CÁC TIN KHÁC    »
ĐỌC NHIỀU NHẤT»
« Trở về trang trước

Cù lao Ông Chưởng, Chợ Mới-Long Xuyên
Friday, January 18, 2013 4:27:28 PM





Một góc quê nhà

 

Nam Sơn Trần Văn Chi

tranvannanson@gmail.com

 

Cù lao Ông Chưởng thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Ðược bao bọc bởi nhánh sông Hậu, cù lao có sông ông Chưởng dài 23 km - một nhánh nhỏ của Cửu Long - uốn lượn, chảy ngang qua.

Sông nước miền Tây. (Hình: Dân Huỳnh/Người Việt)

Năm 1699, Chưởng Cơ Nguyễn Hữu Cảnh vào bình định đất phương Nam, ông đem quân đánh Chân Lạp, đánh thắng quân của Nặc Ông Thu, vì có công lao lớn với đất nước nên từ năm 1700 người ta gọi sông này là sông ông Chưởng và cù lao cũng có tên cù lao Ông Chưởng.

Ngày nay tại xã Kiến An, huyện Chợ Mới người dân có lập ngôi đền thờ ông Chưởng Cơ Nguyễn Hữu Cảnh.

Hồi đó vùng đất này được tiếng là vùng đất có nhiều tôm cá, nhứt là vào mùa nước lũ, tôm cá từ biển Hồ bên Campuchia đổ về, tràn lên các cánh đồng ngập nước, đẻ trứng, sinh con, rồi khi nước rút lại men theo các kinh rạch trở về sông cả, bị người dân chặn lại, vớt lên nhiều đến nỗi cá tôm ăn không hết, phải làm nước mắm, thậm chí phải đổ thành từng đống để làm phân bón.

Thế mới có ca dao truyền tới nay: Bao phen quạ nói với diều/Cù lao Ông Chưởng có nhiều cá tôm.

Gia Ðịnh thành thông chí của Trịnh Hoài Ðức viết về ông Chưởng:

Tục gọi là vàm ông Chưởng; cửa sông này rộng 8 tầm, sâu 8 thước ta. Trước cửa sông có cù lao nhỏ và nhân tên sông mà gọi tên cù lao ấy (cù lao ông Chưởng), ở cách phía Tây đạo Ðông Khẩu 90 dặm rưỡi. Sông chảy vào Nam 60 dặm rưỡi đến hạ khẩu rồi hợp lưu với Hậu Giang. Bờ phía Tây có sở thủ ngự Hùng Sai, bờ phía Tây thượng khẩu có miếu thờ Khâm Sai Chưởng Cơ Lễ Thành hầu Nguyễn (Nguyễn Hữu Cảnh) vì dân ở đấy cho rằng ông có công dẹp yên Cao Miên, khai thác đất này, nên nhân dân nhớ công đức mà lập miếu thờ.

Rạch ông hưởng có hình dạng uốn khúc, chảy theo hướng Ðông Bắc-Tây Nam, dài 23 km, rộng chừng từ 80 m đến 100 m (giao động theo mùa), sâu chừng 8 m, khả năng tải nước mùa lũ ở mức 800 m3/s với tốc độ trên 1 m/s; lấy nước sông Tiền ở đầu thị trấn Chợ Mới qua 6 xã là Long Ðiền A, Long Ðiền B, Long Kiến (đều thuộc tả Ngạn, bên phải bản đồ) và xã Kiến An, Kiến Thành, Long Giang (đều thuộc hữu ngạn, bên trái bản đồ) rồi đổ nước vào sông Hậu tại đỉnh cua cong của cù lao Mỹ Hòa Hưng, thuộc TP. Long Xuyên, chia huyện Chợ Mới thành hai khu vực.

Trước đây không ai biết con rạch mang tên gì, nhưng từ khi Chưởng Cơ Nguyễn Hữu Cảnh, vào bình định vùng đất này vào năm 1699, rồi đem quân kinh lược Chân Lạp, tiến thẳng đến thành La Bích (Nam Vang), đánh tan quân của Nặc Ông Thu, về đóng quân ở cồn Cây Sao vào Tháng Tư năm 1700, người dân địa phương đã bắt đầu gọi cù lao bằng một cái tên mới là cù lao Ông Chưởng, và con tên rạch cũng được gọi theo chức danh của ông. Ở đây còn lưu truyền những câu, như:

 

-Ai đi tới Xép Chăng Cờ,

Nhớ mua vàng mã nhang trà cúng Ông.

-Cúng dâng Ông một lòng thành thật,

Ghe thương hồ bán đắt mua may.

Chưởng Cơ Nguyễn Hữu Cảnh

 

Ông Chưởng tức người ta gọi tắt Quan Chưởng Cơ. Ông được phong tước Lễ Thành Hầu. Ông tên thật là Nguyễn Hữu Cảnh, vốn là cháu đời thứ 9 của Nguyễn Trãi và là con của Nguyễn Hữu Dật, ông theo phò Chúa Nguyễn Phúc Chu lập được công lớn trong việc chinh phạt Chiêm Thành lần cuối cùng năm 1692. Sáu năm sau ông vào kinh lược đất Ðồng Nai, đem hơn 40 ngàn dân từ Ngũ Quảng vào khai hoang.

Thời ấy, Ðồng Nai còn là vùng rừng sâu nước độc, dân cư quá ít, 1 phần người Khơ me và 1 phần người Minh Hương ở xen lộn với người Việt, vậy mà ông nỗ lực làm việc trong một năm thì lập được làng, xã, doanh, huyện thiết lập bộ đinh và kiểm soát được dân số.

Mùa Xuân năm 1700 thì binh Nguyễn Hữu Cảnh tới Vĩnh Long. Sau khi cho đắp ở đây 1 chiến lũy, ông đuổi giặc tận Nam Vang, vua Cao Miên hoảng vía phải hàng ông không điều kiện, ông phủ dụ họ rồi rút quân về đóng ở cù lao này. Nhưng chỉ nghỉ binh được ít ngày thì ông bị cảm nặng, thổ huyết trong buổi tiệc khao binh trong ngày Tết Ðoan Ngọ rồi mấy hôm sau ông mất.

Ông được người đương thời tôn xưng danh hiệu “Hắc Hổ” (vì ông sinh năm Dần và vì có nước da ngăm đen, vóc dáng hùng dũng) và về sau được chúa Nguyễn phong tước Lễ Thành Hầu.

 

Về nguồn gốc của tên Chợ Mới

 

Tương truyền rằng ngày xưa có ngôi chợ cũ tên Phó Ðịnh Bài nằm ở bên kia bến đò Kiến An. Về sau, một ngôi chợ khá bề thế được xây dựng tại huyện lỵ và được người dân gọi là “Chợ Mới”.

Năm 1907, chính quyền thuộc Pháp thành lập đơn vị hành chánh cấp huyện lấy luôn tên là “Chợ Mới”. Từ đấy, Chợ Mới trở thành danh xưng chính thức một huyện của tỉnh An Giang.

Chợ Mới, An Giang nổi tiếng với nhiều loại nông sản xôi nếp và nay phát triển thành xôi chiên phồng nổi tiếng...

Nhờ Chợ Mới có loại phù sa đặc biệt bồi đắp quanh năm tạo nên cây nếp bản địa chất lượng cao, hạt tròn, đẹp. Nếp kết hợp với đậu trồng trên đất rẫy cho ra món xôi dẻo thơm.

Ðậu và nếp được hấp chín theo lối nấu xôi truyền thống lục tỉnh. Xôi được người phụ nữ đất cù lao dùng chày quết nhuyễn hỗn hợp nếp và đậu lại với nhau. Càng quết xôi càng dẻo dai, cho thêm dầu ăn vào để xôi bào và bóng.

Xôi ở Chợ Mới sau khi quết được cho vào khay hoặc quấn lại thành cuốn tròn. Khi dùng, bạn chỉ cần cắt từng khoanh, hoặc chiên với dầu cho giòn. Xôi chiên có màu vàng ươm, thơm, ăn rất ngon.

Ăn xôi chiên phồng Chợ Mới có thể chấm với tương ớt, xì dầu.

Khách đến Chợ Mới, cù lao Giêng, cù lao Ông Chưởng có thể thưởng thức xôi chiên với gà quay. Loại gà được nuôi thả vườn.

Nhiều bạn đến đây chỉ yêu cầu luộc gà hoặc quay gà rồi ăn với xôi chiên phồng là thỏa mãn.

Xôi Chợ Mới làm ra trước hết cho người dân địa phương xây mâm quả đi cưới ở và lễ tục truyền thống. Xôi phồng Chợ Mới giờ đây không chỉ là lễ tục mà được nhiều người biết đến và trở thành thương hiệu...

 

Viện Ðại Học Hòa Hảo Long Xuyên ngày nào

 

Từ Sài Gòn đi An Giang gần 200km. Thuở xưa tôi đi An Giang bằng đường bộ qua Cao Lãnh sau khi rẽ ở ngã ba An Hữu thật gian khổ như lý thú.

Viện Ðại Học Hòa Hảo thành lập năm 1970, tại Long Xuyên, và tôi may mắn có mặt từ đầu.

Ðây là do sáng kiến và nỗ lực của ông Lê Phước Sang, để giúp khối nông dân miền Tây thoát ra khỏi tình trạng giáo dục chậm tiến.

Khai giảng niên khóa đầu tiên vào giữa năm 1970 trong một trường sở tạm là trung tâm sinh hoạt cộng đồng tỉnh An Giang, Viện Ðại Học Hòa Hảo sau dời về cơ sở quy mô trên mé sông Hậu Giang, gần cầu Bắc Vàm Cống tỉnh Long Xuyên, được kiến tạo trong thời gian kỷ lục với nỗ lực tự nguyện của giáo hội và tín đồ Phật Giáo Hòa Hảo. Hoa Kỳ có giúp đỡ bằng cách cho xáng múc và thổi đất từ lòng sông lên làm nền xây cất khuôn viên đại học.

Ban giảng huấn gồm các giáo sư đại học do Viện Ðại Học Hòa Hảo mời và một số giáo sư của hai viện đại học Saigon, Cần Thơ. Tháng Ba 1975, lễ phát bằng cử nhân đầu tiên của Viện Ðại Học Hòa Hảo được cử hành, với hơn 500 sinh viên tốt nghiệp ở mọi phân khoa. Số sinh viên tốt nghiệp này được xem là các cán bộ đầu tiên cung cấp đặc biệt tại các tỉnh miền Tây.



« Trở về trang trước

comments powered by Disqus