo nhau” trên mo vú theo t?ng hàng th?ng t? trên xu?ng du?i. C? g?ng khám t?t c? các ph?n c?a vú, d?ng sót ph?n nào.

Nh? khám du?i nách.

Xem xét và tìm nh?ng b?t thu?ng nhu:

L?i lõm, c?c u.

Da d?y c?m hay có v?y, nh?t là d?u và núm vú.

Nu?c hay máu ch?y ra t? d?u vú.

Nh?ng thay d?i khác thu?ng khác.

H?i Ung Thu Vi?t M? có DVD ch? d?n rõ ràng cách t? khám vú do ngu?i m?u, và nói ti?ng Vi?t. Quý v? có th? liên l?c v?i h?i d? xin DVD mi?n phí.

Th? nhì: Khám vú do chuyên viên y t? (CBE hay Clinical Breast Examination):

Quý bà nên yêu c?u bác si hay y tá dã du?c hu?n luy?n khám vú cho mình m?i nam m?t l?n. N?u khi t? khám vú th?y có gì l?, quý v? nên yêu c?u bác si khám l?i.

Th? ba: Ch?p quang tuy?n vú (Mammogram):

N?u trên 40 tu?i, quý bà nên ch?p mammogram m?i nam m?t l?n, dù không có s? b?t bình thu?ng gì khi khám vú. Ph? n? có m? hay ch? em ru?t m?c b?nh ung thu vú, hay có y?u t? di truy?n nhu BRCA gene có th? c?n truy t?m ung thu vú tru?c tu?i 40.

Nh?ng ph? n? có BRCA gene có nguy co m?c b?nh ung thu vú và ung thu bu?ng tr?ng r?t cao, và có th? ph?i du?c truy t?m ung thu vú ? tu?i tr? hon, và có th? ph?i s? d?ng cách ch?p b?ng t? tru?ng t?c MRI (Magnetic Resonance Imaging) d? vi?c khám phá ung thu vú du?c hi?u qu? hon. Nh?ng ngu?i này còn có th? nghi d?n chuy?n c?t b? c? hai vú và bu?ng tr?ng d? ng?a hai lo?i ung thu này h?u hi?u hon. H? c?n ph?i suy nghi và th?o lu?n r?t k? lu?ng v?i bác si di?u tr? hay chuyên viên v? di truy?n r?t k? lu?ng tru?c khi có nh?ng quy?t d?nh này.

N?u nh?ng phuong pháp truy t?m này khám phá ra nh?ng thay d?i b?t thu?ng c?a vú, tùy theo tru?ng h?p, các bác si s? cho b?nh nhân th?c hi?n các th? nghi?m khác nhu siêu âm (ultrsound), MRI, hay sinh thi?t (biopsy) v.v... d? d?nh b?nh.

Nh?ng vi?c làm nêu trên là l?i khuyên cho t?t c? ph? n? thu?c các ch?ng t?c khác nhau. Nhu dã trình bày trên, ph? n? Vi?t có nguy co m?c b?nh ung thu vú ? tu?i tr? hon. Tuy nhiên, cho t?i nay, chua có nghiên c?u nào xem xét v?n d? tu?i nào thích h?p nh?t d? b?t d?u ch?p quang tuy?n vú mammogram cho ph? n? g?c Vi?t. Ch?p mammogram ? tu?i tru?c 40 có l? cung không du?c hi?u qu? l?m, vì ph?n l?n ph? n? ? tu?i này có t? bào vú r?t nhi?u nang ch?a nhi?u nu?c, và khi ch?p quang tuy?n, s? che l?p nh?ng t? bào ung thu n?u có. Do dó, nh?ng ph? n? tr? tu?i c?n theo dõi vú b?ng phuong pháp t? khám vú cung nhu nh? bác si khám vú c?n th?n hon.

4. Ch?n b?nh ung thu vú

Xem xét các b?t thu?ng ? vú có ph?i là ung thu hay không?

N?u vi?c t? khám vú, khám vú theo tiêu chu?n y t? ho?c ch?p mammogram dã cho th?y b?t c? tri?u ch?ng b?t thu?ng nào, m?t hay nhi?u phuong cách sau dây có th? du?c dùng d? ch?n b?nh:

Aspiration (L?y nu?c hay t? bào d? th? nghi?m b?ng cách dùng kim nh?): Kim nh? (fine needle aspiration) du?c dùng d? rút nu?c hay các t? bào riêng r? ra. N?u ch? b?t thu?ng có d?ng u nang t?c là b?u nu?c (cyst), thu?ng ch? c?n dùng kim và ?ng chích l?y ch?t l?ng trong nang ra mà không c?n c?t (nhu làm sinh thi?t hay trích mô - biopsy). Tuy nhiên, n?u bác si nghi ng? là có ung thu nhung khi th? nghi?m b?ng kim nh? không có k?t qu?, thu?ng ph?i s? d?ng d?n m?t trong nh?ng phuong pháp sinh thi?t du?i dây.

Biopsy (sinh thi?t hay trích mo): M?u t? bào hay mô du?c l?y ra t? noi có s? b?t bình thu?ng. Trích mô có th? th?c hi?n du?c b?ng gi?i ph?u c?t toàn ph?n (excisional biopsy) hay m?t ph?n (incisional biopsy); hay b?ng cách dâm kim vào ch? b?t thu?ng d? l?y t? bào ra. Lo?i trích mô dùng kim l?n (core needle biopsy) s? l?y ra m?t m?u mô t? bào còn n?m trong c?u trúc c?a mô. Nh?ng m?u t? bào này s? du?c th? nghi?m b?ng kính hi?n vi d? tìm xem có ung thu hay có nh?ng t? bào b?t thu?ng không. Cách gi?i ph?u c?t toàn ph?n (excisional biopsy) hay m?t ph?n (incisional biopsy) và cách dùng kim l?n (core needle biopsy) chính xác hon là dùng kim nh? trong vi?c ch?n b?nh vì l?y du?c nhi?u t? bào hon, và các t? bào này còn du?c n?m trong c?u trúc mô ch? không ph?i là các t? bào riêng r? du?c hút ra t? kim nh?.

Stereotactic Biopsy (trích mô v?i s? hu?ng d?n c?a quang tuy?n): V?i phuong pháp này, các bác si có th? làm trích mô s? d?ng kim l?n d? l?y mô m?u th? nghi?m du?i s? hu?ng d?n c?a hình ch?p. Ch? b?t thu?ng s? du?c dánh d?u trên hình ch?p, và m?t kim l?n s? du?c dâm vào chính ch? này d? l?y t? bào ra.

Ultrasound (siêu âm): Nh?ng lu?ng sóng âm thanh du?c chi?u vào vú và s? vang d?ng c?a sóng âm thanh s? du?c phân tích: Phuong pháp này phân bi?t du?c bu?u d?c và bu?u nu?c. Nhi?u khi phuong pháp này còn có th? tiên doán du?c bu?u có ph?i ung thu hay không. Siêu âm cung du?c dùng d? hu?ng d?n sinh thi?t trong nhi?u tru?ng h?p. Bác si s? d?nh ch? bu?u b?ng siêu âm, sau dó kim du?c dâm vào bu?u và bác si có th? nhìn th?y cùng lúc mình dâm kim vào dâu, d? vi?c l?y t? bào du?c chính xác hon.

MRI (Magnetic Resonance Imaging): S? d?ng nh?ng ch?n d?ng t? tính d? ch?p hình ba chi?u các b? ph?n trong co th?: MRI có th? du?c s? d?ng d? ch?p hình vú n?u c?n trong nh?ng tru?ng h?p d?c bi?t, khi mammogram hay siêu âm không có k?t qu?, MRI cung có th? du?c dùng d? truy t?m xem b?nh dã lây lan t?i các co ph?n khác hay chua.

CAT Scan hay CT scan (Computerized Tomography): s? khám xét b?ng quang tuy?n X v?i s? h? tr? c?a máy di?n toán d? ch?p hình: Cách này cung có th? ch?p hình co th? ba chi?u du?c. Cách này không du?c dùng d? truy t?m b?nh ? vú, nhung r?t h?u d?ng trong vi?c truy t?m xem b?nh dã lây lan t?i các co ph?n khác hay chua. Ngoài ra, nó cung du?c dùng r?t nhi?u d? hu?ng d?n làm sinh thi?t các bu?u tìm th?y ? các co ph?n trong co th? nhu ph?i, gan, h?ch, v.v.

PET Scan (Positron Emission Tomography): S? d?ng nang lu?ng phát ra t? h?t nhân positron hay h?t nhân duong tính d? ch?p hình: M?t lu?ng du?ng có g?n ch?t phóng x? r?t nh? s? du?c chích vào co th?. Nh?ng t? bào co th? s? dùng ch?t du?ng này d? ho?t d?ng. Vì t? bào ung thu m?c nhanh hon t? bào bình thu?ng, chúng s? s? d?ng nhi?u ch?t du?ng này hon, và s? h?p th? nhi?u phóng x? hon. Do dó khi hình ch?p ra, nh?ng ch? có ung thu s? n?i b?t ra. Cách này ch? cho th?y m?t cách t?ng quát v? trí c?a ung thu, ch? không cho th?y du?c c?u trúc hay v? trí rõ ràng c?a ung thu. Do dó, r?t nhi?u tru?ng h?p, ta ph?i ch?p c? PET và CT scan r?i l?ng hình vào nhau d? k?t qu? du?c chính xác hon. Phuong pháp này thu?ng du?c dùng d? truy t?m ch? ung thu dã lây lan hon là d? ch?n b?nh.

5. Các th?i k? (giai do?n) c?a ung thu vú

Th?i k? 0: khi ung thu còn b? gi?i h?n trong ?ng d?n s?a (ductal in situ) mà chua an vào nh?ng mô vú hay mô nâng b? bên ngoài ?ng d?n s?a. Co h?i có th? ch?a lành c?a th?i k? này t? 90% d?n 100% b?ng gi?i ph?u toàn ph?n vú, hay m?t ph?n vú c?ng v?i x? tr? (radiation). Có nhi?u tru?ng h?p, bác si còn cho b?nh nhân dùng thêm thu?c lo?i kích thích t? nhu tamoxifen.

Th?i k? I: khi ung thu còn nh? hon 2 cm và chua lan vào h?ch nách. Co h?i s?ng còn sau mu?i nam là kho?ng 80% d?n 90%. Cách ch?a cung tuong t? nhu th?i k? 0, nhung m?t s? b?nh nhân có th? du?c khuyên nên s? d?ng thêm hóa ch?t tr? li?u (chemotherapy). Ngoài ra, các ph? n? dã t?t kinh còn có th? du?c dùng m?t lo?i thu?c g?i là Aromatase Inhibitor nhu Arimidex, Letrozole, hay Aromasin thay vì tamoxifen. Ðây cung là thu?c lo?i kích thích t?.

Th?i k? II: khi ung thu t? 2 cm d?n 5 cm và chua lan vào h?ch nách, hay nh? hon hon 5 cm và dã lan vào m?t s? h?ch nách. Co h?i s?ng còn sau mu?i nam tùy thu?c vào kích thu?c c?a ung thu và bao nhiêu h?ch b? lây lan. Cách ch?a cung tuong t? nhu th?i k? I, nhung ph?n l?n b?nh nhân du?c khuyên nên s? d?ng thêm hóa ch?t tr? li?u (chemotherapy), nh?t là nh?ng ung thu l?n hay dã vào h?ch nách.

Th?i k? III: khi ung thu l?n hon 5cm hay dã lan vào nhi?u h?ch nách nhung chua lây lan di xa. Co h?i s?ng còn sau mu?i nam tùy thu?c vào kích thu?c c?a ung thu và bao nhiêu h?ch b? lây lan. Ðây là th?i k? khá tr? và có co h?i m?c b?nh ung thu vú tr? l?i hay lây lan qua các b? ph?n khác r?t cao. Cách ch?a thu?ng b?t d?u b?ng hóa ch?t tr? li?u (chemotherapy), sau dó là gi?i ph?u và x? tr?.

Th?i k? IV: ung thu dã lây lan ra t?i các b? ph?n nhu gan, ph?i, xuong, não v.v... ? th?i k? này, tr? nh?ng tru?ng h?p r?t d?c bi?t, b?nh nhân có nguy co m?t m?ng vì b?nh trong vòng nam nam r?t cao. Cách ch?a thu?ng là v?i hóa ch?t hay thu?c lo?i kích thích t?.

Nhu ta th?y trên dây, ung thu vú du?c khám phá càng s?m bao nhiêu thì co h?i s?ng còn càng cao b?y nhiêu. Do dó, t?t c? ph? n? nên quan tâm d?n v?n d? truy t?m ung thu vú và theo l?i khuyên truy t?m ung thu vú nhu trên.

6. Tr? b?nh ung thu vú

Hi?n nay y khoa dã có r?t nhi?u ti?n b? trong vi?c xác d?nh s?m và tr? li?u ung thu vú thành công. Khi tìm th?y kh?i u trong vú, ngu?i ph? n? có co h?i l?a ch?n v? cách tr? b?nh cho thích h?p v?i tình tr?ng c?a mình. Các bác si dang ti?p t?c h?c h?i v? nh?ng s? thu?n l?i và nh?ng di?u b?t l?i c?a nh?ng cách tr? li?u khác nhau. Vì b?nh ung thu vú có th? bày t? m?t cách khác nhau cho t?ng ngu?i b?nh, cho nên cách tr? li?u hay nh?t cho m?i ngu?i cung khác nhau. Cùng m?t cách tr? li?u không th? dùng cho t?t c? b?nh nhân.

Ð? hi?u nhi?u hon v? cách tr? li?u thích h?p hãy liên l?c v?i Cancer Information Service qua s? di?n tho?i 1-800-422-6237 hay truy c?p vào trang web www.cancernet.nci.nih.gov. H?i Ung Thu Vi?t M? cung có th? giúp quý v? tìm hi?u thêm v? các cách ch?a tr? ho?c cung c?p các tài li?u liên quan v? b?nh này b?ng ti?ng Vi?t. Xin liên l?c v?i H?i Ung Thu Vi?t M? qua s? (714) 751-8505 ho?c ghé tham trang web c?a h?i qua d?a ch? www.UngThu.org.

Du?i dây là so lu?c v? nh?ng cách ch?a tr? chính cho b?nh ung thu vú.

A. Các lo?i gi?i ph?u

Lumpectomy: cách gi?i ph?u này ch? l?y c?c u ? vú ra v?i m?t vòng mô bình thu?ng chung quanh. Thu?ng thì sau dó b?nh nhân c?n du?c tr? radiation therapy (x? tr?) d? gi?m b?t co nguy b?nh tr? l?i, tùy tru?ng h?p, b?nh nhân cung có th? cùng lúc c?n c?t b? r?i th? nghi?m h?ch (b?ch huy?t) du?i nách d? xem xét coi ung thu có lan vào h?ch hay chua.

Partial Mastectomy hay Segmental Mastectomy: cách gi?i ph?u này ch? c?t b? kh?i u cùng v?i màng mô bình thu?ng chung quanh nó, có khi k? c? m?t ít da, mô lót c?a b?p th?t ng?c ngay du?i kh?i u. Cách này cung tuong t? nhu lumpectomy nhung có th? ph?i l?y ra nhi?u mô hon. Nhi?u bác si gi?i ph?u cung l?y ra m?t ph?n ho?c là h?t c? h?ch du?i nách d? ki?m l?i vì nguy co ung thu có th? lan vào nh?ng h?ch này.

Total Mastectomy hay Simple Mastectomy: Lo?i gi?i ph?u này c?t b? toàn th? vú. Thu?ng thì các h?ch ? du?i nách không b? c?t b?. Tuy nhiên, n?u có m?t s? nh? ? g?n sát vú, nh?ng h?ch này có th? b? l?y ra khi c?t b? vú. Thu?ng thì lo?i gi?i ph?u này du?c dùng tr? ung thu vú t?i v?, t?c là ung thu vú chua có tính xâm l?n.

Modified Radical Mastectomy: Cách gi?i ph?u này c?t b? toàn th? vú, các h?ch du?i nách và ph?n mô lót quanh b?p th?t ng?c.

Lymph Node Dissection (gi?i ph?u h?ch b?ch huy?t): là c?t b? các h?ch b?ch huy?t ? du?i nách: S? h?ch b?ch huy?t l?y ra ? m?i ph? n? khác nhau. Nh?ng h?ch b?ch huy?t ? du?i nách thu?ng b? ph? b?i l?p m? khi?n bác si gi?i ph?u khó th?y có bao nhiêu h?ch b?ch huy?t c?t b? khi gi?i ph?u. Càng l?y nhi?u h?ch du?i nách ra, nguy co b? sung cánh tay càng cao. B?i vì s? luu thông c?a các m?ch b?ch huy?t di t? bàn tay, cánh tay, qua nách vào d?n m?ch máu trong l?ng ng?c d? du?c bài ti?t qua th?n, b? c?t d?t.

Sentinel Node Biopsy (c?t b? h?ch gi? c?a): R?t nhi?u bác si gi?i ph?u hi?n nay dùng k? thu?t này d? tránh cho b?nh nhân tình tr?ng b? sung tay nhu trên. Trong phuong pháp này, bác si gi?i ph?u ph?i d?nh xem h?ch gi? c?a là h?ch nào tru?c khi c?t b?. Ð? th?c hi?n di?u này, bác si chích m?t lo?i ph?m xanh, hay ch?t phóng x?, hay c? hai, vào khu v?c chung quanh c?c bu?u ung thu. H?ch b?ch huy?t nào nhu?m ph?m xanh hay tích t? ch?t phóng x? nhi?u nh?t s? du?c c?t ra xem xét. N?u không có t? bào ung thu trong h?ch thì các h?ch còn l?i không c?n ph?i c?t b?, nhung n?u có, thì các h?ch còn l?i ph?i du?c l?y ra d? th? nghi?m. Cách này ch? l?y ra r?t ít h?ch, do dó cánh tay d? b? sung phù sau khi m?.

Reconstruction Surgery (gi?i ph?u t?o hình): T?o l?i hình dáng c?a vú sau khi vú th?t b? c?t b? hoàn toàn hay m?t ph?n và gây ra s? d? d?ng c?a vú: Có nhi?u cách t?o hình khác nhau: dùng ch?t d?n silicone, hay chính mô t? bào c?a ngu?i b?nh d? tái t?o vú. Quý v? nào mu?n tái t?o ng?c sau khi gi?i ph?u, xin nói chuy?n v?i bác si m? tru?c khi m? b? vú. Ð? vi?c tái t?o vú du?c hoàn h?o, các bác si t?o hình c?n g?p b?nh nhân và th?o lu?n v?i bác si m? vú tru?c khi b?nh nhân m? b? vú.

B. Quang tuy?n tr? li?u hay còn du?c g?i là x? tr? (Radiation Therapy)

Ðây là phuong pháp tr? li?u b?ng nang l?c quang tuy?n X cao d? d? gi?t ch?t t? bào ung thu. Cách tr? li?u này du?c dùng d? ngan ch?n ung thu tang tru?ng tru?c khi gi?i ph?u, hay tiêu di?t t? bào ung thu còn sót l?i sau cu?c gi?i ph?u. Quang tuy?n tr? li?u thu?ng du?c s? d?ng sau lumpectomy hay partial mastectomy, nhung dôi khi cung du?c dùng sau khi làm total masectomy hay modified radical mastectomy n?u ung thu quá l?n hay có nhi?u h?ch ? nách b? ung thu. Quang tuy?n tr? li?u thu?ng du?c chia ra làm nhi?u ngày. M?i ngày, m?t ph?n nh? c?a t?ng s? quang tuy?n s? du?c chi?u vào co ph?n b? b?nh. Ð?i v?i ung thu vú, b?nh nhân thu?ng du?c chi?u quang tuy?n kho?ng t? sáu d?n b?y tu?n.

Các b?nh nhân thu?ng ch?u d?ng du?c m?t cách d? dàng các ph?n ?ng ph? c?a quang tuy?n tr? b?nh ung thu vú. Các ph?n ?ng thông thu?ng nh?t là b? ph?ng nh?, l?t da, dau ran. Ðôi khi, n?u b? ph?n ?ng ph? quá n?ng, b?nh nhân c?n ph?i ngh? m?t th?i gian ng?n tru?c khi di?u tr? l?i.

C. Hóa ch?t tr? li?u (Chemotherapy)

Hóa ch?t là nh?ng du?c li?u d?c bi?t du?c dùng d? tiêu di?t nh?ng t? bào ung thu. Hóa ch?t tr? li?u (chemotherapy) thu?ng du?c dùng thêm v?i vi?c gi?i ph?u, quang tuy?n tr? li?u (radiation therapy) hay dùng d? ch?ng ung thu khi nó tái phát hay lây lan. Hóa ch?t tr? li?u du?c dùng sau hay tru?c khi m? s?ch ung thu thu?c th?i k? I, II, hay III, dã du?c ch?ng minh là có th? gia tang co h?i ch?a lành b?nh cho nhi?u b?nh nhân.

Khi hóa ch?t tr? li?u du?c dùng sau khi m? d? gi?m nguy co b? b?nh tr? l?i, nó du?c g?i là “adjuvant chemotherapy” hay “tr? li?u b? sung b?ng hóa ch?t”. B?nh nhân thu?ng du?c b?t d?u nh?n hóa ch?t trong vòng sáu tu?n sau khi m?. Thu?c du?c cho vào m?i hai hay ba tu?n, và thu?ng hoàn t?t trong vòng ba d?n sáu tháng. Nhi?u tru?ng h?p hóa ch?t du?c cho tru?c khi gi?i ph?u d? vi?c gi?i ph?u du?c d? dàng hon n?u bu?u ung thu quá l?n, hay n?u cho thu?c tru?c giúp b?nh nhân gi? du?c ng?c b?ng cách m? m?t ph?n thay vì toàn ph?n.

Hóa ch?t tr? li?u có nhi?u ph?n ?ng ph?. Tuy nhiên, nh?ng ph?n ?ng này thu?ng du?c làm gi?m b?i nhi?u cách khác nhau v?i phuong pháp m?i ch?ng l?i ph?n ?ng ph? c?a hóa ch?t r?t có hi?u qu?; và ph?n l?n b?nh nhân có th? ch?u d?ng du?c d? dàng.

Có nhi?u lo?i hóa ch?t du?c dùng tr? ung thu vú, thông thu?ng nh?t là các ch?t adriamycin, epirubucin, cytoxan, 5-FU, taxol, taxotere, xeloda, navelbine v.v... Các ch?t này có th? dùng riêng r? hay t?ng h?p. M?i lo?i hóa ch?t và m?i t?ng h?p hóa ch?t du?c dùng trong nh?ng tru?ng h?p khác nhau và mang l?i nh?ng ph?n ?ng ph? khác nhau. Có nhi?u thu?c r?t t?t du?c dùng d? làm gi?m b?t hay lo?i b? các ph?n ?ng ph?. Thí d? nhu Zofran, Kytril, Anzamet, Compazine, Tigan, Reglan, Decadron d? gi?m ói m?a; Neupogen, Neulasta, Leukine d? giúp gia tang b?ch huy?t c?u và tránh nhi?m trùng; Procrit hay Aranesp d? gia tang h?ng huy?t c?u và gi?m m?i m?t.

Ð? tìm hi?u thêm v? Hóa ch?t tr? li?u và nh?ng phuong pháp làm gi?m ph?n ?ng ph? c?a hóa ch?t tr? li?u, xin quý v? d?c t?p “Hóa Ch?t Tr? Li?u: Tài Li?u Hu?ng D?n Cho B?nh Nhân Và Gia Ðình” do H?i Ung Thu Vi?t M? phát hành. Xin liên l?c v?i h?i qua s? (714) 751-5805 hay ghé tham trang web v? hóa ch?t tr? li?u c?a h?i ? d?a ch? http://ungthu.org/vacf/all/hoachattrilieu.asp.

D. Tr? li?u b?ng b?ng phuong pháp ch? ng? m?c tiêu (Targeted Therapy)

Nh?ng y?u t? di truy?n hay k?t qu? c?a nh?ng y?u t? di truy?n trong co th? nhu nh?ng y?u t? gây ra b?nh ung thu có th? tr? thành m?c tiêu tr? li?u. Ch?ng h?n nhu y?u t? di truy?n Her 2 neu (hay erbB2) là y?u t? tang tru?ng các t? bào bi?u bì, trong dó có các t? bào ung thu vú. Ngoài y?u t? Her 2 neu, còn có y?u t? Her 1 hay erbB cung có ?nh hu?ng trên s? tang tru?ng bi?u bì. Nh?ng t? bào ung thu vú có s? phát tri?n b?t thu?ng c?a Her 2 neu là nh?ng lo?i ung thu vú nguy hi?m nh?t. Thu?c Herceptin (trastuzumab) là m?t lo?i thu?c m?i d?c bi?t du?c dùng cho nh?ng b?nh nhân b? lo?i ung thu vú có s? phát tri?n b?t thu?ng c?a y?u t? Her 2 neu (kho?ng 25% t?t c? b?nh nhân ung thu vú). Thu?c Herceptin là m?t ch?t kháng th? ch?ng l?i nh?ng s?n ph?m c?a Her 2 neu, và tiêu di?t nh?ng t? bào ung thu có y?u t? Her 2 neu. Khi s? d?ng thu?c này, co h?i s?ng còn c?a b?nh nhân s? tang lên, nh?t là khi du?c s? d?ng vào tru?ng h?p ung thu dã vào h?ch nách hay dã lây lan d?n các co ph?n khác. Herceptin là thu?c du?c truy?n vào tinh m?ch. M?t trong nh?ng ph?n ?ng ph? là có th? làm b?p th?t tim y?u di; do dó, ch?c nang tim c?a b?nh nhân ph?i du?c theo dõi k? càng trong khi tr? li?u v?i thu?c này.

Thu?c Tykerb (lapatinib) v?a m?i du?c nghiên c?u và cho th?y có k?t qu? t?t cho b?nh nhân m?c b?nh ung thu vú lo?i có y?u t? Her 2 neu nhung khi dùng thu?c Herceptin l?i không có hi?u qu? hay dã m?t hi?u qu? sau m?t th?i gian dùng thu?c. Thu?c Tykerb ch?ng l?i c? hai y?u t? Her 2 và Her 1. Ðây là lo?i thu?c u?ng, ti?n l?i hon cho b?nh nhân, và có ít ph?n ?ng ph? v? tim hon. Ph?n ?ng ph? thu?ng g?p là tiêu ch?y và b? các thay d?i v? da.

E. Tr? li?u b?ng kích thích t? (Hormonal Therapy)

Tr? ung thu b?ng cách ngan ch?n hay cho thêm kích thích t? vào co th?. Nói chung, r?t nhi?u ung thu vú tang tru?ng du?i s? kích thích c?a các kích thích t? n?. N?u ta ch? ng? du?c s? kích thích này, các t? bào ung thu có th? ngung phát tri?n hay b? tiêu h?y. Vì ung thu vú là m?t b?nh ch?u ?nh hu?ng c?a kích thích t? n?, di?u khi?n kích thích t? n? trong co th? là m?t cách r?t h?u hi?u d? ch?a ung thu vú lo?i nh?y c?m v?i kích thích t? n?. Tôi xin nh?n m?nh là cách ch?a ung thu vú b?ng cách di?u khi?n kích thích t? n? ch? có hi?u qu? cho các ung thu vú nào nh?y c?m v?i kích thích t? n? mà thôi.

Làm sao bi?t ung thu vú thu?c lo?i nh?y c?m v?i kích thích t? n? hay không?

Có nh?ng cách th? nghi?m t? bào d?c bi?t d? quy?t d?nh vi?c này. Khi các bác si làm sinh thi?t hay c?t bu?u ung thu vú ra kh?i co th?, nh?ng m?u t? bào hay mô bu?u ung thu vú này s? du?c g?i t?i phòng th? nghi?m b?nh lý h?c (hay còn g?i là gi?i ph?u b?nh h?c, hay mô b?nh h?c). ? dây, các bác si chuyên môn v? khoa b?nh lý h?c s? kh?o sát t? bào và mô du?i kính hi?n vi d? d?nh b?nh xem có ph?i th?c là ung thu hay là bu?u lành. N?u là ung thu thì thu?c lo?i gì. Ngoài ra, v?i ung thu vú, h? còn cho th? nghi?m d?c bi?t d? xem các t? bào ung thu vú này có b? th? c?m (receptor) c?a estrogen hay progesterone hay không. Du?i dây tôi xin trình bày m?t cách gi?n d? co c?u ho?t d?ng c?a b? th? c?m.

M?i t? bào trong nh?ng co ph?n có ch?a r?t nhi?u nh?ng c?u trúc d?m ch?t (protein structures) nh? li ti khác nhau du?c g?i là nh?ng “b? th? c?m” (receptors). Nh?ng b? th? c?m ho?t d?ng nhu nh?ng “? khóa” c?a nh?ng t? bào và du?c v?n hành b?ng nh?ng “chìa khóa” là nh?ng kích thích t?. Khóa nào thì có chìa dó d? phát d?ng cái máy làm vi?c và v?n chuy?n nhà máy t? bào qua nh?ng tín hi?u ph?c t?p khác nhau. Ch?t estrogen ch? tác d?ng vào b? th? c?m estrogen, và progesterone có tác d?ng vào b? th? c?m c?a progesterone. Có khi nh?ng b? th? c?m này là c?a ngõ d? các kích thích t? vào trong t? bào và ?nh hu?ng tr?c ti?p t?i nh?ng b? máy c?a các t? bào này. Khi các kích thích t? vào du?c các t? bào nh? di qua các b? th? c?m, b? máy c?a t? bào s? b?t d?u làm vi?c. Các y?u t? di truy?n (gene) thích h?p s? du?c kích thích d? làm ra nh?ng h?p ch?t c?n thi?t cho s? tang tru?ng và sinh s?n c?a các t? bào. Thí d? nhu khi ph? n? còn trong th?i k? có th? sinh s?n du?c, hàng tháng, estrogen và progesterone s? ?nh hu?ng vào các t? bào vú cung nhu t? cung qua các b? th? c?m. Nh?ng t? bào c?a các co ph?n này s? tr? nên l?n hon và nhi?u hon d? chu?n b? cho vi?c th? thai và cho con bú. 75% các ung thu vú cung có th? v?n gi? du?c kh? nang ch? t?o ra b? th? c?m estrogen và progesterone. Nh?ng ung thu vú này s? ch?u ?nh hu?ng tang tru?ng c?a estrogen và progesterone. Có nh?ng lo?i thu?c có th? làm ngan ch?n nh?ng ?nh hu?ng tang tru?ng này và du?c s? d?ng d? ch?a ung thu vú. B? th? c?m c?a estrogen g?i là estrogen receptor (ER) và c?a progesterone g?i là progesterone receptor (PR).

Các bác si s? xem xét d? duong tính c?a ER hay PR trong ung thu vú c?a b?nh nhân. N?u có duong tính thì s? xem xét xem cao hay th?p nhu th? nào. Duong tính cho ER hay PR càng cao bao nhiêu, co h?i b?nh ch?u thu?c kích thích t? càng cao b?y nhiêu. N?u th? nghi?m cho th?y ung thu hoàn toàn âm tính cho ER và PR, t?c là không có b? th? c?m cho estrogen và progesterone, phuong pháp di?u khi?n kích thích t? s? không có hi?u qu? gì h?t cho ngu?i b?nh này.

Vì th?, có nhi?u ph? n? có ung thu vú du?c bác si cho u?ng thu?c di?u khi?n kích thích t? n?, mà nhi?u ph? n? khác l?i không du?c cho u?ng. N?u quý v? m?c b?nh ung thu vú, nên tham kh?o k? càng bác si di?u tr? xem mình có th? du?c di?u tr? b?ng cách di?u khi?n kích thích t? n? hay không, vì dây là m?t cách ch?a r?t có hi?u qu? cho nh?ng b?nh ung thu vú có ER hay PR.

Tùy theo tru?ng h?p, các th? thu?c hi?n du?c dùng d? ch? ng? ?nh hu?ng c?a kích thích t? trên ung thu vú g?m có Novaldex (tamoxifen), Fareston (toremifene), Arimidex (anastrozole), Femara (letrozole), Aromasin (exemestane), Faslodex (fulvestrant), Megace (megestrol), Zoladex (goserelin) hay Lupron (leuprolide). Nh?ng thu?c này có cách tác d?ng khác nhau và du?c dùng cho nh?ng tru?ng h?p khác nhau. Các bác si chuyên môn v? ung thu s? ph?i quy?t d?nh xem b?nh nhân có c?n thu?c hay không, và n?u c?n, thu?c nào thích h?p nh?t cho b?nh nhân dó.

K?t lu?n:

Ung thu vú có th? ch?a lành du?c n?u truy t?m s?m và ch?a tr? dúng cách. Xin quý ph? n? nh?c nh? các bác si gia dình th?c hi?n nh?ng chuong trình truy t?m ung thu vú cho quý v?.

(Tài li?u c?a H?i Ung Thu Vi?t M?, California 2008)