Nguy?n Xuân Nghia

Ngày xua, trên cao trào h?c dòi Trung Qu?c nhu nh?ng con kh? d?i mu, C?ng S?n Vi?t Nam t?i mi?n B?c cung du nh?p trò múa dôi v?i các vu di?u liên hoan k?ch c?m. Gi? này mà có nh?c l?i là h? s? ch?i bay! Làm gì có!

Nhung gi? này, h? nên t? h?i l?i là trong khi Vi?t Nam b? s?c ép r?t m?nh t? B?c Kinh ? ngoài Ðông h?i, Trung Qu?c và Liên Bang Nga dang tái di?n m?t màn liên hoan khác. Hãy nói t?i màn liên hoan dó tru?c... Ðó là vu di?u “son d? mì” d? d?n M?.

Tu?n qua, trong hai ngày Hoa du, 21 và 22 Tháng B?y, Ngo?i Tru?ng Nga Sergei Lavorv dã ký v?i Ngo?i Tru?ng Duong Khi?t Trì van ki?n tr? l?i cho Trung Qu?c hai hòn d?o - th?c ra là hai cù lao nh? - t?i biên gi?i hai nu?c. Ðó là d?o Ngân Long (Tarabarov theo ti?ng Nga) và phân n?a d?o H?c H?t T? (Bolshoi Ussuriysky), trên vùng hòa nh?p c?a hai sông Amur (H?c Long Giang) và Ussuri (sông Ô Tô Lý) phân ranh hai nu?c, d?i di?n v?i giang c?ng Khabarovsk c?a Nga.

Tranh ch?p Nga Hoa trên hai cù lao x?y ra t? m?y th? k? nay. Khi thì do Trung Qu?c ki?m soát sau Hi?p Ð?nh Nerchinsk nam 1689, khi thì l?t vào d? qu?c Nga qua Th?a U?c Aigun nam 1858, r?i b? Nga chi?m dóng t? 1929 cho t?i nay. T? nam 1991, dôi bên b?t d?u dàm phán v? ch? quy?n trên gò cát, và sau khi T? Ch?c H?p Tác Thu?ng H?i (SCO) ra d?i nam 1994, vi?c dàn x?p m?t gi?i pháp ?n th?a dã kh?i s?, v?i tiêu chí là hoàn thành vào nam 2004.

Dù tr? b?n nam, vi?c ?y dang thành hình, l? bàn giao s? du?c dôi bên ti?n hành tháng t?i, nhung du lu?n M? coi là tin nh?, không dáng chú ý.

Hoa K? dã t?ng khai thác mâu thu?n Nga Hoa trong quá kh?. Thí d? mà ngu?i Vi?t không quên du?c - vì là cái giá dã tr? - là s? hình thành c?a liên minh gi?a Hoa K? và Trung Qu?c d? gây s?c ép v?i Liên Bang Xô Vi?t, sau Tuyên Ngôn Thu?ng H?i gi?a Richard Nixon và Chu Ân Lai nam 1972. Sau khi Liên Xô tan rã và Chi?n Tranh L?nh ch?m d?t, qu? l?c dã chuy?n ngu?c v?i vi?c thành l?p t? ch?c h?p tác Thu?ng H?i nam 1994. M?c tiêu là tang cu?ng quan h? Nga-Hoa làm l?c d?i tr?ng v?i th? d?c bá c?a Hoa K?, khi siêu cu?ng Liên Xô dã tiêu vong và Trung Qu?c chua c?a mình thành m?t th? l?c kinh t? m?i.

Nhìn t? bên ngoài, trong quan h? tay ba thì liên minh song phuong gi?a hai nu?c d? ch?n th? l?c kia là chuy?n có th? hi?u du?c... t? d?i Tam Qu?c. “B?c c? Tào Tháo, Ðông hòa Tôn Quy?n” là chi?n lu?c c?a Gia Cát Lu?ng trong “Long trung quy?t sách” h?u Tây Th?c có hy v?ng xu?t hi?n và t?n t?i... Cho t?i khi Quan Vân Tru?ng và Luu B? choi d?i t?n công Ðông Ngô!

Bây gi?, ta dang th?y tái di?n chuy?n xua.

Khi mu?n hàn g?n quan h? và si?t ch?t tình giao hi?u, vi?c tr? l?i lãnh th? dã mu?n t?m c?a láng gi?ng là di?u t?i thi?u. Hu?ng h? món quà giao h?u ?y l?i r?t nh?, vì di?n tích nhu?ng b? t? phía Nga chua b?ng 200 cây s? vuông trên m?t d?a bàn không có giá tr? chi?n lu?c trong hình thái chi?n tranh m?i. Nhung vu di?u hòa gi?i Nga Hoa dã b?t d?u và dang di vào th?c t?.

R?i s? di t?i dâu?

Nu?c Ð?i Nga ch? nhìn qua hu?ng Ðông c?a r?ng núi Urals t? cu?i th? k? 16, và b? Trung Hoa coi là x? La Sát (cách phiên âm t? “Russia”) ch?m ti?n. Nga ch? có s?c n?ng t? khi Trung Qu?c l?n b?i vào d?i Thanh m?t, và tr? thành d?ng chí sau khi Stalin buông Qu?c dân d?ng d? y?m tr? C?ng s?n d?ng. T? d?y, quan h? dôi bên dã có nh?ng lúc thang tr?m, dôi khi b?t máu. Cho t?i ngày nay.

V?i di?n tích g?p ba Trung Qu?c, Liên Bang Nga có dân s? chua d?y 150 tri?u bên c?nh bi?n ngu?i Trung Hoa là m?t t? 300 tri?u, ch? b?ng 11%, và n?n kinh t? chua b?ng m?t ph?n ba. ? gi?a hai nu?c là vùng d?t không ngu?i, dân cu thua th?t s?ng r?i rác trên m?t di?n tích bát ngát.

Hãy tu?ng tu?ng ra quan h? gi?a Hoa K? v?i nu?c M? “bis” là Canada. Ho?c c?a Hoa K? cùng lân bang phía Nam là Mexico, v?i c? tram v?n d? ch?ng ch?t t?i biên gi?i. R?i suy ngu?c v? quan h? r?t “d?ng chí” mà d?y ngh?ch lý gi?a Trung Qu?c và Liên Bang Nga...

Gi?a hai nu?c lân bang này là s? cách tr? có kích thu?c d?i l?c. Dân s? Trung Qu?c t?p trung t?i các t?nh duyên h?i mi?n Ðông, dân s? Nga t?p trung mãi phía Tây r?ng Urals. ? gi?a là núi d?i, khe v?c và th?o nguyên hoang dã. Con khát nang lu?ng c?a Trung Qu?c có th? du?c Nga th?a mãn, nhung ph?i qua m?t h? th?ng d?n d?u tr?i dài trên m?y ngàn cây s?, m?t s? t?n kém dáng k?. Chua nói t?i nh?ng b?t tr?c c?a các s?c t?c thi?u s? theo d?o H?i, sinh s?ng ? gi?a. Ngu?c l?i, dù có h?p tác v?i Trung Qu?c, Liên Bang Nga v?n khó phát tri?n mi?n Ðông vì d?a du hình th? quá kh?c nghi?t và h? t?ng v?n chuy?n quá thô so.

Noi ti?p c?n g?n gui nh?t c?a hai nu?c d?ng chí là vùng Vi?n Ðông c?a Nga - d?a bàn tranh ch?p trong quá kh? và hòa gi?i trong hi?n t?i - l?i có m?t d? dân s? ngu?i Hoa r?t cao so v?i dân s? Nga. Cao g?p 15 l?n. T?i dây, Liên Bang Nga có m?t deo d?t cách bi?t v?i các t?nh mi?n Tây c?a Nga - qua Tây Bá L?i Á - và n?m trong t?m... d? c?a ngu?i Hoa. Dân s? r?t cao c?a ngu?i Hoa trong khu v?c có th? Hán hóa mi?n Vi?n Ðông c?a Nga. Là chuy?n ta không th? lo?i b?!

Nhìn t? bên ngoài, Liên Bang Nga có th? nghiêng v? Tây Phuong n?u c?i thi?n quan h? v?a h?p tác v?a gây h?n v?i Âu Châu. Ho?c nghiêng v? Ðông Phuong n?u c?ng c? quan h? v?i Trung Qu?c. Nhung trong gi? thuy?t Ðông ti?n thì ph?i bò qua sa m?c. Cho nên, dù lãnh d?o duy ý chí có mu?n tang cu?ng h?p tác v?i nhau, liên minh Nga Hoa th?c ra là m?t ngh?ch lý vì d?a lý.

Ðã th?, kho?ng cách t? B?c Kinh t?i Moscow còn xa hon t? th? dô Hoa K? t?i London, hay Paris. Và th? tru?ng l?n nh?t c?a Trung Qu?c không là 142 tri?u dân Nga mà là 300 tri?u dân M?. K? dó là Âu Châu và Nh?t B?n.

Ta nên tin r?ng lãnh d?o Moscow và B?c Kinh dang san b?ng chu?ng ng?i c?a l?ch s? và d?a du hình th?, nhung có nên com cháo hay không thì chua ai rõ. Nói cách khác, t? khi hai nu?c tang cu?ng quan h? d? l?p ra m?t liên minh d?i tr?ng v?i Hoa K?, vu di?u Nga Hoa v?n còn là m?t liên hoan l?nh l?o.

Nhung l?i r?t nóng cho Hà N?i.

Khi nhìn l?i d?a du hình th? c?a Liên Bang Nga r?i Trung Qu?c, ta có th? th?y ra m?t s? th?t ngàn d?i... mà ngu?i Vi?t l?i chóng quên.

Ð? qu?c Trung Hoa th?c s? là m?t d? qu?c b? khóa. Trong th?i th?nh d?t nh?t du?i các tri?u Hán, Ðu?ng, T?ng, Minh, Thanh, x? này không th? vu?t qua d?a du hình th? mà chinh ph?c các lân bang mi?n B?c, mi?n Tây hay Tây Nam. T?i da là d?ng lên V?n Lý Tru?ng Thành (t? th?i Chi?n Qu?c, tru?c Công Nguyên!) hay vùng trái d?n ? khu v?c phiên tr?n, v?y mà v?n b? “t? di” uy hi?p ho?c chinh ph?c nhi?u l?n trong l?ch s?. Ð?y là n?n van hóa c?a s? s? hãi du?c d?ng thành qu?c sách - và k? quan c?a nhân lo?i.

M?t kia, nét d?c trung chói l?i c?a n?n van hóa d?i ngo?i Trung Hoa là nói phét.

Là làm sáng cái d?c sáng c?a Thiên T? và d?o Thánh hi?n. Mi?n r?ng chu h?u tâm ph?c là d?, dù nhi?u khi có ti?ng mà ch?ng có mi?ng vì chu h?u làm Thiên T? nh?c lòng và t?n ti?n không ít. G? công chúa cho b?n r? ngoài phiên bang d? mua l?y hòa bình là sáng ki?n c?a Thiên T? rét run.

Ngo?i l? là... Vi?t Nam.

Qua c? ngàn nam, lãnh d?o x? này dã l?y cái d?c sáng c?a Thiên T? Phuong B?c là ng?n dèn soi du?ng cho mình. Dù là b?c d?i trí ái qu?c, nhi?u v? anh hùng dân t?c c?a nu?c ta du?i xong k? thù Phuong B?c là tr? dân theo ki?u B?c Phuong mà kh?i c?n thái thú hay ti?t d? s? c?a Trung Hoa. Tru?ng h?p hi?m hoi trong chu?i dài B?c thu?c v? tu tu?ng dó là Quang Trung. Nhung ông m?t quá s?m. Và siêu tuy?t v? tính B?c thu?c là “cách m?ng C?ng S?n ki?u Mao”, th?m chí ch?ng M? cho Thiên tri?u, là thành tích ngày nay c?a d?ng ta. Ch?ng M? cho bang giao M?-Hoa r?i, d?ng còn ti?p t?c tri?u c?ng thêm lãnh th? và lãnh h?i nên x?ng dáng d?ng d?u l?ch s? Vi?t Nam v? tinh th?n B?c thu?c.

Ngo?i l? cung là Vi?t Nam khi ta xét t?i d?a du hình th?. Không th? t? d?nh núi hay vùng th?o nguyên d? quân xâm lu?c các lân bang, nhu vu?t Mãn Châu vào d?t Nga, qua Tây V?c vào Trung Á hay Trung Ðông, ho?c t? cao nguyên Thanh T?ng ti?n qua ?n Ð?, v.v... các vuong tri?u c?a Hán t?c v?n có con du?ng bành tru?ng ra ngoài, là qua mi?n B?c nu?c Vi?t xu?ng Ðông Nam Á. L?n cu?i là vào nam... 1979, sau khi tin ch?c r?ng Hoa K? th?i Jimmy Carter s? không nhúc nhích.

K? t? dó, s? bành tru?ng ?y v?n ti?p t?c. Và có th? còn ti?p t?c sau vu di?u Nga-Hoa v?i món quà lót tay là hai cù lao nh? nhít.

Nhìn t? bên ngoài, liên minh trái mùa gi?a hai nu?c chua th? de d?a quy?n l?i c?a Hoa K?. Nhung nhìn xa hon m?t chút, liên minh gi?a hai dàn anh có th? là trò th?t h?ng cho Hà N?i. Bao gi? Vi?t Nam m?i ra kh?i th?i B?c thu?c? Bao gi? v?n d? Trung Qu?c c?a Vi?t Nam s? tr? thành v?n d? Trung Qu?c c?a các nu?c trong vùng, và c?a qu?c t??

Xin d?ng h?i ch? t?ch luân phiên hi?n nay c?a H?i Ð?ng B?o An Liên Hi?p Qu?c. Là Vi?t Nam! Mà cung d?ng mong Hoa K? s? ra tay bênh v?c khi lãnh d?o Vi?t Nam v?n di nu?c dôi. Ti?n thì d? t?i M? mà lòng d? v?n c? hu?ng v? T?u! May ra, M? s? xét l?i khi oanh t?c co chi?n lu?c và ti?m th?y dinh c?a Nga s? tái xu?t hi?n t?i Cuba, m?t d?ng chí khác c?a Hà N?i.

Chuy?n ?y, xin dành cho m?t k? khác...