MOUNTAIN HOUSE, California - Tại Moutain House, một thị xã nằm cao hơn mặt nước biển 59 feet (18 mét), hầu hết các chủ nhà đang chìm sâu trong nợ nần cao nhất Hoa Kỳ. Những căn nhà này được gọi là “underwater,” một cách mô tả của người Mỹ về giá trị căn nhà xuống thấp dưới tiền nợ ngân hàng.

Theo một bài viết của nhật báo New York Times trong tháng này, cũng vì giá nhà suy sút thê thảm mà 90% chủ nhà tại Mountain House phải ôm món nợ ngân hàng cao hơn giá trị hiện nay của căn nhà, theo số liệu mới trong tháng này cho thấy. Tỉ lệ tại Mountain House đã nằm cao nhất trên toàn nước Mỹ. Tính đổ đồng, số tiền một chủ nhà ở thị xã Mountain House còn thiếu nợ ngân hàng cao hơn giá căn nhà tới $122,000.

Có ghé qua khu vực này mới thấy tại sao cơn khủng hoảng địa ốc toàn quốc đang góp phần gây suy yếu nền kinh tế Mỹ quốc, trong khi các gia đình mang gánh nặng nợ nhà, giảm thiểu chi tiêu.

Ông Jerry Martinez, 33 tuổi, một nhà thầu tổng quát, cùng vợ Marcie là nhân viên kế toán, là một trong các chủ nhà đang xoay xở khá chật vật ở Mountain House.

Vì bị nợ thẻ tín dụng đè nặng trong lúc nhà đang xuống giá từng ngày, hai vợ chồng cùng ba đứa con nhận thấy vấn đề giảm tiêu xài đang cần thiết như thế nào. Họ nghỉ chơi thảy banh bowling, giã biệt luôn mấy nhà hàng Chili's hoặc Applebee's, khỏi tới rạp coi phim.

“Chúng tôi có thu nhập ổn định, nhưng dồn hết phần lớn lợi tức để trả nợ nhà,” ông Martinez nói với nhật báo New York Times.

First American CoreLogic, một công ty cung cấp dữ kiện địa ốc, ghi nhận 7.6 triệu căn nhà trên toàn nước Mỹ đang có trị giá dưới mức nợ (underwater), tính tới thời điểm 30 Tháng Chín, trong khi 2.1 triệu căn khác bắt đầu có nguy cơ tương tự. Ðây là con số chiếm tới một phần tư tổng số nhà cửa còn thiếu nợ ngân hàng. Toàn bộ 20 ZIP code bị căng thẳng nhất đều nằm trong bốn tiểu bang: California, Florida, Nevada và Arizona.

“Phần nhiều dân chúng không để ý cho lắm, để biết phần tiền còn lại trong căn nhà, equity, là khoảng bao nhiêu, trong thời gian họ còn lo nổi tiền nhà,” theo kinh tế gia trưởng First American là Mark Fleming nói.

“Khi giá căn nhà chỉ còn 50% hoặc ít hơn so với trước đây, chính là lúc tôi phải tính lại,” ông nói.

Mountain House là một khu vực dân cư quy hoạch nằm cách thành phố San Francisco 60 dặm về phía Ðông, giữa các cánh đồng của thung lũng miền Trung California.

Chuyện cắt giảm chi tiêu của gia đình Martinez cũng như những người láng giềng, đã ảnh hưởng lên dãy cửa tiệm gần Tracy. Ba cửa hàng bỏ trống, căn thứ tư chỉ có một chủ thuê tạm thời. Chủ nhân của vài tiệm còn hoạt động nói rằng họ đang ráng cầm cự được bao nhiêu hay bấy nhiêu.

“Trước Mùa Hè, mọi chuyện ổn. Còn bây giờ thì không,” bà Mỹ Phan, chủ Hailey Nails and Spa, “Khách hàng nói rằng họ không kham nổi tiền làm móng.” Bà ước tính thương vụ của bà giảm một nửa.

Gần đó là tiệm Cribs, Kids and Teens của ông Jason Heinemann. Ông nói rằng tình hình kinh doanh của ông sa sút hết 50%. Ông mở tiệm hồi đầu năm 2006; tháng trước là tháng tệ hại chưa từng thấy. “Các ông bà nội ngoại là những người chịu chi tiền mua đồ dùng cho mấy cháu nhiều nhất, nhưng khi quỹ hưu bổng của họ giảm $10,000 đến $20,000 mỗi tuần, họ biến mất luôn,” Jason Heinemann kể.

Ông Heinemann phải cho nghỉ việc một nhân viên duy nhất, góp thêm phần vào tỷ lệ thất nghiệp ở hạt San Joaquin vốn đã vượt 10%. Ông cũng ngưng quảng cáo trên trang báo địa phương và tạp chí hạng sang.

Vì doanh vụ sa sút, ông Heinemann phải thắt lưng buộc bụng. “Tôi từng là người chi đậm,” ông nói. “Chúng tôi đang phải sắp đặt lại kế hoạch chi tiêu mùa Giáng Sinh năm nay.”

Trên cửa kiếng Wells Fargo Home Mortgage, một tiệm khác nằm cùng khu thương xá, có gắn một quảng cáo vẽ hai chủ nhà vui vẻ cầm tấm bảng ghi “Một ngày nào đó, chúng tôi sẽ nợ ít hơn mình nghĩ rất nhiều.”

Một ngày nào đó, có thể lắm, nhưng không phải bây giờ. First American đang bổ sung cho đầy đủ dữ kiện về những món nợ cao hơn trị giá nhà, chính thức gọi là “số tiền tích lũy được trong căn nhà là số âm.”

Công ty cung cấp dữ kiện này đã lượng giá 42 món tài sản đang mang nợ ngân hàng. Họ tính toán bằng một mô hình thiết lập trên máy điện toán để tính ra giá trị hiện tại, bằng cách đối chiếu các vụ mua bán nhà. Hơn 10 triệu căn nhà đã dứt nợ.

Các con số nhắm vào 20 ZIP code có giá thấp nhất so với tiền nợ. ZIP code 95391, bao gồm nguyên khu vực Mountain House và một số gia cư bên ngoài, đặc biệt tệ hại, đứng đầu sổ trên toàn quốc.

Trong số 1,856 đơn vị nhà cửa trong khu ZIP code này, First American tính thấy có 90% có giá dưới mức nợ. Chỉ có 209 chủ nhà nợ ít hơn trị giá căn nhà.

Ðợt nhà bán đầu tiên ở Mountain House là hồi năm 2003, đúng lúc địa ốc bắt đầu tăng giá vùn vụt. Khu vực này nằm gần San Francisco nên nhiều người chấp nhận đi làm xa hơn để mua được căn nhà rộng hơn.

Gia đình ông Martinez mua nhà ở đây hồi đầu năm 2005 với giá $630,000. Bây giờ căn nhà chỉ đáng giá $420,000. Họ phải trả nợ theo kiểu “chỉ trả lãi, nợ gốc còn nguyên,” là cách mượn thông dụng vào thời điềm bùng nổ địa ốc, cho phép các chủ nhà tạm quên chuyện trả nợ gốc trong một khoảng thời gian.

Nhưng những món vay này rốt cuộc trở nên không kiểm soát nổi. Tính đến năm 2015, ông Martinez nhẩm tính, số tiền nhà mỗi tháng phải trả sẽ là $12,000.

Họ âu lo cho tương lai, thế nên họ ngồi nhà, thuê phim, chơi game thay vì ra ngoài.

“Ðúng là vòng lẩn quẩn nghiệt ngã,” ông Martinez kết luận. Nền kinh tế đang khựng lại bởi vì ông và hàng triệu người khác không chịu tiêu xài. Nghề tân trang nhà của ông Martinez cũng coi như tiêu. Công việc thầu xây sửa các khu thương mại, hiện tại, cũng bị đe dọa.

Ngay lúc này, cả nhà cố trụ lại chờ thời. Nhưng bản thân ông Martinez cũng thừa nhận rằng ông có nhen nhúm ý nghĩ để nhà cho ngân hàng kéo. “Ðến Tháng Sáu năm sau, nếu tình hình không tiến triển, chúng tôi xách gói ra đi thôi,” ông nói.

Nhiều người ở Mountain House đã cam chịu cảnh mất nhà. Các ngân hàng đã siết 101 bất động sản trong ZIP code 95391 vào quý thứ ba, theo con số của DataQuick Information Systems.

Ngay cả những gia đình dọn đến sau này cũng bắt đầu bị ảnh hưởng tai hại.

Kenny Rogers, 52 tuổi, một chuyên gia an toàn dữ liệu, dọn đến Mountain House hồi năm ngoái sau khi mua một căn nhà trước đó bị siết trên đường Prosperity với giá $380,000. Nhưng rồi giá nhà xuống mạnh quá, khiến trị giá nhà của ông giờ đây cũng nằm dưới mức nợ luôn.

Ông này đã cắt giảm việc mua sắm 50 DVD, xuống còn một dĩa mỗi tháng, và đang chờ đợt giảm giá Giáng Sinh để mua tivi mới. Ông không còn tận hưởng thú lặn biển và lướt buồm. “Tốt hơn là đợi giảm giá, hoặc quên đi cho rồi,” Kenny Rogers tâm sự.

Những gì người ta từ bỏ không mua không xài, tác động đến thương vụ của khu mua sắm gần Mountain House. Nhiều loạt cửa tiệm phải đóng cửa. (T.Ð.)