Nguyễn Văn Khanh

Muốn cứu nguy kỹ nghệ xe hơi Hoa Kỳ, số tiền thuế Tổng Thống Tân Cử Barack Obama phải tiêu có thể lên đến mức 100 tỷ dollars, nếu các công ty GM, Ford và Chrysler không thể thực hiện đúng những đòi hỏi phải thay đổi do chính quyền của ông George W. Bush đưa ra.

Một tuần trước lễ Giáng Sinh, Tổng Thống Bush đồng ý chi tạm 13.4 tỷ giúp hai đại công ty GM và Chrysler vượt qua những khó khăn hiện có, đi kèm với số tiền là những đòi hỏi phải sửa đổi, nhắm đến mục đích trong tương lai sản phẩm của các công ty xe hơi Mỹ bày bán trên thị trường có thể cạnh tranh với sản phẩm những công ty ngoại quốc. Các viên chức Tòa Bạch Ốc và Bộ Tài Chánh không chịu nói rõ, nhưng mọi người đều hiểu Washington muốn Detroit cạnh tranh thị phần với xe của các hãng Toyota, Honda, Nissan và ngay cả với Huyndai.

Theo nhận xét của các chuyên gia, số tiền hơn 13 tỷ được ông Bush cấp “không giải quyết được gì nhiều”. Ông Mark Zandi của Moody's Economy. com nói thẳng thừng: “trong 2 năm tới, cả 3 đại công ty xe hơi Hoa Kỳ cần từ 75 tỷ đến 100 tỷ để không phải khai phá sản”. Ðây là lần đầu tiên khoản tiền khổng lồ này được nói đến, báo hiệu tình trạng “vừa khó vừa bấp bênh” của kỹ nghệ xe hơi Mỹ.

Nhận xét nêu trên được đưa ra trong khi tin tức không mấy thuận lợi tiếp tục xảy đến với các công ty đang trên đường đến chỗ có thể phải khai phá sản. Công ty GM thông báo vào đầu năm tới mới bắt đầu thảo luận cùng nghiệp đoàn về chuyện lương bổng và quyền lợi công nhân, trong khi nghiệp đoàn UAW đã lên tiếng cho biết “không vội nhượng bộ đòi hỏi phải bớt lương và các quyền lợi nhân viên đang hưởng bằng với mức lương và quyền lợi của các công nhân Toyota, Honda, Nissan” mà chính phủ liên bang đưa ra khi cho vay tiền. Mới hôm qua khi trả lời phỏng vấn của một đài phát thanh tại Detroit, Chủ Tịch Ron Gettelfinger của Nghiệp Ðoàn UAW nói rất rõ “phải họp các cổ đông, tập thể này phải chấp nhận một phần thiệt thòi trước khi nghiệp đoàn tính đến chuyện giảm lương nhân viên.

Ðiều kiện do Nghiệp Ðoàn đưa ra báo trước các công ty chế tạo xe hơi Hoa Kỳ sẽ còn vất vả nhiều, trước khi có thể ngồi xuống nói chuyện với nghiệp đoàn, trong khi khoản tiền bạc tỷ được chính phủ cho vay chỉ đủ tiêu dùng trong vai tháng. Giới hoạt động trong kỹ nghệ xe hơi cho biết hiện giờ mỗi tháng công ty GM tiêu ít nhất 3 đến 4 tỷ dollars, nên số tiền 9.4 tỷ do Bộ Tài Chánh cấp tuy nhiều nhưng cũng chỉ đủ tiêu xài đến tháng Hai 2009. Công ty Chrysler được vay tạm 4 tỷ và “đang nỗ lực không ngừng để giải quyết vấn đề sao cho hợp lý” - kể cả kế hoạch thu hẹp hoạt động - theo giải thích của bà phát ngôn viên Lori McTavish.

Các cuộc thăm dò do chính những công ty đang gặp nạn thực hiện cho thấy đại đa số cổ đông, các công ty chuyên cung cấp bộ phận rời, những ngân hàng cho vay vốn đều chấp nhận chia sẻ khó khăn hiện tại để nuôi hy vọng ngày mai trời lại sáng, nhưng tin từ phía nghiệp đoàn cho hay họ đang nghĩ “sẽ dễ dàng nói chuyện với tân chính phủ và Quốc Hội Dân Chủ hơn nói chuyện với chính quyền Cộng Hòa đương thời”. Lý do: ông Obama từng nói “không muốn thấy công nhân bị thiệt thòi nhiều trong chuyện này”.

“Chính lời tuyên bố của ông Obama khiến vấn đề trở nên khó giải quyết hơn”, theo nhận xét của ông Sean Taylor, một trong những kinh tế gia hàng đầu của kỹ nghệ xe hơi Mỹ. Theo ông Taylor, các nghiệp đoàn biết “không ai dại dột để các công ty xe hơi khai phá sản” vì ảnh hưởng dây chuyền đầy bất lợi “sẽ gây thêm tai họa cho nền kinh tế quốc gia” và lãnh đạo các nghiệp đoàn của Hoa Kỳ biết sử dụng điều này “làm lợi thế nói chuyện với tân chính phủ”.

Giáo Sư Peter Morici đang giảng dạy môn kinh tế ở Ðại Học Maryland chia sẻ quan điểm vừa nêu. Ông nhắc lại chỉ vài tháng trước đây ông Obama đã kêu gọi các nghiệp đoàn ủng hộ để ông vào Tòa Bạch Ốc, bay giờ thành công rồi và đã đến lúc ông tổng thống tân cử biết phải “đền ơn đáp nghĩa”. Giáo Sư Morici tin “bên nghiệp đoàn nghĩ họ có thể nói chuyện với ông Obama, yêu cầu ông tân tổng thống tiếp tục buộc các công ty phải sửa đổi đường lối hoạt động nhưng không đụng chạm gì đến quyền lợi của công nhân”. Nếu điều này được ông Obama chấp thuận, “tiền chính phủ Mỹ bỏ ra để cứu nguy kỹ nghệ xe hơi sẽ còn cao hơn nữa, gấp cả chục lần số tiền ông Bush mới cho vay” vì chỉ có cách đó mới cữu vãn tình thế, các công ty GM, Ford và Chrysler không lâm vào chỗ phải phá sản, công nhân không mất việc và kinh tế không tụt dốc thêm nữa.

Liệu các dự đoán vừa nêu có cơ hội trở thành sự thật hay không? Câu trả lời nghe được từ Washington lẫn Detroit: chưa có gì chắc chắn cả! Nhà phân tích Robert Schultz của S&P bảo “không thể có chuyện chính phủ tiếp tục bơm tiền cho các công ty xe hơi” vì chính người dân Mỹ “sẽ không chấp thuận cho chính quyền làm điều này”. Ông Schultz nhắc lại ông Bush chỉ “tiếp máu” để con bệnh không chết, trong thời gian chờ đợi đưa bệnh nhân lên bàn mổ, tức “đi đến giải pháp phải khai phá sản theo trình tự” và đó cũng chính là giải pháp ông Obama sẽ phải tính đến.

Văn phòng của ông Tổng Thống Tân Cử Barack Obama từ chối cho biết sẽ làm gì để giúp kỹ nghệ xe hơi quốc gia, nhưng nói một kế hoạch quy mô sẽ được thông báo sau ngày ông tuyên thệ nhậm chức. Ðừng quên vị tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ sẽ giơ tay tuyên thệ vào ngày 20 Tháng Giêng 2009, và số tiền ông Bush đã bỏ ra chỉ giúp các công ty xe hơi Hoa Kỳ sống cầm hơi cho đến ngày 31 Tháng Ba 2009.