Bài và Hình: Nguyên Huy/Người Việt

Người ta thường nhắc đến Nguyễn Du qua “Truyện Kiều” viết bằng thơ Nôm lục bát mà thường quên đi Nguyễn Du còn cả một kho tàng văn chương chữ Hán với khoảng 250 bài thơ Ðường, Ngũ Ngôn hay Tứ Tuyệt. Người nhắc cho chúng ta nhớ ra chuyện này là một phụ nữ, lại là một phụ nữ trong ngành khoa học. Ðó là bà Phạm Thị Thảo, tức tác giả Thảo Nguyên.

Vào chiều hôm Chủ Nhật 28 Tháng Chín vừa qua, tại phòng sinh hoạt nhật báo Người Việt, tác giả Thảo Nguyên đã ra mắt bà con độc giả tác phẩm đầu tay của mình sau hàng chục năm tìm tòi, học hỏi về những bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du mà bà tâm sự rằng: “Tập thơ chữ Hán của Nguyễn Du đến với tôi thật tình cờ, nhưng đúng lúc, đã cho tôi một nguồn an ủi bất tận. Tôi, một kẻ ngoại đạo với văn chương, đầu tiên chỉ giản dị đọc Nguyễn Du để thưởng thức, sau đó đã tìm thêm sách vở, tài liệu tìm cách học, để hiểu ông hơn. Trước vẻ đẹp thâm thúy đầy rung động tinh tế của những bài thơ chữ Hán hơn 200 năm cũ, trước lời lời châu ngọc hàng hàng gấm thêu, tôi thấy mình đã rất may mắn được đọc thơ Nguyễn Du, được khám phá một số bài thơ tuyệt đẹp còn xa lạ với công chúng, được nghe những tâm sự, những đau xót, những đắng cay, những rung cảm của người thơ...”

Niềm say mê ấy của Thảo Nguyên cũng được khá nhiều bạn bè thân hữu của bà xác nhận. Cô Uyển Nghi cho biết: “Một lần về thăm Washington D.C. gặp Thảo Nguyên, trong những buổi đi chơi hay mạn đàm thấy Thảo Nguyên rất say mê đọc thơ chữ Hán của Nguyễn Du và cũng nhiều lần cho biết rằng đã dịch rất ý tứ thơ của Nguyễn Du. Nào ngờ nay chị đã hoàn tất và cho in gửi đến độc giả”.

Nhà báo Hà Tường Cát giới thiệu về tác giả Thảo Nguyên cho biết: “Chị là người khiêm tốn ít nói về mình. Thuở còn đi học chị theo ngành Toán. Ra trường làm giáo sư Toán tại các trường trung học Gia Long (Saigon) và Ðoàn Thị Ðiểm (Cần Thơ). Thế mà nay chị lại viết sách về văn chương. Qua tác phẩm này, chị đã tỏ ra không thiếu khả năng để thấu hiểu được Nguyễn Du”.

Nhà thơ Huy Trâm khi giới thiệu tác phẩm của Thảo Nguyên cũng xác nhận rằng: “Ðây là một công trình thật tốn thời gian, đòi hỏi người viết không chỉ có khả năng chữ Hán mà cả về chữ Nôm nữa”.

Nhà thơ Huy Trâm cũng nói về thể thơ Ðường với những âm luật quy củ, ngắn gọn nhưng thật súc tích để bài nào cũng toát ra được cái “ý tại ngôn ngoại”. Xưa các cụ nhà ta dịch thơ Ðường thường dùng thể lục bát là lối thơ Việt Nam thuần túy, âm vận thật giản dị thế mà đã dịch thoát được ý trong những bài đường thi cổ đã là những danh tác từ lâu.

Vẫn theo nhà thơ Huy Trâm thì tác phẩm “Ðọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du” tác giả Thảo Nguyên đã có phần chú giải và phần này quan trọng lắm. Tác giả đã tìm những chữ mới, sắp xếp lại”.

Chính vì thế mà thơ dịch của tác giả bớt đi nét cổ kính, thích hợp với thời đại mà vẫn diễn tả được cái nguyên ý của Nguyễn Du.

Trong buổi ra mắt sách này, tác giả Thảo Nguyên đã dành nhiều thì giờ để bình thơ chữ Hán của Nguyễn Du được tác giả dịch ra Quốc ngữ. Thảo Nguyên cho biết bà mới chỉ dịch được có 55 bài trong tổng số 250 bài. Mà trong 55 bài này, hôm nay bà đã chọn ra có 6 bài để bình đọc và nhờ ba nghệ sĩ Hà Phương, chị Nguyệt và Nhất Chính diễn ngâm.

Qua tác phẩm “Ðọc và Dịch Thơ Chữ Hán của Nguyễn Du”, tác giả Thảo Nguyên đã làm một kỳ công. Tác giả cho biết đã phải mất đến 10 năm vừa học vừa tìm hiểu vừa sưu khảo để đọc và mong hiểu được nhà thơ lớn của dân tộc. Với hơn 200 trang sách thì hết 2/3 là những phần ghi chép, chú giải. Chú giải về điển cố, chú giải về tiểu sử, chú giải về thời đại, về hoàn cảnh của nhà thơ qua những bước phong trần vì phải trải qua hai chế độ khác nhau để mới tìm ra, hiểu được cái tâm trạng của “hàng thần lơ láo” Nguyễn Du.

Quả phải là người nặng tình với thơ phú và đặc biệt là nặng tình với văn hào Nguyễn Du cũng như văn học Việt Nam lắm lắm, Thảo Nguyên mới hoàn tất được cuốn sách hiếm hoi này trong rừng sách tiếng Việt ở hải ngoại. (N.H.)