XEM NGƯỜI VIỆT TRÊN



CÁC TIN KHÁC    »
ĐỌC NHIỀU NHẤT»

« Trở về trang trước

Hương vị Tháng Giêng: bánh tổ và bánh tét
Friday, February 22, 2013 1:33:47 PM





Liêu Thái/Người Việt

 

Trong không khí mùa Xuân còn hương vị của bánh tét, bánh tổ và dưa hấu, dưa kiệu... thì có lẽ đây là thức quà níu kéo nhà nông với cảm giác Tết tuy ngắn ngủi những lại rất đậm đà hương đất, hương người.

Bánh tổ là món truyền thống, tốn nhiều công phu nhưng không phải là món ngon, đi bán bánh tổ cũng lắm nỗi gian truân... (Hình: Liêu Thái/Người Việt)

Thường thì bánh tổ chỉ có ở miền Trung, ở hai miền Nam và Bắc ít chuộng loại bánh này vì trên thực tế, nó không ngon, làm từ đường bát đen và bột nếp, hơn nữa thời kinh tế thị trường, làm một chiếc bánh tổ quá tốn thời gian...

Nhưng, với những gia đình người miền Trung đích thực, việc làm bánh tổ và nấu bánh tét không mang mục đích tạo ra một thức ăn ngon mà nó hàm chứa ý nghĩa tâm linh.

Một người chuyên làm bánh tổ bỏ mối quanh năm suốt tháng ở Quảng Nam, tên Ngần, cho biết: “Làm bánh tổ là một công trình, nó được hấp, nhưng trước khi cho bột và đường vào rọ để hấp thì phải qua khâu nấu, thắng đường cho vừa độ dẻo, thêm gừng và một ít gia vị bí quyết của mình vào, sau đó cho đường vào cối đá, từ từ cho bột nếp vào sau, dùng chày giã nhuyễn bột và đường, đến khi nào tạo thành một hợp chất dẻo thơm, mới cho lá chuối lót rọ và đổ bánh tổ.”

“Hấp bánh tổ là quá trình thực hiện một chuỗi dài hành động tâm linh, khi nấu phải chú nguyện cho mọi việc được hanh thông, cầu nguyện an lạc, đốt lửa lên, bắt đầu sắp bánh vào nồi hấp và thắp một tuần nhang, cháy hết lại thắp tiếp hai tuần nhang, đúng ba tuần nhang thì bánh chín, khi đưa bánh ra, mặt bánh rỗ là đắc tài đắc lợi, nếu như bánh lì, không rỗ, xem như thất bại, còn bánh mà bọng nước, chảy nước thì năm đó có chuyện không hay.”

“Làm bánh tổ rất công phu, nhưng giá thành thì rất rẻ, một tổ bánh lớn chỉ có hai mươi bốn ngàn đồng (hơn 1 đô la), vì chẳng mấy ai đoái hoài đến món này nữa, nhưng nghề này có nghiệp, đã theo rồi thì khó bỏ, cái này lạ lắm, không nói được!”

Không biết chuyện ông Ngần kể đúng sai ra sao nhưng khiến tôi nhớ đến thời mình còn nhỏ, bà ngoại tôi thường làm bánh tổ mỗi năm vào dịp 25 Tháng Chạp, năm nào bà làm bánh cũng rất đẹp. Có một năm, bà hấp xong, vớt bánh ra thì hỡi ôi, bánh nhão nhoét và lọng bọng nước trông rất khó chịu, bà tái mặt, lẩm nhẩm niệm Phật, cũng năm đó, bà cố tôi (tức mẹ của bà ngoại tôi) qua đời vào rằm Tháng Giêng, lúc này bà tôi vừa buồn nhưng cũng vừa thở phào: “Bà già rồi, qua đời cũng buồn nhưng đúng luật tự nhiên, ngoại chỉ lo... Ðúng là năm nay có tang!”

Cũng từ đó, bà ngoại không bao giờ làm bánh tổ nữa.

 

Bánh tét, gian nan mà vui...

 

Nghề bánh tét thì phổ biến, có thu nhập khá, cũng vất vả nhưng ít mang tính tâm linh hơn bánh tổ. Cô Lục, chú Trai, người Quảng Ðiền, Thừa Thiên-Huế, có thâm niên hơn 20 năm làm bánh tét dịp Tết, bánh chưng cho ngày thường. Mỗi khi Tết về, với gia đình cô Lục, đây là một lễ hội của lá chuối.

Cô Lục kể: “Mình vào Quảng Nam thăm con rể, thấy lá chuối là cứ cười tít mắt và xuýt xoa thèm, nhưng xa quá, ngoài mình, mưa bão và gió cát, lá chuối tệ lắm, nhưng dịp Tết đến, mình vẫn chất đầy một nhà lá chuối, ăn với lá chuối, ngủ với lá chuối, lá chuối cho mình một tâm trạng rất lạ về bánh tét và nồi nước sôi. Cảm giác này, ai làm lâu mới có.”

“Mỗi Tết, trong vòng ba ngày, nhà mình gói và nấu chừng một ngàn đòn bánh Tét, gói cả ngày lẫn đêm. Mẻ bánh đầu tiên, mình vớt ra và xem thử màu lá, sau đó bóc ra ăn thử, nếu vỏ bánh màu xanh, ruột bánh trắng muốt và bánh chín dẻo, thơm, xem như thành công mỹ mãn.”

“Nấu bánh tét không khó lắm, kiếm lãi cũng tàm tạm, và ít bị thẩm định chất lượng trực tiếp như bánh tổ. Nhưng mình lại thấy lo hơn, vì khi mình bán, vẫn còn lá, nếu mở lá ra, bánh dở thì mình mất uy tín, cái uy tín của người làm bánh tét được xếp đồng với phước đức gia đình, nếu mình sống không có phước đức thì xem như bỏ của!”

“Suốt hai mươi năm nay, mình sống dựa vào phước đức mà nuôi bốn đứa con lớn khôn, học đến đại học, cao học, và mình vượt qua mọi thứ khó khăn... À, trung bình một đòn bánh tét có giá mười lăm ngàn đồng, những nhà giàu có thì họ đặt loại bánh ba chục đến ba mươi lăm ngàn đồng, mình lãi từ năm ngàn đến mười ngàn đồng trên mỗi bánh.”

Bánh tét cúng ba ngày Tết có màu lá phải xanh, đẹp, ruột trắng muốt và dẻo thơm. (Hình: Liêu Thái/Người Việt)

Chú Trai nói thêm: “Bánh tổ ít có ở Huế, đặc biệt chỉ có ở Quảng Nam, nơi có kinh thành Trà Kiệu của người Chămpa xưa, có lẽ ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực mà tục thờ bánh tổ và bánh tét ngày Tết ở đây rất mạnh.”

Suy cho cùng, bánh tổ và bánh tét là hai món truyền thống không thể thiếu của người miền Trung, trên bàn thờ ngày Tết, nếu không chưng đòn bánh tét, ổ bánh tổ thì thấy trống lạnh, trên bàn khách, nếu không có trái dưa hấu chín mọng dán chữ Phúc và trên bàn ăn không có món dưa kiệu, bánh tét, thịt heo muối... E rằng Tết chẳng còn thú vị!



« Trở về trang trước

comments powered by Disqus