Bài và hình: Nguyên Huy/Ngu?i Vi?t

Trong chuong trình khóa Vi?t H?c Hè 2008 c?a Vi?n Vi?t H?c du?c t? ch?c trong 2 tháng 6 và 7 nam 2008, ngoài nh?ng l?p h?c v? l?ch s?, ngôn ng? Vi?t Nam còn có d?n 5 bu?i thuy?t trình v? van hóa Vi?t Nam do các giáo su, h?c gi? d?n t? nhi?u noi ph? trách.

Theo l?ch trình c?a vi?n thì vào ngày 15 tháng 6, Giáo Su Ph?m Vân Nga d?n t? Washington DC dã nói chuy?n v? các tông phái “Tai Chi”, m?t môn phái võ h?c luy?n v? s?c kh?e là chính, dang du?c ngu?i Vi?t nh?t là các v? cao niên ua thích t?p luy?n thu?ng xuyên.

Ð?n ngày 22 tháng 6, Giáo Su c?u Vi?n Tru?ng Tr?n Ng?c Ninh dã thuy?t trình v? d? tài “Van Minh và Van Hóa Vi?t Nam”.

Vào cu?i tháng 6, ngày 29 v?a qua, Giáo Su Nguy?n Ng?c Bích dã t? Washington DC xu?ng di?n gi?i v? “Van H?c Vi?t Nam”.

Sang d?u tháng 7, ngày mùng 6, Giáo Su Tr?n Gia Ph?ng d?n t? Canada s? nói chuy?n v? “L?ch S? Qu?c Ng?”.

Và vào gi?a tháng 7, ngày 12, ông Hu?nh Van Lang s? nói chuy?n v? “Bài H?c và Kinh Nghi?m c?a H?i Van Hóa Bình Dân t?i Mi?n Nam T? 1954 d?n 1975 Trong Vi?c B?o T?n và Phát Huy Van Hóa Dân T?c t?i H?i Ngo?i”.

Nam d? tài van h?c, van hóa Vi?t Nam do các nhà trí th?c Vi?t Nam h?i ngo?i ph? trách nói lên s?c s?ng vô cùng phong phú c?a dân t?c Vi?t, m?t dân t?c dã tr? v?ng du?c bên c?nh m?t d?t nu?c vi d?i v? lãnh th? cung nhu dân s? t?ng có m?t n?n van minh vào b?c nh?t th? gi?i và không ng?t t? b? m?ng d?ng hóa các nu?c lân bang, dó là nu?c Trung Hoa nay dang là m?t nu?c c?ng s?n.

Trong bu?i thuy?t trình c?a Giáo Su Nguy?n Ng?c Bích vào chi?u ngày 29 tháng 6 v?a qua t?i Vi?n Vi?t H?c, giáo su dã nh?c d?n d?nh nghia c?a van h?c mà tri?t gia Pháp Jean Paul Sartre dã ph?i vi?t t?i nguyên m?t cu?n sách. Nên d? c?p d?n van h?c là d? c?p d?n nhi?u lãnh v?c. Theo Giáo Su Bích thì van h?c Vi?t Nam có th? là g?m trong van h?c nói và van h?c vi?t. Van h?c nói cung là th? van h?c truy?n kh?u trong dó nh?ng truy?n c? tích, nh?ng huy?n tho?i, t?c ng?, ca dao, phong dao... là nh?ng hình th?c th? hi?n.

Nhu v?y nói v? van h?c Vi?t Nam thì chúng ta ph?i xét c? v? hai m?t truy?n kh?u và ch? vi?t nghia là ph?i nói d?n van chuong truy?n kh?u bao g?m truy?n c? tích, nh?ng huy?n tho?i v? dòng gi?ng dân t?c, v? nh?ng truy?n kh?u t? th?i d?t nu?c du?c d?nh hình so kh?i, nh?ng ca dao, t?c ng? v.v... V? van h?c ch? vi?t thì Giáo Su Nguy?n Ng?c Bích phân d?nh làm ba n?n là th? nh?t, v? ti?ng Vi?t và ch? Vi?t, th? hai v? huy?n tho?i Vi?t Nam và th? ba là ch? Vi?t ? nu?c ta qua các th?i k? Hán, Nôm và ch? Vi?t du?c La Mã hóa. Ðó là chua k? d?n th?i k? ti?n s? ti?ng Vi?t cung du?c mã hóa là lo?i ch? lo?ng ngo?ng nhu con giun. M?i m?t th?i k?, di?n gi? l?i d? c?p d?n các n?n van h?c ?ng v?i ba th?i k? này.

Theo di?n gi? thì th?i k? van h?c Hán chi?m d?n trên 1 ngàn nam, th?i k? nôm kho?ng 600 nam và th?i k? qu?c ng? m?i b?t d?u t? th? k? th? 17 t?i nay m?i ch? kho?ng 350 nam.

Bu?i thuy?t gi?ng c?a Giáo Su Nguy?n Ng?c Bích dã d?n ngu?i nghe d?n nh?ng hi?u bi?t c? th? vô cùng thích thú v? n?n van h?c Vi?t Nam. Ngu?i ta nh?n ra du?c r?ng n?n van h?c ?y không ch? là c?a gi?i nho si, trí th?c c?a các th?i d?i mà nó là c?a chung c?a m?i ngu?i. N?u nhu n?n van h?c ch? Hán có h?n ch? trong gi?i si phu thì gi?i bình dân cung có m?t n?n van h?c bình dân song song di kèm. Ðó là nh?ng chuy?n c? tích, nh?ng huy?n tho?i nhu M? Âu Co d? ra tram tr?ng sanh 100 ngu?i con r?i vì v? ch?ng thu?c hai t?c tính khác nhau nên dã chia dôi cho 50 ngu?i con lên núi sinh s?ng và 50 ngu?i con xu?ng bi?n (có l? là xu?ng d?ng b?ng chang). Câu chuy?n này d?n nay dã du?c nhi?u ngu?i l?y ra làm nguyên nhân d? gi?i thích trong l?ch s? Vi?t Nam dã hai l?n d?t nu?c b? chia dôi, nhi?u l?n dân t?c b? phân hóa nhung dù sao thì v?n không th? có hai dân t?c B?c Nam du?c. Ði?u th?t thích thú n?a là c? hai n?n van h?c ?y l?i bù tr? cho nhau d? giúp cho con ngu?i Vi?t Nam có du?c tinh th?n d?c l?p, có lòng yêu nu?c n?ng th?m và có tinh th?n doàn k?t khi d?t nu?c b? ngo?i xâm. N?u nhu n?n van h?c ch? Hán v?i van chuong thi phú th? hi?n tinh th?n Nho Lão c?a Trung Hoa v?i “Quân, Th?n, Ph?, T?” và lòng “Trung Quân Ái Qu?c” thì trong dân gian l?i có “Gi?c d?n nhà dàn bà cung dánh”. N?u nhu van h?c ch? Hán ca t?ng “Dân vi quí, xã t?c th? chi, Quân vi khinh” thì trong dân gian cung vui v? nh?n r?ng “Nh?t si nhì nông h?t g?o ch?y rông nh?t nông nhì si”...

Tìm l?i trong l?ch s? van h?c Vi?t Nam thì l?i th?y r?ng k? c? trong hon m?t ngàn nam Hán thu?c, dân Vi?t ph?i ch?u n?n van h?c ch? Hán, nhung tâm tình c?a gi?i si phu Vi?t Nam lúc nào cung âm ? “tìm v? ngu?n” nên dã sáng t?o ra cách vi?t ch? Nôm theo ch? Hán và dã hình thành du?c n?n van h?c ch? Nôm vô cùng phong phú. Ch?ng h?n nhu t?p Chinh Ph? Ngâm do nho si Ð?ng Tr?n Côn vi?t b?ng Hán van dã du?c bà Ðoàn Th? Ði?m d?ch ra ti?ng Nôm mà d?n ngày nay ai d?c th?y cung xúc d?ng và c?m du?c h?t ý nghia c?a ngu?i chinh ph?. Hãy d?c b?n Hán Van nh?ng câu tho d?u r?ng “Thiên d?a phong tr?n, h?ng nhan da truân, du du b? thuong h? thùy d?i nhân...” mà d?ch gi? Ðoàn th? Ði?m dã di?n nôm thành “Thu? tr?i d?t n?i con gió b?i, Khách má h?ng nhi?u n?i truân chuyên, Xanh kia tham th?m t?ng trên, Vì ai gây d?ng cho nên n?i này” thì ch? còn cách v? dùi mà “khà” lên m?t ti?ng “ôi sao van Nôm mà truy?n c?m d?n du?c nhu v?y”.

Van Nôm chính là ti?ng Vi?t, ngôn ng? c?a ngu?i mình t? thu? khai thiên l?p d?a. M?t ngàn nam Hán thu?c, ngôn ng? ?y không m?t. Tám muoi nam Tây thu?c, cho dù có sinh s?n ra nhi?u “Tây con” thì ch? qu?c ng?, ch? vi?t c?a ti?ng nu?c ta cung v?n còn. Nay thì t? trong ra d?n ngoài nu?c l?i dang manh nha nh?ng “M? con” nhung r?i ra thì ti?ng nu?c ta v?n không th? nào b? xóa m? dúng nhu h?c gi? Ph?m Qu?nh dã vi?t: “Truy?n Ki?u còn, ti?ng ta còn, ti?ng ta còn thì nu?c ta còn”. Mà Truy?n Ki?u thì nay dã du?c co quan van hóa UNESCO c?a Liên Hi?p Qu?c công nh?n là m?t áng van chuong c?a th? gi?i và dã du?c d?ch ra nhi?u th? ti?ng. (N.H.)