Bài và hình: Phi Hùng/Người Việt
QUẢNG NGÃI (NV)

Sông Vệ những ngày sau lũ.
Ông Trân, một cư dân xã Hành Tín Tây, than thở với chúng tôi: “Lụt kinh khủng quá, từ thời cha sanh mẹ đẻ đến giờ mới gặp trận lũ lụt kinh hồn bạt vía như thế này!”
“Nước ngập lút mái, nhà của tôi là ngập đến tận nóc, heo gà gì chết sạch. Cả nhà dắt díu nhau lên ghe, buộc ghe vào gốc mít nhà hàng xóm, lúc đó nhà hàng xóm còn ngủ, họ cũng bị ngập hư nhiều thứ nhưng nhà họ có lầu, đến khi họ dậy, chừng bảy giờ sáng, họ mới gọi mình vào nhà họ trú.”
“Ðứng trên lầu nhà hàng xóm nhìn về nhà mình, thấy nóc nhà lòi lên một cái chỏm, heo gà mất hút, không thấy đâu, chỉ biết xuýt xoa tiếc thôi chứ làm gì được! Cũng may là cả xóm có được người hàng xóm này nhà cửa kiên cố, tốt bụng nữa nên họ giúp mình lương thực mấy ngày sau lụt, có hột cơm bỏ bụng. Ở đây nhiều người đói lắm!”
Bà Loan, cư dân xã Hành Tín Tây, Nghĩa Hành, chia sẻ: “Năm nay đói rạt gáo! Mấy bữa nay chỉ sống lây lất nhờ ba gói mì tôm cứu trợ thôi chứ lấy chi mà ăn, lúa gạo ướt hết, lụt ngập kiểu đó, chỉ lo giữ mạng sống được là giỏi lắm rồi, nghĩ chi đến lúa với gạo nữa!”
“Thì cứu trợ mấy bữa trước họ cho mấy gói mì tôm, mấy ký gạo, mấy chai nước mắm, mấy chai nước sạch, chừng đó đó, mình tự chia ra mà ăn. Bây giờ ướt hết rồi, lúa thì bị nẩy mầm, gà heo thì hết, ti vi cũng bị ướt. Nhà có cái tivi, giống như tài sản, bị ướt rồi không biết có sửa lại được không nữa đây?!”
“Mấy ngày nay chỉ lo mỗi một việc là dọn bùn non, bùn non khiếp lắm, mấy chú thấy đó, bùn ngập đến gối, không chừng cả hàng trăm khối đất đổ vào nhà mình, rồi ruộng vườn nữa. Bùn non khi có mưa xuống là nhão nhoét, chẳng làm gì được. Kiểu này tới mùa xuống đồng, nội đi dọn bớt bùn non không thôi cũng chết!”

Trường học be bét bùn non.
Một người hàng xóm của bà Lan nói thêm vào: “Hiện tại, súc vật chết khắp lối, đi đâu cũng nghe mùi xác động vật chết. Mai mốt nắng lên, nó sẽ bốc mùi kinh khủng lắm đây! Rồi đến khi mưa xuống, mùi tanh cũng miễn bàn. Nhưng sợ nhất là dịch, lỡ mà nó tụ vi trùng, làm thành ổ dịch thì chỉ còn nước chết. Vì bây giờ đâu còn thứ gì để mà thế chấp chạy chữa. Nhà tui bên kia kìa, sụp mất rồi, còn có hai bức tường à!”
Tạm biệt những người ở xã Hành Tín Tây, chúng tôi sang thăm xã Hành Tín Ðông, quan cảnh ở đây cũng tiêu điều, xơ xác chẳng kém. Những tấm chăn, tấm nệm nằm vất vưởng khắp các nẻo đường, bùn non be bét. Nhiều nhà trống hoác, giường chiếu, áo quần, lúa, khoai, sắn… đang phơi đầy sân. Với đà này, ngoài chuyện đói ăn, họ còn chịu lạnh vì thiếu mặc.
Sông Vệ trở nên dữ tợn
Ghé vào thăm một gia đình đang phơi áo quần, mùng mền, ti vi, khoai sắn khắp sân, hỏi thăm, chủ nhà mệt mỏi, ánh mắt buồn rười rượi, giới thiệu tên Minh rồi cười méo: “Còn chi nữa đâu! Sông bây giờ dữ quá, mình chỉ còn nước đi kiếm nơi khác mà ở thôi!”

Một căn nhà của dân bị sụp hoàn toàn.
“Nhưng muốn kiếm chỗ khác cho an toàn thì phải có tiền, bây giờ, một đồng giắt lưng nghe cũng khó khăn, có đâu mà dám mơ chuyện mua chỗ khác. Mình ba đời làm nông, nuôi được đứa út học đại học. Nó đang học ở Ðà Nẵng, trường sư phạm, thấy người ta thất nghiệp nhiều, cũng lo, bây giờ thêm phần khó là tháng này chẳng biết làm chi cho ra tiền gởi cho nó.”
“Mọi năm, tháng này là mình làm bãi, ngày công kiếm cũng được trăm rưởi ngàn đồng, gởi cho con thoải mái lắm, năm nay bãi biền chi nữa, có mấy luống đậu tây cũng bị úng sạch rồi, còn bãi biền thì chắc cũng vài tháng nữa, đợi đất bùn nó đặc khô lại mới canh tác được, chắc kiếm chỗ phụ hồ, mà mùa Ðông thì nghề này cũng ế ẩm lắm, buồn lắm!”
Ông Nhân, sống ở Hành Tín Ðông đã bốn đời, ông năm nay sáu mươi tuổi, bứt xúc: “Thực ra, con sông Vệ này chỉ dài ngót nghét tám chục cây số, từ Ba Tơ chảy về cửa Lở, đâu có phải là dài lắm đâu, nhưng mà do nạn phá rừng, nạn đào vàng, nó làm con sông trở nên dữ tợn vì dòng chảy bị lệch. Ðó là chưa nói đến nạn khai thác cát nữa!”
“Hồi tôi còn nhỏ, con sông này nước trong veo, có đâu như bây giờ, lúc nào cũng đỏ ngầu. Mà sông này nối với sông Liên, con sông Liên lại là nhánh sông chứa khá nhiều dòng xả của các thủy điện trên tít tận Tây Nguyên, mỗi khi trên đó xả đập, nước đổ vào sông Liên, chảy về sông Vệ. Mình ở bốn bề là núi, nhưng lại là vùng trũng, chẳng khác nào cái chảo nước!”
“Với đà này, thời tiết càng lúc càng xấu đi, thủy điện thì mỗi lúc thêm dày đặc, rừng đầu nguồn bị diệt trắng gốc, coi như là hết đường sống, nếu không di dân khu vực này, trước sau gì cũng bị lũ nuốt trọn, lúc đó chẳng biết đời dân sẽ về đâu.
Trong khi đó, rừng, thủy điện, gỗ quí đã rơi vào tay những kẻ quyền thế, dân chỉ có nước è lưng ra chịu trận là tốt nhất thôi!”

Tát bùn non để có lối đi.
Một người hàng xóm của ông Nhân đế thêm vào: “Cái sướng thì ở đâu đâu á, cái khổ thì dân ráng chịu. Ðến khi mất sạch, trôi sạch như bây giờ đây thì nhà nước mang cho mấy gói mì tôm, mấy ký gạo, gọi là cứu trợ. Ai mong chi mấy thứ đó.
Người dân cần nhất là sự an toàn. Nhà nước phải nghĩ đến cái gốc an toàn cho dân chứ không phải làm vô tội vạ, để lâm tặc, thủy điện tặc tha hồ tác oai tác quái, đến khi dân chết thì đến thương giống như diễn trò hề như vậy!”
Tạm biệt Nghĩa Hành, tạm biệt những ngôi làng xác xơ, đìu hiu và đói lạnh. Mãi khuất một đoạn đường xa, chúng tôi vẫn còn mơ hồ nghe tiếng thở dài, tiếng oán than, tiếng trách cứ của những người dân thiếu điều màn trời chiếu đất này. Vì đâu?

