Lê Phan

Tuần qua Transparency International, Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế, đã cho phổ biến bản phúc trình thường niên về tham nhũng. Cả bốn quốc gia Cộng Sản ở Á Châu – Việt Nam, Lào và Trung Quốc đều sụt hạng đáng kể trong khi Bắc Hàn tiếp tục đội sổ.

Bản phúc trình của tổ chức nghiên cứu có trụ sở ở Berlin năm nay khảo sát 183 quốc gia và lãnh thổ. Việt Nam tụt xuống thứ 123 so với hạng 112 năm ngoái. Trong một bảng so sánh thứ nhì, dựa trên cảm nhận về tham nhũng trong khu vực công, Việt Nam được chấm 31 điểm trong một cân mà 0 điểm là “tham nhũng nhất” và 100 điểm là “thật trong sạch”. Năm 2011, Việt Nam được 2.9 điểm trên một bậc thang từ 0 đến 10 điểm.

Lào đã sụt từ 154 xuống 160 và được 21 điểm trong thang điểm từ 0 đến 100 so với 2.2 cách đây một năm. Quốc gia nghèo nàn nhất của Ðông Nam Á đã bắt đầu phát triển, nhưng các tổ chức nhân quyền than phiền là việc cưỡng chiếm đất đai và những vấn đề nhân quyền khác, kể cả tham nhũng lan tràn trong quốc gia độc đảng này.

Trung Quốc tụt từ thứ 75 xuống 80 cách đây một năm và được 39 điểm so với 3.6 cách đây một năm. Ðây là năm Trung Quốc tổ chức cuộc chuyển quyền mỗi thập niên một lần. Nhưng đây cũng là năm mà dân chúng đã nổi giận trước đặc quyền, tham nhũng và sự bất khả xâm phạm của những ai có quan hệ tốt, tha hồ vi phạm luật pháp nhà nước. Sự bành trướng của các blog cá nhân đã càng giúp thêm cảm nhận tham nhũng lan tràn.

Bắc Hàn đã đồng hạng với Somalia và Afghanistan đội bảng, duy trì chỗ đứng năm ngoái khi lần đầu tiên tổ chức xếp hạng quốc gia kín đáo này. Bản phúc trình viết “Afghanistan, Bắc Hàn và Somalia tiếp tục bám lấy hạng chót của chỉ số. Trong những quốc gia này sự thiếu trách nhiệm của hàng lãnh tụ và các định chế hữu hiệu trong công quyền càng làm nổi bật nhu cầu cần phải có một lập trường mạnh hơn chống tham nhũng.” Bắc Hàn được 8 trong số 100 điểm, con số thấp nhất trong tất cả các quốc gia được khảo sát năm nay.

Ấy vậy mà ngay khi nhậm chức ông Tập Cận Bình, tân tổng bí thư của đảng Cộng Sản Trung Quốc đã tuyên bố là đảng Cộng Sản phải dẹp tan tham nhũng nếu không muốn mất quyền lực. Ở Việt Nam, chống tham nhũng là lời nói cửa miệng của các lãnh tụ.

Vấn đề là chống tham nhũng không phải là chuyện dễ khi cả một chế độ đặt nền tảng trên liên hệ và tham nhũng.

Tờ New York Times hồi đầu tuần đã đưa ra một giải thích cho việc tại sao ông Hồ Cẩm Ðào đã phải rút lui khỏi chính trường, mất hết ảnh hưởng đối với cục diện tương lai. Theo tờ Times, lý do chính là vì một vụ che giấu cái chết của cậu công tử con trai của một người thân cận nhất đối với ông Hồ.

Một vụ đụng xe trong đó có một chiếc Ferrari màu đen trên chở một thanh niên và hai phụ nữ. Thanh niên chết, hai cô bị thương nặng. Tất cả đều hầu như khỏa thân. Chuyện này thực sự cũng không có gì lạ. Nó có thể chỉ là thí dụ của một trong các công tử giàu có ăn chơi gặp nạn. Có điều cậu công tử đó là con trai của một trong những người có quyền lực nhất tại Trung Quốc, ông Lệnh Kế Hoạch, chủ nhiệm văn phòng trung ương. Chuyện được ém nhẹm cả sáu tháng trời cho đến khi ông Lệnh, người được chờ đợi sẽ được vào Bộ Chính Trị và sẽ là đại diện cho ông Hồ trong hàng lãnh đạo, đột ngột bị đổi sang làm chủ nhiệm văn phòng phụ trách Mặt Trận Ðoàn Kết (một thứ Mặt Trận Tổ Quốc).

Câu chuyện xảy ra hôm 18 tháng 3. Một cái xe Ferrari Spider màu đen đang phóng nhanh dọc theo đường vòng đai số 4 của thành phố Bắc Kinh đã đụng vào tường thành, văng qua bên kia đâm vào một rào cản và bể làm đôi. Cậu Lệnh, mới tốt nghiệp Ðại Học Bắc Kinh năm ngoái và đang học cao học, chết ngay tức khắc. Hai thiếu nữ Tây Tạng, có tin nói một người Tạng, một người Uighur, bị thương nặng. Một cô qua đời vài tháng sau đó, cô còn lại đang hồi phục. Trong hoàn cảnh bình thường, không cho loan tin để bảo vệ thanh danh của đảng là chuyện không có gì lạ theo các viên chức. Nhưng ông Lệnh còn đi xa hơn nữa. Theo những nguồn tin cao cấp, ông đã tìm cách giấu ngay cả hàng lãnh tụ về cái chết của cậu con trai. Lúc đó, tờ báo buổi chiều của Bắc Kinh có một bài ngắn và một tấm hình. Nhưng ngay lập tức vụ này biến mất trên Internet. Sau đó, gia đình của hai thiếu nữ trong xe nhận được tiền bồi thường từ công ty dầu khí lớn nhất của Trung Quốc. Một nhà kinh doanh ngoại quốc cho tờ Times biết là một số tiền rất lớn được chi ra “để bảo đảm là họ im miệng”.

Khi báo chí tiếng Hoa hải ngoại loan tin hôm tháng 6 là người chết chính là con trai ông Lệnh, một tờ tạp chí ở Hồng Kông đã viết một bài chứng tỏ tất cả đều là bịa đặt, dẫn lời nhắn tin trên một địa chỉ liên lạc xã hội như là bằng cớ. Thực ra, sau này mới bại lộ ra là ông Lệnh đã cho người giả mạo con tiếp tục post những thông điệp trên một trang tương đương với Facebook của mình ở Trung Quốc.

Những nguồn tin thân cận đảng Cộng Sản còn cho biết cảnh sát đã ghi tên nạn nhân là Giả, đồng âm với “giả mạo”, nghe đâu là một cái tên mà công an một đôi khi sử dụng nếu cần che giấu tên tuổi ai đó. Lúc đó người ta nghi vụ này liên quan đến một lãnh tụ mới về hưu, đó là ông Giả Khánh Lâm, thường vụ Bộ Chính Trị khóa 17. Nổi giận vì những đồn đoán có tính cách bôi nhọ, ông Giả đi kiện ông Giang Trạch Dân.

Ông Lệnh, vốn xuất thân từ Ðoàn Thanh Niên như ông Hồ Cẩm Ðào, đã theo chân ông Hồ về Bắc Kinh khi ông Hồ được đưa lên làm lãnh tụ theo lệnh của ông Ðặng Tiểu Bình. Việc ông Ðặng chọn ông Hồ lên vốn đã là một việc làm ông Giang tức tối vì ông đã không được quyền chọn người thay thế mình. Khi về đến Bắc Kinh, ông Hồ khá cô đơn, không có bè cánh thành ra ông Lệnh đã trở thành cánh tay phải của ông Hồ. Nghe đâu ông Lệnh khá kiêu căng và đã gây thù gây oán với một số đàn em của ông Giang.

Hôm tháng 7, khi các lãnh tụ nhóm họp để bàn thảo về số phận ông Bạc Hy Lai và đưa ra những kế hoạch cho việc chuyển quyền. Một viên chức cho tờ Times biết “Ngay khi họ đang bàn thảo về những thu xếp, các đồng chí kỳ cựu dơ tay lên đòi phát biểu. Họ nói các lãnh tụ phải tuân theo kỷ luật đảng, thành ra người này không đáng được đưa vào Bộ Chính Trị.”

Nghe đâu trong một cuộc tranh luận với ông Hồ, ông Giang đã đặt vấn đề về “nhân tính” của ông Lệnh với cáo buộc là ông vẫn tiếp tục công việc bận rộn, và không để thời giờ để tang cho con. Nhiều người hùa vào. Trước sự tấn công đó, ông Hồ đành hy sinh đồng minh của mình, phần vì lúc đó đảng đang theo đuổi việc kỷ luật ông Bạc. Một bà con của ông Hồ giải thích “Ông ta không muốn cho họ vũ khí để họ tấn công ông.”

Và nghe đâu đến tháng 9, ông Hồ đã bị quá căng thẳng về vụ ông Lệnh và các cuộc điều đình về thay đổi lãnh đạo nên có vẻ như ông đã chán bỏ cuộc. Và chính vì với ảnh hưởng của ông Hồ suy giảm, ông Tập mới có cơ hội nắm được ngay lấy quân ủy trung ương, khác với khi ông Hồ mới lên, ông Giang vẫn còn nắm chức chủ tịch quân ủy thêm hai năm rồi mới từ bỏ.

Kể dài dòng câu chuyện này vì nó chứng tỏ cho chúng ta thấy một hệ thống mà một nhân vật quyền lực có thể che giấu không những nhân dân mà cả hàng lãnh đạo cái chết đen tối của cậu con trai của mình, sai bảo các cơ quan nhà nước như là sai người làm và lũng đoạn toàn thể hệ thống công quyền chỉ vì ông ta là một cận thần của lãnh tụ. Ông Lệnh không những tham nhũng, ông còn ra lệnh cho một công ty quốc doanh phải làm việc đó cho mình.

Một quốc gia như Trung Quốc đã trở thành một quốc gia mà cả nền tảng công quyền dựa trên tham nhũng. Ông Bạc Hy Lai lấy tiền đâu để gởi cậu công tử đi học Harvard mặc dầu lương ông chỉ tương đương với 20,000 đô la một năm? Ngay chính ông Tập Cận Bình cũng có con gái đang đi học ở Hoa Kỳ nhưng đồng lương ông đâu có đủ để chi trả. Cũng như ông Lê Ðức Thúy, họ đâu có nghĩ những gì họ làm là tham nhũng.