Nguy?n M?nh Trinh

Tru?c khi công b? gi?i Nobel Van Chuong nam 2008, ông Horace Engdahl, nhà phê bình van h?c và cung là m?t thành viên c?a h?i d?ng tuy?n ch?n c?a Hàn Lâm Vi?n Th?y Ði?n dã tr? l?i trong m?t cu?c ph?ng v?n r?ng Âu Châu v?n là tâm di?m tu?ng trung cho n?n van h?c th? gi?i và van h?c hi?n d?i c?a Hoa K? không d?t du?c v? trí nhu th? b?i vì các nhà van Hoa k? b? ?nh hu?ng quá nhi?u vào các khuynh hu?ng ph? quát, bình dân hóa. Ông cho r?ng van h?c Hoa K? quá bi?t l?p, t? k? và không chú tr?ng d?n d?ch thu?t t? các n?n van h?c trên th? gi?i cung nhu không tham d? vào các cu?c th?o lu?n v? van chuong v?i c? th? gi?i. Do dó t?o thành tình tr?ng ít hi?u bi?t khi?n h? nhu b? bi?t l?p l?i và không có l?i di xa hon.

Ðã có nhi?u ph?n bác và cho r?ng nh?n xét c?a ông hàn Th?y Ði?n Horace Engdahl có tính k? th? qu?c gia. Website Quaterly Complete Review dã có nhi?u bài cho r?ng nh?ng ý ki?n ?y d?y ch?t ch? quan và không phóng chi?u du?c cái nhìn bao quát và sâu r?ng c?a van chuong. Do dó, nh?ng gi?i thu?ng van chuong dù có t?o du?c truy?n th?ng t?t nhung nhi?u tru?ng h?p dã trao gi?i cho nh?ng nhà van th?c s? không x?ng dáng.

Có hai nhà van Hoa K? mà m?y nam g?n dây nam nào cung du?c ch?n trong “final list” nh?ng nhà van có hy v?ng trúng gi?i. Ðó là Philip Roth và John Updike. Có du lu?n cho r?ng ông Horace Engdahl cho r?ng nh?n xét van h?c d?y ch?t t? k? và bi?t l?p b?t ngu?n t? nh?n xét v? hai nhà van Hoa K? n?i ti?ng này. Philip Roth thu?ng vi?t nhi?u v? d?i s?ng chung quanh mình, ? môi tru?ng d?i s?ng van h?c và d?i h?c, cung nhu nh?ng kinh nghi?m v? tình d?c c?a ngu?i M? g?c Do Thái. Còn John Updike thì l?y d? tài t? nh?ng ngu?i Hoa K? da tr?ng trung luu theo d?o Tin Lành.

Philip Roth t? trong tuy?n t?p g?m m?t tân truy?n và 5 truy?n ng?n k? v? d?i s?ng c?a m?t gia dình M? g?c Do Thái trung luu trong “Goodbye, Colombus” d?n ti?u thuy?t vi?t mu?i nam sau nhu m?t chuy?n k? d?y tính th? dâm mà ngu?i k? chuy?n dã di tìm t? do b?ng s? d?ng d?c tính nhu m?t con du?ng d? vu?t thoát “Portnoy's Complaint” r?i d?n hi?n nay, ti?u thuy?t m?i nh?t xu?t b?n nam 2008 “Indignation”, t?t c? nhu quanh qu?n t? môi tru?ng d? nhìn ng?m m?t xã h?i mà tác gi? dang s?ng ? B?c M?.

Philip Roth sinh nam 1933 ? Newark, ti?u bang New Jersey, là con mà cha m? sinh tru?ng ? M? và là cháu c?a ông bà thu?c l?p ngu?i Do Thái di dân t? th? k? 19. Ông l?n lên t?i m?t thành ph? trung bình Weequahic và h?c t?i tru?ng trung h?c công l?p ? Newark. Sau dó ông h?c t?i Bucknell University và t?t nghi?p c? nhân sau h?c t?i University of Chicago d? t?t nghi?p cao h?c. Sau dó ông d?y Anh van và sáng tác t?i d?i h?c Iowa và Princeton, r?i d?y nhi?u nam môn t? gi?i van chuong t?i University of Pennsylvania.

Philip Roth vi?t van dã mang d?i s?ng th?c c?a mình vào van chuong nên nhi?u khi dã làm d?c gi? l?n l?n gi?a t? truy?n và ti?u thuy?t. Ti?u thuy?t c?a ông nhi?u khi có ch?t t? truy?n, có lúc là h?i ký, có lúc là chuy?n th?c, có lúc là l?i thú nh?n nhu trong b? b?n cu?n “The Fact”, “Deception”, “Patrimony” và “Operation Shylock” thì ch? có Deception du?c tác gi? g?i là novel mà thôi, còn The fact là “memoir”, Patrimony là “true story”, và Operation Shylock là “confession”.

Ông vi?t v? nh?ng th?m k?ch c?a con ngu?i, có lúc có ch?t k?ch tính hài hu?c có lúc mu?n dào sâu vào nh?ng tr?ng thái tâm lý nh?t là khi ông vi?t v? d?c tính.

John Updike là m?t nhà van Hoa K? n?i ti?ng v?i b? ti?u thuy?t v? nhân v?t Rabbit: Rabbit, Run; Rabbit, Redux; Rabbit is Rich; Rabbit, at Rest; Rabbit Remembered. Hai cu?n ti?u thuy?t Rabbit is Rich và Rabbit at Rest do?t gi?i thu?ng Pulitzer. Ch? d? c?a b? ti?u thuy?t này là d?i s?ng ? m?t thành ph? nh? ? Hoa K? và nhân v?t thu?c gi?i trung luu theo d?o Protestant. John Updike n?i ti?ng là m?t ngu?i c?m bút có hoa tay và ý tu?ng r?t phong phú. Ông dã hoàn t?t 22 cu?n ti?u thuy?t và dã xu?t b?n hon m?t tá tuy?n t?p truy?n ng?n và c? nh?ng t?p tho, nh?ng ti?u lu?n phê bình van h?c và truy?n thi?u nhi n?a. C? tram bài vi?t d? lo?i dã dang t?i trên The New Yorker t? nam 1950. Nh?ng tác ph?m c?a ông xoay quanh nh?ng ch? d? nhu d?c tính, s? ph?n con ngu?i, n?i ch?t và mô t?, phân tích nh?ng di?n bi?n n?i tâm c?a con ngu?i. Ông có khuynh hu?ng dào sâu vào nh?ng ph?n ?n m?t c?a cu?c s?ng d? mong tìm ra du?c nh?ng ph?n khu?t n?o nhi?u xung d?t c?a cu?c s?ng trôi di l?ng l? nhung r?t nhi?u ph?c t?p.

Ð?c ti?u thuy?t c?a ông d? mu?ng tu?ng ra m?t xã h?i mà mình dang s?ng, cái suy tu?ng ?y có d? dàng l?m không? Ð?i v?i tôi, m?t ngu?i nhu s?ng du dây gi?a hai n?n van hóa, m?t là t? nh?ng di?u thu nh?n du?c ? cu?c s?ng hi?n t?i t? môi tru?ng làm vi?c và ? tru?ng h?c, m?t ? d?i s?ng c?a ngu?i t? n?n s?ng quen thu?c v?i m?t d?i s?ng có l? nhi?u nét tuong t? v?i d?i s?ng ? quê nhà. Hai d?i s?ng ?y tr?n l?n vào nhau và hình nhu ? c? hai bên d?i, v?n có m?t s? l?c lõng nào dó. Tâm tu c?a m?t ngu?i có cu?c s?ng nhu th? khi?n nhi?u khi ph?i t? v?n chính mình. Và nh?ng câu h?i du?ng nhu thu?ng tr?c m?i ngày.

Có m?t câu h?i c? l?n qu?n hoài trong óc tôi mà ch?ng th? nào tr? l?i th?a dáng. S?ng nhu th? nào m?i g?i là h?i nh?p vào “dòng chính” ? dây? Cá nhân tôi dã hon hai muoi nam ? x? s? này, th? mà, c? g?ng l?m cung chua hình dung du?c chân dung c?a m?t ngu?i c?a th? h? chúng tôi hòa nh?p du?c vào cu?c s?ng d?y ph?c t?p c?a x? ngu?i.

Không hi?u t?i sao, chúng tôi nhu ngu?i di bên l? cu?c s?ng. C? g?ng d? t?n t?i và thành công, trên phuong di?n h?c v?n hay muu sinh, cung chua d?! Có v?t ch?t t?t d? hãnh di?n v?i m?i ngu?i, d? hy v?ng nh?ng ngu?i M? da tr?ng t? b? k? th? và ch?p nh?n vào trong cu?c s?ng c?a ngu?i dân b?n x?, cung chua d?...! Mà v?t ch?t thì mong manh l?m, c? chu k? nam b?y nam kinh t? l?i tr?i s?t và lúc ?y có bi?t bao nhiêu di?u thay d?i. Giàu nghèo, nhu m?t gi?c m?ng. Còn c? g?ng h?c hành, d? có m?t ngh? nghi?p kh? di, thì dù có b?ng c?p cao cung không th? tránh du?c c?nh m?i tu?n g?i c? hàng tram resumé d? tìm vi?c. Cung chua d? d? thành m?t khuôn dáng di?n hình!

Có ph?i chúng tôi là ngu?i M? g?c Vi?t hay ngu?i Vi?t ? M?? Có l? th? h? sau chúng tôi d? tr? l?i hon. Câu h?i quá khó v?i ngu?i Vi?t tha phuong luu l?c chúng ta nhung v?i ngu?i M? da tr?ng nhi?u khi cung phân vân không d? tr? l?i khi hình dung ra m?t m?u ngu?i tiêu bi?u trong xã h?i Hoa K?.

Ð?c John Updike, m?t cây bút c? phách c?a van h?c Hoa K? hi?n d?i, qua nh?ng nhân v?t c?a: “Rabbit, Run”, “Rabbit Redux”, “Rabbit is Rich”, “Rabbit at Rest” và “Rabbit, Remembered” có l? chúng ta m?i mu?ng tu?ng ph?n nào câu tr? l?i trên. Nh?ng nhân v?t s?ng trong nh?ng th?p niên 50, 60, 70 dã có nh?ng l?i s?ng cung nhu suy nghi khá d?c dáo. Tính ch?t c?a th?i d?i hi?n rõ trong nhân v?t Harry Angstrom du?i ng?n bút phù th?y c?a John Updike. Nhân v?t này n?i ti?ng và du?c theo dõi d?n n?i c? tri?u d?c gi? chú m?c vào m?t bài vi?t c?a Josh Getlin trên t?p chí “The New Yorker” ph?ng v?n Updike khi ông tuyên b? s? khai t? nhân v?t này qua nh?ng quy?n ti?u thuy?t nêu trên. Ông không vi?t v? Rabbit n?a và dành th?i gian d? dào x?i d?n nh?ng vùng d?t dai c?a van chuong m?i.

Ti?u thuy?t c?a ông không có nh?ng trang t? thu?t h?i ký nhung l?i có d?u tích c?a cu?c s?ng th?c ngoài du?ng ph?, trong gia dình. Rabbit là m?t ngu?i M?, m?t c?u th? n?i ti?ng da tr?ng thu?c giai c?p trung luu và cung ph?i ch?u nh?ng kh?c nghi?t cu?c s?ng nhu b?t k? m?t ngu?i dân Hoa K? nào. Nh?ng khó khan v? d?i s?ng, nhan nh?n trong xã h?i hàng ngày, t? nhiên d?n n?i ít có ngu?i th?c m?c. Th?t nghi?p, trác táng, lo?n luân, dam mê tình d?c, khoái thích th? thao, t?t c? nh?ng tính ch?t ?y tr?n l?n d? có m?t d?i s?ng hình nhu là bình thu?ng c?a xã h?i B?c M?.

John Updikesinh t?i Reading, ti?u bang Pennsylvania và dã tr?i qua nh?ng nam tháng d?u d?i ? Shillington, m?t thành ph? nh? noi mà cha c?a ông là m?t giáo viên trung h?c d?y môn khoa h?c. Phong c?nh và d?a du nh?ng c?nh th? quanh vùng này dã du?c t?o d?ng d? mô t? trong r?t nhi?u ti?u thuy?t c?a John Updike nhu Brewer, Olinger, t?a l?c ? gi?a Reading và Shillington. Ông và gia dình ? chung v?i ông bà n?i su?t c? th?i tho ?u d?n nam 13 tu?i thì gia dình chuy?n v? quê quán c?a bà m?, m?t trang tr?i d?y núi dá r?ng 80 acre ? g?n Plowville, ccah Shillington 11 d?m, noi mà ông v?n ti?p t?c di h?c.

? nhà, Updike làm quen v?i ti?u thuy?t, d?c bi?t là nh?ng truy?n truy?n k? ho?c hài hu?c. M? c?a ông, t? thân cung là m?t nhà van thích vi?t lách, dã khuy?n khích ông vi?t và v?. Ông tr?i qua nh?ng nam trung h?c, làm President trong tru?ng và là á th? khoa khi t?t nghi?p Shillington High School. Mùa Hè d?u tiên sau khi t?t nghi?p trung h?c ông làm ph? vi?c trong nhà in c?a nh?t báo Reading Eagle và dã sáng tác nh?ng truy?n ng?n d?u tiên ? dây. Ông nh?n du?c h?c b?ng c?a Ð?i H?c Harvard và theo h?c khoa Anh ng?. Trong khi h?c ban c? nhân, ông vi?t truy?n ng?n và v? tranh “cartoons” cho báo hài hu?c Harvard Lampoon và làm ch? nhi?m khi h?c nam cu?i c?a ban c? nhân. Tru?c khi t?t nghi?p ông thành hôn v?i ngu?i b?n gái cùng h?c Mary E. Pennington. Ông t?t nghi?p ? b?c danh d? nam 1954 và cùng nam ông vi?t truy?n ng?n và làm tho cho t?p chí The New Yorker.

Ông và v? dã s?ng ? bên Anh khi ông du?c h?c b?ng c?a tru?ng d?i h?c Oxford và có d?a con gái d?u lòng ? dây. Ông cung g?p nhà van n? Hoa K? Katharine White, b?nh bút c?a The New Yorker, ngu?i dã thúc gi?c ông ki?m vi?c làm ? tòa so?n t?p chí này. Tr? v? Hoa K?, ông cu ng? t?i Manhattan, noi mà ông là m?t biên t?p viên c?a The New Yorker. Ông làm vi?c biên t?p, di?m sách và vi?t tin trong hai nam thì có d?a con trai và di chuy?n v? m?t thành ph? nh? ? Ipswich, ti?u bang Massachusett. Ð? nuôi s?ng gia dình, ông ch?n m?t công vi?c toàn th?i gian thay vì là vi?t và l?y ti?n nhu?n bút.

T?p tho d?u tiên c?a ông “The Carpentered Hen and Other Tame Creatures” do nhà xu?t b?n Harper & Brother xu?t b?n nam 1958. Nhung khi xu?t b?n cu?n ti?u thuy?t d?u tiên c?a ông “The Poorhouse Fair”, nhà xu?t b?n mu?n thay d?i k?t cu?c câu chuy?n nên ông ch?n nhà xu?t b?n Alfred A. Knoft. Ti?u thuy?t này du?c dón nh?n khá n?ng nhi?t và sau dó v?i s? giúp d? c?a Guggenhem Fellowship, dã t?o dà h?ng kh?i d? sáng tác “Rabbit, Run”. Cu?n sách dã t?o thành m?t tính ch?t c?a k? ni?m khó phai v? m?t c?u th? s?ng ? m?t thành ph? nh?, Hary “Rabbit” Angstrom và có nh?ng cu?c phiêu luu tính d?c táo b?o làm nh?ng ngu?i b?o th? phê phán và ông dã ph?i thay d?i nhi?u do?n.

John Up dike là ngu?i có phong cách t? tính d?c th?t tr?n tru?ng và nhi?u dâm tính. Nam 2004, báo Observer có bài vi?t c?a Adams Mars- Jones vi?t “? th?i di?m này v?n chua chu?c d? trao tang cho Jonh Updike m?t gi?i thu?ng v? ngu?i vi?t v? bad sex...” Và ông này dã d?n ch?ng trong truy?n “Villages” dã có do?n mà Updile t? âm h? c?a ngu?i tình c?a mình nhu “Không gi?ng nhu c?a Phyllis, nó m?m m?i và m?c m?c hon dù không ?m u?t nhu th?...”

Cùng v?i nh?ng nhà van nhu Salman Rusdie, Gabriel Garcia Marquez, Paul Theroux... John Updike du?c li?t kê vào nh?ng ngu?i vi?t v? sex ác li?t nh?t và d? c? vào gi?i ngu?i vi?t van chuong sex t?i t? khích d?c nh?t c?a nam 2004.

Sau khi có d?a con th? ba, Updike mu?n m?t van phòng nh? h?p ? t?ng trên c?a m?t ti?m an ? Ipswich và noi dó ông dã làm vi?c nhi?u gi? trong m?t ngày, sáu ngày trong m?t tu?n và ông c? g?ng vi?t d? t?o m?t phong thái m?i. Nam 1963 ông do?t gi?i The National Book Award v?i ti?u thuy?t “The Centaur”, m?t d? tài v? th?i tho ?u c?a ông ? Pennsylvania. Nam sau, khi v?a tu?i 32, ông là m?t thành viên tr? tu?i nh?t c?a The National Institute of Arts and Letters, và sau dó du?c B? Ngo?i Giao Hoa K? m?i di Ðông Âu trong chuong trình trao d?i van hóa gi?a Hoa K? và Nga Xô Vi?t. Nam 1967, ông và nhà van Robert Penn Warren cùng nhi?u nhà van khác dã ký tên vào lá thu can thi?p v?i chính ph? Nga v? s? dàn áp nh?ng ngu?i Do Thái và h?y di?t n?n van hóa này.

Nam 1968, ông vi?t ti?u thuy?t “The Couples”, sáng t?o ra nh?ng c?m giác c?a c? m?t th? h? v?i nh?ng chân dung th?t nhi?u ph?c t?p th?t nhi?u bí ?n trong nh?ng ngu?i tr?, nh?ng c?p tình nhân s?ng trong m?t vùng ngo?i ô thành ph?. Cu?n ti?u thuy?t này dã chi?m gi? v? trí c?a nh?ng cu?n sách “best seller” su?t m?t nam dài và du?c xem nhu m?t nét phác h?a hi?n th?c r?t d?c dáo c?a m?t th?i k? c?a xã h?i Hoa K?.

Ti?p theo ông vi?t “In Bech: A book” v?i tham v?ng cung s? t?o ra m?t m?u nhân v?t d?c dáo mà tính lãng m?n cung nhu ch?t bi th?m dã là tính ch?t c?a nhân v?t d?c dáo Henry Bech, m?t nhân v?t tuong t? nhu Rabbit Angstrom mà ông l?i tái d?ng l?i trong Rabbit, Redux.

Nam 1970, ông cùng John Cheever, Arthur Miller, Richard Wilbur can thi?p v?i chính quy?n Nga Xô Vi?t d? can thi?p cho nhà van b? luu d?y Alexander Solzhenitsyn, “Rabbit is Rich” in nam 1981, nh?n du?c r?t nhi?u gi?i thu?ng, k? c? gi?i n?i ti?ng Pulitzer v? ti?u thuy?t. “Rabbit at rest” là cu?n ti?u thuy?t mà ông du?c gi?i Puliyzer l?n th? hai. Ông là nhà van Hoa K? th? ba dã hai l?n do?t gi?i Pulitzer. Cu?n ti?u thuy?t th? 22 c?a John Updike là “Terrorist” k? v? câu chuy?n c?a m?t c?u trai 18 tu?i sinh tru?ng ? New Jersey tham gia nhóm kh?ng b? v?i muu toan ôm bom t? sát. Tên c?u thanh niên này là Ahmad Ashmawy Mulloy, m? là ngu?i m? g?c Irish còn cha là ngu?i Ai C?p dã b? ph? gia dình t? khi c?u ta b?t d?u có s? hi?u bi?t. Ahmad l?n lên trong n?i ô c?a m?t thành ph? vô v?ng ? New Prospect và dã nhi?u l?n liên l?c v?i ngu?i cha v?i h?u ý mong m?i m?t s? che ch?. Ahmad dã nhu ngu?i lao vào tri?n d?c và sa vào qu? d?o c?a Shaikh Rashid, ngu?i mà c?u coi nhu m?t ngu?i th?y tuy?t h?o g?n c?n. “V?i Ahmad, m?i ch? c?a kinh Koran d?u hàm nghia linh thiêng. Nó s?ng d?ng. và nó bùng cháy...” Updike còn vi?t “Tôi dã nghi th?t t?i quan tr?ng d? bi?u hi?n s? c?n thi?t b?c nào khi t?o cho h?n m?t tri?t lý s?ng, b?i vì trong môi tru?ng hi?n t?i không làm cho c?u ta ti?n b? m?t chút nào.”

M?t cách m?a mai, ? nhi?u phuong di?n Ahmad là m?t c?u bé lý tu?ng “C?u ta là nh?ng gì mà chúng ta mu?n có, tính khí d?u dàng, bi?t l? ph?i, có luong tâm và d?ng d?n”. John Updike l?i thêm “Nhu Jack Levy dã nói v?i c?u ta, c?u ?y là m?t khuôn m?u thi?u niên- ngo?i tr? vi?c c?u ta c? tình gi?t s?ch c? chúng ta...”

Jack Levy là m?t vóc dáng nhân v?t trung tâm c?a “Terrorist” là m?t ngu?i Do Thái hành ngh? hu?ng d?n ch? d?o trong tru?ng h?c d? ch? v? huu, ông dã t? ra chú ý t?i Ahmad. Ông dã th?c m?c không hi?u ? Hoa K? di?u hành công vi?c di?u hành ra sao nhung ? v? trí m?t counselor trong tru?ng h?c su?t 30 nam ông dã th?y nh?ng vi?c th?t b?i khi giáo d?c m?t d?a tr?.

Hai nhân v?t Ahmad và Jack Levy là hai nhân v?t ph?n di?n nhau và s? d?i kháng ?y là m?t c? tâm d? tác gi? “Terrorist” mu?n di?n t? s? suy nghi c?a mình.

Tôi d?c ti?u thuy?t c?a Updike b?t d?u b?ng nh?ng bài bình gi?ng trong sách gi?ng van c?a h?c sinh l?p 10 trung h?c ? dây. T? nhiên tò mò, mu?n bi?t m?t ngu?i da tr?ng nghi gì v? xã h?i mà anh ta dang s?ng. Và nh?ng trang sách làm tôi theo dõi m?t cách thích thú. Ð?i s?ng ?y có l? cung có nhi?u di?u g?n gui, nhung cung có nhi?u xa l? v?i tôi. M? ra nh?ng ph?n d?i và dóng l?i m?t ki?p ngu?i, Updike dã nói v? m?t cu?c mai táng chính nhân v?t c?a mình: “...Rabbit dã ch?t. Tôi không mu?n ví von, nhung dó là m?t cu?c gi?t h?i d?y dau xót. Hon t?t c? m?i di?u, tính ch?t van chuong n?i ti?ng du?c nh?i nhét vào nh?ng th?c ph?m (junk food) b? di, cu?i mui v?i nh?ng con kích xúc tim d? bi th?m xuôi tay trong n? n?n. Nhu v?y, làm sao có ai ngan c?n du?c cái ch?t l?n mòn c?a anh ta? Tôi không ph?i là k? thích dâm chém và không mu?n bôi xóa b?t c? m?t tính ch?t nào cho nên nói câu giã t? là m?t vi?c ch?ng d?ng d?ng v?i tôi. Rabbit ph?i ra di. Dù tôi yêu m?n nó nhung th?i d?i c?a nó ph?i ch?m d?t. Nó m?t m?i v?i nh?ng m?u chuy?n nh?m, chán d?n mang tai nh?ng dam mê tính d?c nên d?i s?ng trong d?ng th?c t? l?nh vô h?n”.

Trong “Rabbit at Rest”, nhân v?t Angstrom v?i thân th? vi d?i n?ng 225 pounds dã th? hoi cu?i cùng sau khi nh?ng c?c d? an th?a thãi làm ngh?n d?ng m?ch tim. B?t ch?p s? ngan c?m c?a bác si, anh ta an nh?ng bình ngô rang mu?i d?y ch?t béo d? r?i b? nh?ng con co th?t co tim kh?ng khi?p. Không kiêng c?, nhào d? vào hôn mê, treo d?i s?ng trên m?t s?i dây mong manh c?c k? d? d?t.

Là k? b?t c?n sinh t?, nhung có lúc cung ban khoan v? cái ch?t, Rabbit gây h?n v?i v?, cu x? vu phu thô b?o v?i d?a con trai nghi?n hút và có nhi?u liên h? tính d?c xác th?t lo?n luân v?i ngu?i con dâu. Ti?u thuy?t phác h?a nh?ng ngày cu?i d?i c?a Harry Angstrom, có lúc nhu m?t trò tr? bu?n cu?i nhung có lúc là nh?ng tr?i d?y d? cho qua cái n?i khô khan vô v?ng c?a m?t cu?c s?ng nhi?u s?c ép. Lãnh d?a c?a Rabbit là d?t thu?c d?a c?a ngu?i v? huu ? Florida và thành ph? xám nâu thu?c Pennsylvania v?i gia dình Protestant trung luu noi mà tác gi? John Updike dã sinh tru?ng.

T? nh?ng ti?u thuy?t tru?c nhu “Rabbit, Run” hay “Rabbit is rich”, d?i s?ng tr? l?i d?n di qua nh?ng nghi?t ngã dã t?o nhi?u s?c ép và dè n?ng lên ngày tháng d?n ng?p th?. Ông nhu m?t k? t?o d?ng n?i khó khan b?ng nh?ng c?u trúc d?i thu?ng nhung l?i phá d? di d? ch?ng l?i s? h? màn c?a m?t âm muu làm d?i thay co ch? xã h?i. Updike dã có nh?n xét v? nhân v?t và tác ph?m c?a mình: “m?t cu?n sách th?t v?ng vi?t v? m?t nhân v?t vô v?ng và cung c?a m?t tác gi? không k? v?ng luôn!”

“Rabbit at Rest” có nhi?u ch?t tâm lý, phân tâm. Qua 512 trang sách, là m?t b?n cáo tr?ng nghiêm kh?c v? xã h?i Hoa K?. Trong m?t nhìn c?a Updike, qu?c gia này dã nghi?n ng?p nh?ng rác ru?i, t? th?c an béo phì d?n vô tuy?n truy?n hình, hay nh?ng món n? kh?ng l? t? ngo?i qu?c, d?n nh?ng trò th? thao c?a nh?ng k? không bi?t say mê m?t th? gì khác hon. Ông ví von nhu m?t d?t nu?c dã quá mòn m?i trong m?t nh?c tinh th?n dù Chi?n Tranh L?nh dã ch?m d?t. Phác h?a th?m t?i v? s? suy vi c?a giai c?p trung luu Hoa Ky có ph?i là m?t tiên doán không l?c quan l?m v? nh?ng giai do?n s?p t?i? Dù r?ng Harry là m?t trong nh?ng ngu?i da s? th?m l?ng có m?t vài tin tu?ng nh? nhoi vào tuong lai nhung Updike dã bày t? r?ng s? r?t nguy hi?m cho m?t s? l?y gân c?t cho t?ng l?p chính tr? c?a h?.

Tác ph?m c?a Updike không dúng nghia là nh?ng h?i ký t? thu?t, dù có nh?ng s? ki?n ông rút ra t? nh?ng lu?n d? phát kh?i t? chính d?i s?ng ông. Khi vi?t “Rabbit at rest” ông dã ví d? t? nh?ng kinh nghi?m n?a d?i c?a ông. M? ông s?ng khô héo và cô don ? Pennsylvania nên ông t? c?m th?y t?i l?i v?i ni?m lo s? r?ng không d? th?i gi? d? san sóc bà.

Ông ví von truy?n hình ? Hoa K? nhu m?t món an tinh th?n rác r?n cung nhu b?ng ngô rang mu?i. Giá tr? th?c t? cung nhu dinh du?ng ch?ng dáng là bao nhiêu.

John Updike là m?t th?y phù th?y c?a ngh? thu?t thiên v? ch? nghia hi?n th?c và ch? nghia t? nhiên. Ví d? nhu trong “Rabbit, Run”, ông dã vi?t nhi?u trang d? mô t? m?t tr?n bóng r? v?i t?ng chi ti?t hi?n th?c d?n t?n ng?n ngành và cung c?c k? khách quan. Ð? tài c?a ông là tính d?c và n?i ch?t, và làm th? nào d? có th? s?ng và làm vi?c cùng nhau trong xã h?i này. Ông n?i ti?ng và dôi khi cung là trung tâm c?a nh?ng cu?c phê bình van h?c. Có lúc ông du?c g?i là m?t trong ba ngu?i thay m?t cho Tom Wolfe (hai ngu?i kia là John Irving và Norman Mailer).

Cung nhu, v?i nh?ng khuôn dáng tiêu bi?u c?a giai c?p trung luu ? xã h?i M?, nhu m?t hình tu?ng anh hùng c?a ngôn ng? ông mà chúng ta có th? b?t g?p d? dàng ? b?t c? góc ph? nào.

Theo ti?u s? du?c ph? bi?n thì John Updike là m?t ngu?i xu?t thân t? m?t gia dình yêu van chuong sinh nam 1932 ? Shillington, Pensylvania. Cha c?a ông là m?t th?y giáo dây toán và m? c?a ông là m?t ti?u thuy?t gia có nhi?u tác ph?m: truy?n ng?n, ti?u thuy?t. Ông t?t nghi?p c? nhân uu h?ng v? môn Anh ng? t?i d?i h?c n?i danh Harvard. Ông là m?t cây bút ki?t xu?t v?i hon 50 tác ph?m du?c in. Cung nhu ông là m?t b?nh bút uy tín c?a The New Yorker vói nh?ng ti?u lu?n và phê bình van h?c xu?t s?c. Ông du?c r?t nhi?u gi?i thu?ng van chuong, trong dó hai l?n do?t gi?i Pulitzer, m?t nam 1982 v?i “Rabbit is rich” và m?t nam 1992 v?i “Rabbit at Rest”. Nam nay, 2004, ông cung là m?t “candidate” du?c nh?c nh? nhi?u c?a gi?i Nobel van chuong.

Trong van chuong ông, v?i m?t cách nh?n di?n cu?c s?ng riêng d?t can b?n trên d?c tính, ngh? thu?t và tôn giáo mà ông cho là ba bí m?t vi d?i c?a cu?c s?ng con ngu?i.

V?i Updike, m?t d?i s?ng th?c t?i du?c làm h?i sinh, mà ? dó, tuong lai thì l? m? và th?c t?i thì nhi?u l?m lem den t?i. Ð?i s?ng c?a m?t ngu?i Hoa K? da tr?ng còn nhi?u kh?c kho?i tr?m b?ng nhu th? thì nh?ng bi th?m k?ch c?a ngu?i thi?u s? nhu chúng ta n?u có cung là chuy?n bình thu?ng. Thành ra, n?u th?nh tho?ng soi vào guong d? tìm l?i chính b?n lai di?n m?c c?a mình, thì v?i s? d?i d?i, có nghia lý gì m?y v?t nhan trên trán hay gi?t l? trong tâm.