B?N TRE - Nh?ng can nhà t?c mái ch? còn tro tr?i l?i su?n nhà nghiêng v?o, nh?ng thân d?a, thân xoài n?m sát r?t du?i m?t d?t... dó là quang c?nh hoang tàn c?a x? d?a B?n Tre, d?a phuong b? ?nh hu?ng n?ng n? nh?t khu v?c d?ng b?ng sông C?u Long trong con bão s? 9 v?a qua. Chua h?t bàng hoàng v? con bão Durain không du?c báo tru?c, gi? dây sau m?t tháng con bão di qua mà v?n còn r?t nhi?u ngu?i dân B?n Tre ph?i s?ng trong c?nh “màn tr?i chi?u d?t.”

T? C?n Tho d?n B?n Tre tôi ph?i qua hai phà và m?t dò ngang, con du?ng qu?c l? 57 khá nh? h?p, nh?ng chi?c c?u s?t có tr?ng t?i không quá 4 t?n ván lót dã m?c nát luôn “dua võng” m?i khi có xe máy ch?y qua. B?n Tre m? ra trong m?t tôi v?i nh?ng vu?n cây trái b?t ngàn. Tuy nhiên, do giao thông b?t ti?n d?n nay B?n Tre v?n còn là m?t “cù lao l?n” d?i v?i các t?nh lân c?n.

Tôi d?t chân vào d?a ph?n huy?n Ch? Lách d?u tiên, n?i ti?ng v?i làng hoa ki?ng Cái Mon. Ðang vào mùa tr?ng hoa ki?ng bán T?t th? mà không khí ? Cái Mon th?t hiu qu?nh, g?p ai m?t cung bu?n ru?i ru?i, bà con ? dây cho bi?t: “Nhà c?a ? Cái Mon tuy không b? ?nh hu?ng n?ng n?, ch? có m?t s? ngôi nhà lá b? t?c mái nhung di?u dáng ti?c nh?t là thi?t h?i v? hoa ki?ng và vu?n cây an trái là r?t l?n. Coi nhu v? hoa ki?ng T?t nam nay m?t tr?ng, n?ng n? hon là bà con vu?n trái cây. Ph?i m?t m?y nam n?a m?i ph?c h?i l?i du?c, v?n li?ng, công s?c c? ch?c nam tr?i b? tiêu tan trong vài gi?...”

Huy?n Ch? Lách và Châu Thành là hai d?a phuong ? B?n Tre b? thi?t h?i n?ng n? v? kinh t?, ph?n l?n ngu?i dân s?ng ? dây b?ng ngh? tr?ng tr?t hoa ki?ng và cây an trái. Theo thông tin t? ban ch? d?o kh?c ph?c h?u qu? con bão s? 9 c?a t?nh B?n Tre thì nh?ng thi?t h?i v? kinh t?, s?n xu?t nông nghi?p là r?t l?n nhung “thi?t h?i d?ng này không n?m trong di?n c?u tr?”!

R?i huy?n Ch? Lách, tôi d?n huy?n M? Cày, m?t trong nh?ng d?a phuong b? ?nh hu?ng n?ng n? nh?t c?a t?nh B?n Tre. Ði d?c theo b? sông Hàm Luông, xã Bình Khánh Ðông, noi “d?u sóng ng?n gió” h?ng ch?u s?c cu?ng phá c?a con bão. M?t c? bà l?n tu?i ? xã Bình Khánh Ðông k? l?i: “Ðã hon m?t tram nam r?i m?i có m?t con bão l?n nhu th?! Ð?n gi? tui v?n còn th?y bàng hoàng, bà con ? dây không hay không bi?t gì v? con bão! M?y nhà nào có ti-di coi d? báo th?i ti?t mà cung không bi?t gì, vì ngu?i ta nói cái gì khó hi?u quá! Con bão dã ?p t?i vào b?y gi? sáng, bà con ? dây r?t ho?ng lo?n, nhà s?p, cây ngã. Tui run l?y b?y, không bi?t ch?y dâu, tránh dâu...”

C? xã Bình Khánh Ðông n?m khu?t sâu trong vu?n d?a b?t ngàn, theo thông tin chúng tôi tìm hi?u du?c thì toàn xã có trên 315 can nhà b? s?p hoàn toàn, g?n 1,000 nhà t?c mái, xiêu v?o, toàn b? hoa màu b? thi?t h?i, hon phân n?a di?n tích d?a b? gãy d?, gãy d?t... Bình Khánh Ðông là m?t xã nghèo c?a huy?n M? Cày, h?u h?t là nhà lá t?m b?, ngu?i dân l?i s?ng d?a vào ngu?n thu nh?p chính t? cây d?a. Th? mà, h?u h?t d?a dã gãy d?t, nhà c?a thì t?c mái, xiêu v?o... c? tháng tr?i mà v?n chua có ti?n mua lá l?p l?i, không ít ngu?i dã khóc khi nh?c d?n con bão, nghi t?i tuong lai: “C?u nam-mu?i nam n?a d?a m?i có trái, l?y gì mà s?ng dây, dã nghèo khó r?i bây gi? càng khó khan hon!”

R?i xã Bình Khánh Ðông tôi ti?p t?c d?n các xã Ð?nh Th?y, Phu?c Hi?p, Bình Khánh nh?ng vu?n d?a cao vòi v?i xanh um c? ng? luôn yên bình th? nhung du?i s?c tàn phá kh?c li?t c?a con bão d? chua d?y 2 gi? d?ng h? thì gi? dây l?i d? nát và tan hoang d?n xót xa.

Nh?ng thân cây d?a n?m ngã r?p c?nh nh?ng ngôi nhà v?n còn tr?ng nóc, tôi không th? tin vào m?t mình, con bão dã di qua g?n m?t tháng mà c? ng? nhu là m?i ngày hôm qua.

R?i các xã n?m sâu trong vu?n d?a, tôi d?n xã Hòa L?c, m?t xã n?m ven qu?c l? 57, tôi nghi r?ng m?t xã n?m ven qu?c l? nhu th? thì d?u gì công tác h? tr? gi?m thi?u h?u qu? sau bão s? t?t hon th? nhung th?t dáng bu?n khi nghe bà con có nhà t?c mái d?u có cùng chung m?t câu tr? l?i là “không du?c h? tr?, ph?i t? l?c cánh sinh”. H?u h?t nh?ng ngu?i có nhà b? t?c mái d?u là nh?ng h? nghèo th? nhung khi chính quy?n xét duy?t d? h? tr? thì d?u cho nhà t?c mái là thu?c d?ng b? ?nh hu?ng nh?, ngu?i dân ph?i t?... “kh?c ph?c.”

Và trong m?t tháng qua, nh?ng h? này ph?i s?ng trong c?nh “màn tr?i chi?u d?t”, d?n t?n hôm tôi d?n dây v?n còn r?t nhi?u nhà tr?ng nóc, lác dác vài h? phoi lá, m?t s? h? dang l?p. Tôi không th? quên du?c n? cu?i pha l?n chút ngh?n ngào c?a m?t ngu?i dân có nhà dang l?p, dì Ðã nói: “C? tháng nay ? trong cái nhà không có nóc, cung may ông tr?i thuong không có mua. Ban ngày ? trong nhà cung nhu ? ngoài sân, lúc nào cung d?i nón lá. C? tháng nay c? nhà nh?n an nh?n xài m?i có ti?n mua lá v? l?p!”

Men theo con du?ng d?t nh? k? sát bên tr? s? c?a ?y Ban Nhân Dân xã Hòa L?c, tôi di sâu vào vu?n d? d? d?n b? sông Hòa L?c, dây là khu v?c b? ?nh hu?ng n?ng nh?t trong xã. Ghé vào nh?ng ngôi nhà b? t?c mái h?i tham vì sao bà con v?n chua l?p l?i nhà thì du?c bà con cho bi?t chua có ti?n mua lá. Tôi h?i bà con du?c h? tr? gì thì t?t c? m?i ngu?i d?u gi?ng nhau: “Mu?i ký g?o và m?t thùng mì.” Có m?t ch? không dám cho bi?t tên k? r?ng: “Hôm cán b? xã xu?ng dây phát phi?u nh?n g?o và mì gói, gia dình tôi không nh?n vì d?u gì gia dình tôi d? hon nhi?u gia dình khác trong xóm, chúng tôi dã nói v?i cán b? xã là nhu?ng ph?n c?a chúng tôi cho nh?ng gia dình nghèo hon. Th? mà cán b? xã không ch?u, nói r?ng m?i ngu?i m?t ph?n, ph?n c?a tôi không nh?n d? cho ngu?i khác... Không bi?t cho ngu?i khác là ai, nh?ng gia dình nghèo kh? mà trong xóm ai cung bi?t, xã cung bi?t nhung cung ch? m?t thùng mì và mu?i kí g?o. Ch? có g?o và mì gói thôi mà còn nhu v?y. Ti?n h? tr? thì làm gì t?i...”

Chính quy?n d?a phuong dua ra nhi?u lý do d? không h? tr? ti?n cho nh?ng h? có nhà b? t?c mái, cung ch?ng h? tr? lá cho ngu?i dân l?p nhà và dáng s? hon là thái d? c?a chính quy?n d?a phuong vô cùng “l?nh lùng” và “th? o” v?i ngu?i dân có nhà b? t?c mái. Không ít ngu?i dân dã làm don ki?n, xin h? tr? nhung v?n không du?c, dó là tru?ng h?p c?a h? tên L. ? xã Hòa L?c, gia dình ch? s?ng trong can nhà nh? n?m sát can nhà l?n c?a m? ch?, tuy là m?t can chái nh? nhung nhà ch? dã du?c chính quy?n c?p s? nhà, ch? v?n dóng các lo?i ti?n, qu? nhu m?t h? riêng r? th? nhung khi can nhà này b? s?p và t?c mái hoàn toàn, gia dình ch? l?i không có ti?n “kh?c ph?c” (gia dình ch? thu?c di?n nghèo có “s? h? nghèo”) nhung v?n không du?c m?t xu. Bi?n minh cho vi?c này chính quy?n xã Hòa L?c cho r?ng can nhà c?a ch? dang s?ng không ph?i là nhà chính mà là m?t cái chái nh?, ph? nên không du?c... h? tr?.

H? nghèo và gia dình thu?c di?n “chính sách” là hai di?n du?c uu tiên h? tr?, th? nhung h?u h?t nh?ng ngu?i s?ng trong nhà lá ?p ?p b? t?c mái, b? xiêu v?o l?i không du?c cho là nghèo dù bà con d?a phuong dã cùng nhau xác nh?n và yêu c?u chính quy?n xã giúp d? cho nh?ng h? này.

Tôi dã nghe ngu?i dân Hòa L?c k? r?t nhi?u, nói r?t nhi?u và âu lo r?t nhi?u... Nhung r?i thôi, bà con ai n?y d?u xu?ng gi?ng: “M?t tram nam m?i có m?t con bão nhu th?! Bà con ? dây nghèo kh? l?m nhung ai cung ph?i c? g?ng t? kh?c ph?c... Thôi thì m?t tram nam m?i có d?p cho h? an, c? d? h? an!”