LTS.- Tuy nu?c dã rút ? n?i thành nhung nhi?u khu v?c ngo?i thành Hà N?i v?n chìm trong nu?c.

Báo chí Vi?t Nam k? r?ng, dang có r?t nhi?u noi gi?ng nhu xã Tây M?, huy?n T? Liêm. Xã Tây M? có 17,000 dân và su?t b?y ngày qua, c? 17,000 ngu?i này cùng an, ng?, sinh ho?t trong bi?n nu?c, có d? sâu t? 1m d?n 1.2m. Cung theo báo chí Vi?t Nam, trong b?y ngày qua, 17,000 dân Tây M? không có nu?c u?ng và th?c ph?m ch? còn d? d? có th? c?m c? thêm trong vài ngày. M?t s? gia dình b?t d?u dói...

Không tru?c thì sau, nu?c t?t nhiên s? rút, song th?m h?a hi?n h?u t?i Hà N?i dã làm dân chúng th?c t?nh m?nh m?.

Ngoài vô s? ch? trích v? cung cách qu?n lý, di?u hành, l?i hành x? c?a h? th?ng chính quy?n các c?p trong và sau khi l?t, chính dân chúng b?t d?u nêu ra và phân tích v? vô s? v?n n?n du?c xem là nguyên nhân chính c?a th?m h?a này, cung nhu các th?m h?a khác có th? x?y ra trong tuong lai g?n.

Bên c?nh h? th?ng truy?n thông “phi chính th?ng” trên Internet (các di?n dàn di?n t?, các blog), ngay c? báo chí Vi?t Nam - dù dang b? d?t du?i s? lãnh d?o c?a Ð?ng CSVN và v?a b? c?m dua nh?ng ý ki?n ch? trích v? trách nhi?m c?a lãnh d?o - cung không th? né tránh b?n ch?t c?a th?m h?a. H? th?ng truy?n thông chính th?ng ch? khác h? th?ng truy?n thông “phi chính th?ng” ? ch?, thay vì lên ti?ng tr?c ti?p, h? s? d?ng ý ki?n d?c gi?.

Bài vi?t du?i dây là ý ki?n c?a m?t ngu?i dân tên Minh Lu?n, v?a du?c báo di?n t? VietNamNet gi?i thi?u và chúng tôi ch?n dang l?i d? d?c gi? ? h?i ngo?i tr?c ti?p xem m?t trong hàng tri?u n?n nhân, lý gi?i v? nguyên nhân cung nhu bày t? suy nghi c?a h? v? th?m h?a.

V? dê: Ph?i chang ch? là ác m?ng?

Minh Lu?n

Có m?t bu?i chi?u, tôi nghe loáng thoáng loa phát thanh phu?ng Y?t Kiêu, thành ph? Hà Ðông nói v? chuy?n tin d?n Hà Tây, ph?n d?t m? r?ng c?a Hà N?i m?i s? là noi x? lu. Tôi nghe hình nhu chính quy?n thông báo s? tr?ng tr? k? tung tin d?n nh?m.

Nghe loáng thoáng và hình nhu vì các lo?i loa phu?ng l?p dâu dó trong khu v?c luôn luôn b? át b?i ti?ng xe và d? lo?i âm thanh khác. Nhung sau nghe m?t ngu?i b?n nói truy?n hình phê phán chính Hà Ðông dã thông báo nh?ng gia dình ven sông Nhu? chu?n b? tinh th?n khi m?t s? huy?n c?a Hà Tây cu s? là noi x? lu ch? không ph?i do k? x?u phao tin d?n nh?m. Không ít ngu?i Hà Tây b?t d?u lo s? c? huong c?a mình s? bi?n thành bi?n nu?c. Tôi dùng ch? “c? huong” b?i cái tên Hà Tây gi? dã tr? thành ký ?c. N?u nhu v?y thì không bi?t nh?ng chuy?n gì s? x?y ra d?i v?i nh?ng con ngu?i ? m?nh d?t này.

Bu?i t?i, có hai ngu?i b?n tôi, m?t t? Vi?t Trì, m?t t? Son Tây, nh?n tin cho tôi nói r?ng: N?u có chuy?n gì thì dua ngay gia dình lên ? nhà h?.

Trong nh?ng ngày mua nhu trút h?t nu?c t? tr?i xanh xu?ng, chúng tôi ng?i nói chuy?n lan man v? tr?n mua và t? nhiên lo l?ng không bi?t nh?ng ai m?t trong nh?ng ngày mua này s? chôn c?t ? dâu. Trong nh?ng ngày mua v?a r?i, làng tôi nhu m?t hòn d?o gi?a bi?n nu?c. M?t s? gia dình trong làng dã d?nh ngày thay áo cho ngu?i thân ph?i hoãn l?i. Vì nu?c nhu th? làm sao mà tìm du?c ch? mai táng hài c?t. R?t may là làng tôi không có ai m?t trong nh?ng ngày nu?c l?n ?y. Nhung c? m?nh d?t Hà Tây cu làm sao mà tránh kh?i không có ngu?i ra di trong th?i gian ?y du?c. Nghi v?y, th?y lòng triu n?ng.

Chi?u qua tôi l?i v? quê d? d? dám tang b? c?a m?t ngu?i b?n thân. V? d?n quê m?i bi?t ngu?i làng tôi cung dã nghe cái tin huy?n nhà s? là noi x? lu và loáng thoáng có dê v? ? dâu d?y. Th? là nhà nhà v?i di xát g?o, mua mu?i, chu?n b? c?i và chu?n b? ch?y l?t. Các gia dình v?n còn ? nhà “c?p 4” thì lo di tìm nhà h? hàng hay hàng xóm có nhà hai, ba t?ng d? h?i ? nh? khi nu?c l?t. Có ngu?i còn ph?i d?n t?n quê v? ho?c quê ch?ng m?i tìm du?c ch? ? nh?.

Khi d?n vi?ng ngu?i quá c?, tôi nghe nh?ng ngu?i d?n d? dám tang v?a ti?c thuong, l?i v?a m?ng cho ngu?i dã m?t. Vì sao m?ng? M?ng vì n?u ông c? m?t m?y ngày tru?c thì không bi?t mai táng ? dâu vì c? cánh d?ng dã bi?n thành bi?n nu?c. M?ng vì n?u m?t hai ngày n?a m?i m?t thì chuy?n gì s? x?y ra khi chúng ta dã du?c thông báo v? m?t d?t mua m?i.

Th? B?y tu?n tru?c v? quê, tôi nh?n th?y t?t c? nh?ng ngu?i làng tôi s?ng ? xóm tr?i ven sông ph?i d?n vào ? nh? trong làng. Có gia dình d?n lên ? trong di?m canh dê. Su?t m?y ngày mua, ngu?i làng lo chuy?n thóc, g?o, l?n, gà và nh?ng d? dùng c?n thi?t lên t?ng trên ho?c gác xép c?a nhà h?. Ngu?i làng nói quãng dê ? làng Vinh xã tôi dã s?t l? và có v?t n?t. H? lo s? dê v?. M?t gia dình s?ng nh? di?m canh dê c?a làng nói v?i tôi r?ng h? dã ch?t chu?i làm bè. H? nói dê v? thì v? ch?ng con cái c? ôm l?y cái bè chu?i r?i trôi d?n dâu thì trôi. H? b?o dêm ng? nghe có ti?ng d?ng l?i ho?ng h?t choàng d?y. Lúc nào h? cung nghi d?n dê v?. Có ngu?i nghi nhi?u quá dâm ho?ng lo?n. Ng? mo th?y dê v? kêu toáng lên “dê v?, dê v?” làm c? nhà s? túa m? hôi.

N?i s? hãi dê v? không ph?i do tin d?n c?a k? x?u mà b?i th?c t? nh?ng con dê dã làm ngu?i làng tôi s? hãi. Tu?n nào tôi cung v? quê. Và ít nh?t tôi ph?i di trên m?t do?n dê dài ch?ng 10 km. Tôi nh?n ra con dê dang càng ngày càng tr? lên mong manh tru?c nh?ng tr?n mua nhu v?a r?i. Ngu?i xua d?p dê v?i m?c dích d?u tiên và h? tr?ng nh?t là d? ngan nu?c. Nhung m?y ch?c nam nay, khi dã b?t d?u hi?u bi?t, tôi th?y ngu?i ta dã quên di m?c dích d?u tiên và h? tr?ng nh?t ?y. Chúng ta, c? ngu?i dân và ngu?i qu?n lý, dang làm cho nh?ng con dê y?u di. Nhung l?i d?u tiên và l?n nh?t thu?c v? nh?ng ngu?i qu?n lý.

Sông Ðáy là con sông ch?y qua quê tôi. Sông Ðáy n?i ti?ng v?i hai th?: cát và h?n. Bây gi?, do xây d?ng nhi?u nên ngu?i ta c?n cát nhi?u. Ch? riêng do?n sông qua làng tôi dã có hai, ba sà lan chuyên hút cát. Máy hút cát ch?y h?t ngày l?i d?n dêm và h?t nam này qua nam khác m?t cách tùy ti?n. Cát nhu là c?a tr?i cho, ch?ng ai qu?n lý du?c. Th? là ngu?i ta d?u tu m?t cái sà lan và máy hút cát d? khai thác ki?m ti?n. Lúc nào tôi cung th?y bên b? sông s?ng s?ng nh?ng qu? d?i cát. Xe t?i hàng ch?c t?n ch?y su?t ngày ch? cát. B?i th? mà con dê cách trung tâm Hà N?i 40km g?p gh?nh nhu du?ng trên núi cao. V?i lu?ng cát b? hút nhu th? thì ch?c ch?n chân d? s? b? an r?ng và d?y nguy co s?p d?.

Tôi c? có c?m tu?ng m?t ngày nào dó c? m?t do?n dê dài mà t? tiên, ông bà dã d?p s? n? vang m?t ti?ng và bi?n m?t du?i bi?n nu?c ma qu?. Và các làng quê quanh dó s? chìm sâu du?i nu?c. M?i l?n di trên dê, tôi c?m th?y nhu m?t d?t chao d?o, nhu di trên m?t chi?c c?u phao. Ph?i chang tôi là k? m?c ch?ng hoang tu?ng. Nhung có m?t th? không hoang tu?ng ? trong tôi. Ðó là câu h?i: Sao không nhà qu?n lý nào nói d?n di?u này? Sao h? l?i không h? bi?t chuy?n ?y? Sao h? không có thái d? gì v?i hi?m h?a có th?t ?y? Cho dù, ngu?i dân dã kêu v?i chính quy?n nhi?u l?n nhung ch?ng có chuy?n gì thay d?i c?.

Cùng v?i nh?ng sà lan hút cát là m?t h? th?ng lò g?ch. Nh?ng lò g?ch v?a l?y d?t ? noi khác và cung v?a l?y d?t ? chân dê d? làm g?ch m?c. Cho dù nh?ng lò g?ch ? bên ngoài hay bên trong chân con dê thì vi?c h? dang l?y d?t cung gi?ng nhu dang d?c sâu vào chân dê. S?c m?nh c?a nu?c là ghê g?m bi?t nhu?ng nào. Ngu?i xua dã t?ng vi?t: t? ki?n nh? s?p toang dê v?. Ch? m?t l? h?ng ? chân dê do m?i làm t? cung có th? gi?t ch?t con dê trong mùa nu?c hu?ng h? không ph?i m?t t? m?i mà m?t l? th?ng kh?ng l? nhu m?t trái núi.

Không ch? bên b? sông Ðáy quê tôi mà d?c b? c?a quá nhi?u con sông m?c lên quá nhi?u nh?ng lò g?ch, quá nhi?u sà lan hút cát không dúng noi quy d?nh và quá nhi?u nh?ng công trình tùy ti?n. Ðó chính là nh?ng con m?i kh?ng l? s? an r?ng ru?t con dê.

Ngoài nh?ng lò g?ch, bây gi? dang b?t d?u m?c lên nh?ng công trình ngay sát chân dê. Ngay sát chân dê sông Ðáy khu v?c phía Thanh Oai, tôi dã nhìn th?y m?t khu vui choi r?t d? s?. H? vét sâu lòng h? và dào b?i d? xây d?ng. Tôi không ph?i là m?t nhà khoa h?c nhung tôi th?y các công trình nhu v?y không du?c phép xây d?ng hay dào b?i hàng tram, hàng ngàn mét kh?i d?t ngay sát chân dê. Cho dù dào b?i xong h? có l?p l?i thì chân dê dã suy y?u di r?t nhi?u. Nh?ng vùng “d?t mu?n” nhu th? khi g?p nu?c l?n s? tan ra nhu cám thôi.

Tôi mu?n các nhà khoa h?c cho chúng tôi bi?t r?ng: C? hút cát ? lòng sông không có quy d?nh, h?t nam này d?n nam khác, c? dào d?t xây lò g?ch và c? dào b?i xây công trình sát chân dê thì nh?ng con dê, vu khí c?c k? quan tr?ng d? ngan nu?c có d? s?c ch?ng l?i nh?ng mùa nu?c l?n nhu nu?c nam nay và hon th? n?a không? Chính vì th? mà con ác m?ng v? dê v? dâu ph?i chuy?n khó hi?u. N?u chúng ta không th?c t?nh thì con ác m?ng kia d? dàng tr? thành s? th?t.

Tôi c? l?n th?n nghi t?i sao nh?ng nhà quy ho?ch và qu?n lý xã h?i l?i không nghi ra di?u này. H? th?ng thoát nu?c và h? th?ng dê di?u d?c nh?ng con sông c?a m?t d?t nu?c n?ng l?m, mua nhi?u duong nhiên ph?i là m?i quan tâm d?c bi?t. Hay là h? cung bi?t mà h? không làm. Có nh?ng chuy?n có th? x?y ra r?i thì rút kinh nghi?m cho l?n sau. Nhung khi cái ch?t ?p d?n, làm gì còn co h?i mà rút kinh nghi?m n?a.

Chúng ta dang s?ng trong m?t nam d?y b?t tr?c v?i quá nhi?u chuy?n dau bu?n. C?u C?n Tho s?p d?, nh?ng tai n?n giao thông thê th?m, nh?ng chuy?n b?o hành man r? v?i tr? em, nh?ng d?a tr? v? thành niên quyên sinh, r?i kh?ng kho?ng kinh t?, cháy sân bay Tân Son Nh?t, r?i mua l?t nh?n chìm c? m?t th? dô... Bây gi? dã là Mùa Ðông, tôi l?i nh? v? d?t rét kinh kh?ng c?a Mùa Ðông nam tru?c. Quá nhi?u b?t tr?c và quá nhi?u chuy?n x?y d?n d?n d?p. Và ngu?i dân bé nh? không th? không lo s?.

Hình nhu chúng ta dang lao v?i m?t t?c d? kh?ng khi?p vào l?i ích c?a m?t cá nhân ho?c c?a m?t nhóm cá nhân mà quên di l?i ích c?ng d?ng lâu dài và tuong lai c?a các th? h? h?u du?. Tr?n mua nam nay dâu dã là tr?n mua l?n nh?t nhung dã làm chúng ta l? ra nh?ng kém c?i trong tu duy chi?n lu?c và trong trách nhi?m c?a chúng ta d?i v?i con ngu?i và v?i xã h?i. S? thay d?i khí h?u dang là m?t trong nh?ng m?i quan tâm l?n nh?t c?a th? gi?i và cung là m?t trong nh?ng de d?a l?n nh?t d?i v?i con ngu?i.

Chúng ta d?ng nghi r?ng chúng ta xây du?c m?t ngôi nhà và mua du?c chi?c xe hoi v?i h? th?ng di?u hòa hai chi?u “made in Japan” là chúng ta ch?ng s? gì cái nóng. Chúng ta d?ng nghi r?ng chúng ta xây du?c m?t ngôi nhà cao t?ng hay n?n nhà th?t cao thì chúng ta ch?ng s? gì lu l?t. Ð?y là s? thi?u hi?u bi?t, thói ng?o m?n và là sai l?m ch?t ngu?i c?a chúng ta. B?i n?u chúng ta h?y di?t thiên nhiên và môi tru?ng, n?u chúng ta không có m?t chi?n lu?c dúng d?n cho tuong lai thì s? có ngày nh?ng con nóng s? làm óc chúng ta ch?y ra nhu bo trên l?a, nh?ng d?t rét s? làm xuong chúng ta v? ra nhu kính b? d?p và nh?ng con mua s? nh?n chìm chúng ta vinh vi?n.

Nh?ng s? b?t tr?c này l?i do chính con ngu?i chúng ta gây ra. Chúng ta ch?ng c?n ph?i là Mohamet thì chúng ta cung có th? tiên doán du?c nh?ng gì s? x?y ra v?i chúng ta trong tuong lai t? chính nh?ng gì chúng ta làm hôm nay v?i s? tham lam và vô trách nhi?m.