Bài và hình: Tr?n Ti?n Dung

Trong ngày dua ông Táo v? Tr?i, chúng tôi tách kh?i dòng ngu?i Sài Gòn b?n r?n chu?n b? dón T?t K? S?u d? di tham Nghia Trang Quân Ð?i Biên Hòa.

T? ngoài nhìn vào, dù nghia trang này không còn thu?c quy?n qu?n lý c?a b? d?i nhung v?n còn nguyên các xí nghi?p, các co s? kinh doanh l?n n?m choán m?t ti?n nghia trang. Sau hon 30 nam m?i ch?m d?t th?i k? du?c ngu?i dân g?i là: quân qu?n nghia trang, có l? di?u này ph?n nào giúp bà con, thân nhân c?a g?n hai muoi ngàn ngu?i lính VNCH n?m l?i noi dây và du lu?n b?t di n?i u u?t.

Chúng tôi t?p vào m?t cái quán x?p x?, g?n ch? d?t b?c tu?ng “Thuong ti?c” tru?c kia d? mua ít d? cúng. Sau nhi?u nam, th?i ti?t bu?i sáng ? Sài Gòn l?i tr? l?nh.

Ði qua chân ng?n d?i noi d?t dài t? si, chúng tôi không còn th?y nh?ng t?m bi?n d? c?m ch?p hình, c?m tham quan... cái c?m giác b? de d?a cung vì th? mà voi di. Chúng tôi qu?o trái, di v? phía khu chôn c?t t?p trung nh?ng ngu?i lính VNCH hy sinh tru?c dây. Xua kia, t? ngoài xa l? nhìn vào, v?n th?y nh?ng hàng m? n?m uy nghi trên d?i, còn hôm nay, d?n t?n noi thì hình ?nh d?u tiên mà ngu?i ta b?t g?p là b?c tu?ng xây b?ng g?ch l?c màu xanh, m?c meo, bên trên có thêm rào k?m gai vây kín toàn b? khu m?.

Ð? d?n du?c v?i t?ng ph?n m?, ngu?i ta ph?i di qua m?t cái c?ng. Phía tru?c van phòng ban qu?n lý nghia trang, chúng tôi th?y có nh?ng t?m b?ng, ghi nh?ng qui d?nh dành cho ngu?i tham vi?ng nghia trang và trên m?i t?m b?ng nhu v?y d?u có hàng ch? tr?ng d? là: Nghia Trang - Nhân Dân Bình An. Ðây là tên g?i m?i c?a Nghia Trang Quân Ð?i Biên Hòa.

Câu chuy?n bên m? t? si Phan L. Giang

Vào khu v?c nghia trang, tru?c m?t chúng tôi là dài tu?ng ni?m uy nghi và hoang ph?. Theo cách nhìn thông thu?ng, nh?ng c?nh gi?ng nhu ph? tích này có th? làm nhi?u ngu?i dau lòng nhung có l? chính s? dau lòng xuyên nam tháng dó, cung là di?u mà hàng ch?c ngàn vong linh noi này mu?n nh?c nh? nh?ng ngu?i Vi?t dang s?ng và con cháu h? r?ng, dù phiêu gi?t noi nào, s? bình an mà h? du?c hu?ng cung là n?i d?t do?n c?a nh?ng hy v?ng t? chính m?i m?ch d?t c?a nghia trang này.

Chúng tôi di theo con du?ng tr?i nh?a nh?, có do?n c? d?i ph? kín nhung v?n còn nguyên l?p nh?a du?ng xua kia. Chu vi c?a nh?ng con du?ng này ôm h?t c? ng?n d?i và phân chia nghia trang thành t?ng khu m? th?ng hàng, ? m?i khu m?, tuy nam chôn c?t có khác nhau nhung nh?ng ph?n m? v?n c? nhu m?t doàn quân có quân k?, uy nghiêm gi?a m?t không gian l? loi, don d?c.

Trong lúc xúc c?m, D. - ngu?i b?n di cùng tôi nói: “Mình tìm ngôi m? nào cúng di”. C? hai chúng tôi d?u không có thân nhân n?m l?i noi này. Tru?c m?t chúng tôi là nh?ng hàng m? có cái v?a du?c s?a sang, quét vôi, xây m?i, làm c?... có cái v?n là nh?ng núm xi mang den th?m, tróc l?, có cái ch? còn là n?m d?t, tro tro màu c? héo... Chúng tôi th?t không bi?t ch?n ngôi m? nào d? cúng vì d?t ? dây, s?i dá ? dây, t?t c? ch?ng nhu dang nén ch?t l?i trong hoi l?nh hiu qu?nh.

M?t ít tia sáng y?u ?t c?a bu?i s?m Tháng Ch?p gi?ng nhu nh?ng bàn tay d?u dàng và m? r?ng lòng cham sóc cho t?ng gò d?t và nh?ng m?ng xi mang c?a nh?ng ngôi m? b? b? quên ? dây.

M?t ph?n các ngôi m? ch? chúng tôi d?ng d?u du?c quét m?i cùng m?t màu vôi tr?ng. Màu vôi m?i n?i b?t du?i nh?ng tán cây bàng, nh?ng tán cây bàng nhu nh?ng t?m b?t quân trang c?a ngu?i lính dã khu?t dang t?a bóng mát cho d?t, cho c? và cho c? nh?ng côn trùng bé nh? dang theo mùa v? s?ng c?n k? bên nh?ng ngôi m?.

D. c?m d? cúng di theo tôi, chúng tôi di v? phía m?t ngu?i dàn ông trung niên dang cúng m? anh trai c?a mình. Ngu?i lính có tên trên m? bia là h? si Phan L. Giang, ti?u doàn 1 Th?y Quân L?c Chi?n, hy sinh nam 1969. Ngu?i dàn ông này cho bi?t ông là con trai duy nh?t còn l?i trong gia dình. Vài nam nay ông thay cha m? d?n cúng m? ngu?i anh. Ông nói: “N?u còn s?ng, nam nay anh tôi cung d?ng tu?i r?i. Tôi còn m?t ngu?i anh, lính su doàn 5, ch?t tr?n, m?t xác 1965”. Ông không nói gì thêm, ch? l?y chai nu?c u?ng tu?i d?u quanh ph?n m? ngu?i anh. D. - ngu?i b?n di cùng tôi nói v?i ông: “Tôi cung có ngu?i anh ch?t tr?n, m?t xác ? Long Khánh nam 1972. Anh tôi ch?t khi m?i hai muoi tu?i. Anh còn du?c m?t n?m m? mà cúng m?i nam cung an ?i hon tôi r?i”. Ngu?i dàn ông quay l?i nói: “...Thì bi?t v?y nhung m?i l?n d?n dây n?ng n?, u u?t l?m ông oi”.

D. quay sang ch? cho tôi th?y ngôi m? sát ch? tôi d?ng, trên m? bia có ghi dòng ch? vô danh. Không ch?n ch?, D. l?ng l? m? gói d? cúng ra. Khi mùi nhang tr?m b?c lên, tôi có c?m giác th?t l? trong ngu?i. Có r?t nhi?u ngôi m? vô danh. Vì sao nh?ng ngôi m? ? dây l?i tr? nên vô danh? Khó tin là nh?ng ngu?i lính chôn c?t ? dây l?i không có danh tánh! S? ác li?t c?a chi?n tranh là nguyên nhân, th?i gian làm phai m? bia m?, hay vì có ngu?i mu?n xóa di? Có khi chính s? s? hãi c?a c? hai phe th?ng và thua dã t?o ra s? vong ân v?i nh?ng ngu?i lính dã hi?n dâng s? s?ng làm minh ch?ng cho tình yêu và nghia v? d?i v?i qu?c gia và dân t?c, m?t b?n ph?n cao c? c?a m?i công dân du?i m?i ch? d? xã h?i...

M?t ngu?i gi? m?

Lúc cúi xu?ng th?p nhang cho n?m m? vô danh, chúng tôi th?y bên góc bia m? có m?t ch? Út. Ch? Út ghi b?ng son d? này cung th?y ? các ngôi m? khác quanh dó dã khi?n chúng tôi thoáng có th?c m?c.

Tru?c khi r?i di, tôi nghe D. nói v?i ngôi m? vô danh: “Tôi cung có m?t ngu?i anh di lính ch?t không tìm du?c xác, nay có d?p ghé tham anh, coi nhu anh là anh tôi. Mong anh phù h? cho tôi nghen!” Chúng tôi di kh?i hàng m? chôn nh?ng ngu?i lính hy sinh nam 1968 và 1969 mà da ph?n là lính Th?y Quân L?c Chi?n và Bi?t Ð?ng Quân. Chúng tôi d? d?nh di m?t vòng cho bi?t h?t nghia trang. Khi di v? phía m?t gia dình kho?ng g?n mu?i ngu?i dang quây qu?n sum h?p bên m? thân nhân thì chúng tôi nghe ti?ng g?i t? phía xa... M?t ngu?i dàn ông d?i nón v?i di nhanh v? phía chúng tôi, g?p chúng tôi, ông ta h?i ngay là chúng tôi tìm m? thân nhân tên gì, ch?t nam nào. Chúng tôi tr? l?i ông là chúng tôi tìm th?y thân nhân mình r?i và cám on ông. Ông chua ch?u di, còn chúng tôi thì nghi ch?c ông là ngu?i trong ban qu?n lý nên không mu?n d? chúng tôi quanh qu?n lâu trong nghia trang này.

Ngu?i dàn ông nói: “Tôi th?y m?y anh di lòng vòng, tôi tu?ng các anh tìm không du?c m?. Tôi tên là Út, ngu?i gi? m? ? khu này”. Trong m?t thoáng tôi nh? d?n ch? Út trên nh?ng bia m?, tôi h?i ph?i ông là ngu?i ghi tên Út trên bia m? không. Ông g?t d?u. Chúng tôi b?ng nhiên cung g?t d?u v?i ông. Khi chúng tôi h?i tham, ông k? ông tên là Nguy?n Ng?c ?n, còn g?i là Út ?n. Tru?c dây ông là lính su doàn 18, ti?u doàn 234, b? thuong n?ng r?i gi?i ngu nam 1971. Sau nam 1977 ông xin vào gi? m? ? nghia trang này. Ông nói v?i gi?ng xúc d?ng: “T?i gi? tôi v?n còn gi? g?n hai ngàn ngôi m?. Có m? có thân nhân d?n vi?ng m?i nam, có m? thì dôi ba nam nhung t?i nh?t là có m? ba muoi m?y nam nay chua t?ng có ai d?n. Th?i cu?c ly tán kinh kh?ng quá m?y chú oi. V?i t?i tôi, dù có t? h?a, m? nào cung cham sóc nhu nhau nhung mà tránh sao du?c chuy?n ngu?i ngoài nhìn vào, có m? thì tuom t?t, có m? thì b? bê. T?i tôi ch? c? sao m?i nam d?n d?p c? rác s?ch s? là yên lòng r?i. N?u m? có thân nhân cho ít ti?n công thì coi nhu l?y dó bù qua công làm m? cho nh?ng m? không thân nhân khác”.

Ông thành th?t cho bi?t, m?i nam, vào d?p T?t, ông cung ki?m du?c b?n, nam tri?u d?ng. Chúng tôi không l? gì chuy?n nh?ng ngu?i ki?m thêm thu nh?p b?ng vi?c gi? m? ? các nghia trang Vi?t Nam nhung ? nghia trang d?c bi?t này, tru?ng h?p ông Út ?n, m?t c?u quân nhân VNCH tình nguy?n gi? m? cung có ý nghia nào dó. Dù sao cung c?m ph?c cái nghia tình c?a m?t c?u quân nhân nhu ông, dành tr?n ph?n d?i còn l?i d? cham sóc m? ph?n d?ng d?i.

Lúc chia tay ông, nhìn cái dáng r?n r?i nhung dã già c?a ông, có gì dó h?i thúc khi?n tôi ph?i nói: “Ông tin không, chính ngu?i lính vô danh mà chúng tôi cúng m? lúc nãy dã khi?n cho g?p ông, ch? gi?a cái nghia trang mênh mông này, bi?t ông là ai mà ki?m. C?u cho ông kh?e d? cham sóc cho m?y ông ?y”. Ông g?t d?u nói: “C? tu?i này còn di dâu du?c, hon n?a dã có l?i h?a v?i m?y ?ng r?i. M?y ?ng linh l?m m?y chú còn tr? không hi?u h?t du?c dâu...”

Chuy?n t? quán bên nghia trang

Tr?i g?n v? trua, chúng tôi tìm vào m?t cái quán bên du?ng, d?i di?n v?i tu?ng nghia trang. Dù có v? m?i m? nhung quán v?n là ki?u quán thôn quê. Toàn b? khu v?c quanh nghia trang này có nhi?u co s? s?n xu?t và kinh doanh nhung nh?ng hàng quán ? dây d?u ch? d?t hàng vào d?p t?o m? và thanh minh. Ðây là câu chuy?n mà ông ch? quán có tên là Bùi Van Tu, sinh nam 1956, tên thu?ng g?i là Tu xe xúc.

Ông Tu k?: “Nhà tôi là c? c?u ? ?p Trung Th?ng này. Tôi làm ngh? lái xe, thu?ng v?ng nhà, v? tôi cung là ngu?i gi? m? trong nghia trang, b? gi? hon sáu tram ngôi m?. Cách dây ch?ng hai muoi nam, dúng vào d?p t?o m?, v? tôi b? b?nh, n?m nhà thuong, tôi xin ngh? ch?y xe, v?a cham sóc v?, v?a thay v? gi?y m? m?y ?ng. V? tôi d?n d?ng lo cho b? mà b? m?y ?ng t?i l?m. Lúc gi?y m? tôi có vái, 'M?y ông linh thiêng thì phù h? cho tôi m?nh kh?e làm d? an, m?i nam c? Tháng Ch?p, dù ? xa tôi cung v? gi?y m? các ông'. Tôi vái nhu v?y mà dâu ng? là m?y ch?c nam nay m?y ?ng khi?n y nhu v?y. Nói m?y chú không tin, ch? m?i nam c? t?i cu?i Tháng Mu?i M?t, d?u Tháng Ch?p là xe tôi b? hu. Ch? xe nghi tôi phá. Tôi nói v?i ch? xe, ‘Cái c?c s?t c?a ông cung là cái n?i com c?a tôi, tôi có mu?n phá cung không du?c’. R?i tôi k? cho ch? xe nghe chuy?n tôi h?a v?i m?y ?ng. Không ng? ch? xe tin, có nam, chua t?i Tháng Ch?p ch? xe bi?u tôi ngh? s?m d? v? gi?y m?. Có khi còn g?i tôi ti?n cúng m?y ?ng. Tôi cung có chuy?n này, k? thêm cho m?y chú nghe d? bi?t m?y ?ng linh d? s?. H?i thanh niên, b? truy b?t nghia v? quân s?, có d?t công an lùng rát quá, ban ngày di làm chui, t?i v? tr?n vào nghia d?a c?u li?n mi?ng xin m?y ?ng phù h? che ch?, tôi s? di Miên ch?t hon s? ma. Nh? v?y mà du?c yên thân t?i gi?”.

Hi?n t?i ông Tu không còn làm ngh? lái xe n?a, ngoài kho?n ti?n ki?m du?c t? quán cà phê m?i m?, m?i nam, vào d?p t?o m?, gia dình cung có m?t kho?n thu nh?p nh?t d?nh.

***

Chúng tôi r?i kh?i khu nghia trang và di d?n dài t? si. Ng?n d?i này dù không còn treo b?ng là khu v?c quân s? nhung v? hoang tàn ? dây l?nh r?n ngu?i. Ðâu ai bi?t ch?c là bao lâu n?a, noi dây có b? nh?ng ngu?i dang phát cu?ng vì ch?y theo l?i nhu?n làm ô nhi?m t?t c?.

Chúng tôi ghi l?i vài t?m hình và tin r?ng dù dài t? si này không có khói huong, không ti?ng kinh, không câu k?, t? b? tràn ng?p xác lá vàng, c? d?i và ti?ng r?n c?a gió, dù ngày qua và hôm nay, d?i có vô tâm d?n m?y di n?a thì noi dây v?n ng? v?n nguyên ánh sáng. Ánh sáng t? nh?ng anh linh uy nghiêm.

S? chia r? c?a dân t?c t? cu?c chi?n kh?c li?t hon ba muoi nam tru?c v?n không th? kh?a l?p. Nhung trên h?t và cung là sau cùng, nh?ng ngu?i lính chôn c?t ? dây cung nhu t?t c? nh?ng ngu?i lính t? tr?n khác. H? mãi mãi v?n là nh?ng anh linh Vi?t Nam tuy?t d?i.

Trên du?ng v?, g?n t?i c?u Sài Gòn, tôi th?y m?t cô bé ng?i sau m?t chi?c xe hai bánh g?n máy do m?t ngu?i dàn bà c?m lái, hai tay cô bé gi? m?t b?ch nylon, trong dó có m?t con cá chép l?n. Cô c? s?c gi? cho nu?c d?ng sóng sánh trong khi mi?ng b?ch m? d? con cá chép có m?t kho?ng không gian nh? mà th?. Tôi doán h? là hai m? con dang trên du?ng d?n sông Sài Gòn d? th? cá chép trong ngày dua ông Táo v? Tr?i...

Ðó là m?t con cá may m?n trong nh?ng ngày cu?i nam này, dó cung là con cá mà khi v? l?i v?i t? do, ch?c ch?n nó s? mang theo nh?ng u?c nguy?n v? m?t cu?c s?ng no d? và bình an cho ngu?i th? nó, m?t u?c mu?n don gi?n mà con ngu?i luôn l?p di, l?p l?i khi T?t d?n, Xuân v?. Dù nh?ng u?c nguy?n ?y luôn l?p di, l?p l?i nhung không có nghia là ai cung d?t du?c. Trong b?i c?nh suy thoái c?a xã h?i hi?n nay, s? ph?n c?a m?i công dân d?u b?p bênh nhu nhau. Tôi d?ng xe cùng hai m? con cô bé trên c?u Sài Gòn và nghe ngu?i m? v?a th? cá chép, v?a nói. “Ði di ông. Ði di ông!” Khi con cá roi t? trên c?u xu?ng nu?c, bà l?p l?i: “Ði di ông”... Sau hình ?nh con cá t? lúc ch?i v?i trong kho?ng không, r?i ch?m m?t nu?c, d?n lúc con cá con cá c?a qu?y r?i boi di, tôi nghe bà la l?n v?i gi?ng vui khôn t?: “Ði di ông, ông di r?i, ông di du?c r?i...” L?i bà g?i theo con cá chép l?p di l?p l?i nhu m?t câu kinh. Câu kinh không còn mang ý nghia xin di?u gì dó cho riêng bà và gia dình bà. Nó mang m?t mong mu?n mãnh li?t, bên du?i dòng sông Sài Gòn ô nhi?m và d?y rác kia: Con cá s? v? v?i b?n b? t? do.