Công Giáo Việt Nam – Charles Keith (Dịch giả: Phạm Nguyên Trường)

Công Giáo Việt Nam (Từ Đế Chế Đến Quốc Gia)

Công Giáo Việt Nam

Công việc nghiên cứu Giáo hội Công giáo Việt Nam đã được phục hồi sau khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt và những thay đổi về kinh tế và xã hội của thời cải cách thị trường ở Việt Nam. Trong hai mươi năm qua, nhiều nhà nghiên cứu đã và đang cung cấp cho chúng ta những bản tường trình đầy màu sắc về Giáo hội Công giáo Việt Nam từ khi tôn giáo này xâm nhập vào Việt Nam từ thế kỷ XVII cho đến ngày nay. Tuy nhiên, có một giai đoạn cực kỳ quan trọng trong sử liệu học đã bị bỏ qua, giai đoạn mà một số người cho là quan trọng nhất, mà cụ thể là giai đoạn chuyển hóa trong thời thuộc địa, từ công việc truyền giáo do người nước ngoài lãnh đạo thành Giáo hội địa phương độc lập. Bằng tác phẩm Công giáo Việt Nam, Charles Keith đã lấp được chỗ trống đó và bằng cách làm như thế, ông còn cung cấp cho chúng ta một công trình phân tích cực kỳ đặc sắc về bản chất văn hóa – xã hội và chính trị của quá trình chuyển hóa này và những hậu quả phức tạp của nó. Ông cũng cung cấp cho chúng ta một sự hiểu biết sâu sắc, đầy sức mạnh về lịch sử Việt Nam đương đại.

Dựa vào những nguồn tài liệu cực kỳ phong phú của chế độ thuộc địa, của truyền giáo, của Vatican và nhất là những nguồn tài liệu của Việt Nam, Keith đã chứng minh cho chúng ta thấy quan hệ ngày càng dễ đổ vỡ giữa các tín đồ Công giáo Việt Nam với các nhà truyền giáo châu Âu và quan chức Pháp mà chính quyền thuộc địa đã tạo. Đồng thời, ông còn phân tích những thay đổi về xã hội, kinh tế và văn hóa diễn ra ở Việt Nam đã ảnh hưởng tới quan hệ giữa các tín đồ Công giáo Việt Nam và những người không theo đạo Công giáo. Nếu các nhà sử học tập trung chú ý vào những cuộc khởi nghĩa nổi tiếng, đã bị người Pháp đập tan, ở Yên Bái và Nghệ An trong những năm 1930 – 1931 thì Keith là người đầu tiên quan tâm tới ý nghĩa của việc tấn phong Nguyễn Bá Tòng – vị giám mục đầu tiên của Việt Nam – vào năm 1933. Khi chiến tranh kết thúc, việc tấn phong một vị linh mục nổi tiếng khác là Lê Hữu Từ và việc ban đầu ông này ủng hộ Hồ Chí Minh làm cho người ta không thể nghi ngờ rằng từ thế kỷ XIX trong cộng đồng giáo dân Việt Nam đã diễn ra nhiều sự thay đổi. Trước khi cuộc Chiến tranh Đông Dương kết thúc, người Việt Nam – chứ không phải người châu Âu – đã cai quản các giáo phận Hà Nội, Bắc Ninh, Vinh, Hải Phòng và Sài Gòn. Sự năng động của giai đoạn thuộc địa, trong đó có sự cáo chung đầy bạo lực của nó, đã tạo ra quá trình phi thực dân hóa về mặt tôn giáo.

Nhưng Keith còn đi xa hơn thế. Ví dụ, ông chỉ ra cách thức mà chế độ thuộc địa đã tạo ra những mối liên kết vươn ra bên ngoài biên giới quốc gia để rồi các tín đồ Công giáo Việt Nam có thể biến thành lợi thế cho mình. Qua mối liên kết đầy hấp dẫn, ông còn phân tích cách thức mà những cố gắng của Vatican trong giai đoạn sau Thế chiến I nhằm xây dựng các Giáo hội Công giáo trong thế giới bên ngoài phương Tây đã tạo điều kiện cho giới tinh hoa tôn giáo bản xứ suy nghĩ lại về quan hệ của họ với các nhà truyền giáo châu Âu và chính quyền thuộc địa. Tính chất đang thay đổi của Giáo hội Công giáo quốc tế còn cung cấp cho các tín đồ Công giáo Việt Nam những cuộc tiếp xúc cũng như những phương tiện mang tính thiết chế, phù hợp với giáo luật và hiện đại, cho việc mường tượng và xây dựng Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Trong công trình nghiên cứu quan trọng này, Charles Keith đã cung cấp cho chúng ta một bản tường trình dài hơi đầu tiên về Công giáo Việt Nam trong giai đoạn thuộc địa. Chúng tôi xin đưa cuốn sách này vào loạt tác phẩm của chúng tôi với sự vui mừng và lòng biết ơn vô hạn. Các chuyên gia cũng như các độc giả bình thường sẽ tìm thấy rất nhiều điều thú vị trong tác phẩm nghiên cứu chuyên sâu, đa ngành và rất dễ thương này. Họ có thể thậm chí suy nghĩ hơi khác không chỉ về Giáo hội Công giáo Việt Nam mà còn về cả nước Việt Nam nữa.

Christopher Goscha
Fredrik Logevall


Sách có bán tại các tiệm sách địa phương, tại tòa soạn Nhật Báo Người Việt hoặc trên online www.nguoivietshop.com

Nguoi Viet Shop
Mua sách trên Người Việt Shop


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Mối Chúa (Sách Mới)

Viết riêng cho bạn đọc của Người Việt Có một bạn đọc từng hỏi tôi: Với ông hiện thực đời sống và hiện thực đã được sáng tạo khác nhau ở chỗ nào? Tôi trả lời họ thế này: Nó khác...

Những Chiếc Lá Rơi (The Fallen Leaves) – Sách Mới

LỜI GIỚI THIỆU Tuyển tập Fallen Leaves (Những Chiếc Lá Rơi) do Yale University xuất bản vào năm 1989, được dùng làm tài liệu cho sinh viên, học sinh khảo cứu về lịch sử và chiến tranh Việt trong giai đoạn khói lửa...

Ký Ức Làng Cùa (Sách Mới)

Vào một đêm mùa hè năm Mậu Ngọ có ngôi sao băng từ dải Ngân Hà rơi xuống phía đông nam làng Cùa kéo thành một vệt sáng chói như lưỡi kiếm kèm theo tiếng nổ rùng rùng như...

Vớt Người Biển Đông (Sách Mới)

Vượt Biển! Sau năm 1975 hàng triệu người Việt Nam vượt biên tìm tự do và hy vọng. Mấy trăm ngàn người không bao giờ tới bờ. Những trang sử bị thảm và hùng tráng của từng gia đình,...

Cùm Đỏ

  LỜI NGỎ: Nhân kỷ niệm 35 năm họat động của nhà Xuất Bản Người-Việt, có lẽ cũng nên chia xẻ với quí độc giả vài ý nghĩ vừa nảy sinh trong tôi, có liên quan đến lần tái bản thứ...

Lược Khảo Nền Hành Chánh Việt Nam – Từ Thời Lập Quốc Đến Hiện Đại (Sách Mới)

LỜI MỞ ĐẦU Lịch sử Việt Nam khởi đi từ thời lập quốc; vào thời điểm đầu tiên này, cơ cấu hành chánh của đất nước còn rất đơn sơ; nó được bắt đầu từ sự tập hợp của một...

Những mảnh đời qua bút kí của Đinh Quang Anh Thái

Nguyễn Văn Tuấn Có những bài tuỳ bút và bút kí mà khi đọc xong chúng ta tự hỏi sao tác giả 'hay chữ' thế, sao mình không nghĩ ra được những chữ đẹp lộng lẫy như tác giả. Nhưng...

Y Lý Yếu Chỉ

THAY LỜI TỰA Lý thuyết Đông y bắt đầu từ quyển Hoàng Đế Nội Kinh. Nói một cách tổng quát, ngày nay Hoàng Đế Nội Kinh bao gồm cả Linh Khu, Tố Vấn, và Nạn Kinh. Linh Khu bàn về...

Chuyện Đời Tôi

Nhiều năm trước tôi đã có ý định viết cuốn sách về đời mình để các con tôi biết được gốc tích của chúng, nhưng tôi không đủ can đảm để bắt đầu. Tôi đã gom góp hàng chục...

Giai Phẩm Xuân Người Việt Mậu Tuất 2018

Giai Phẩm Xuân Người Việt Mậu Tuất 2018 dày gần 300 trang, nhiều bài viết với sự cộng tác của nhiều tác giả sẽ mang đến cho độc giả hương vị và không khí của ngày Tết Nguyên Đán. -...