QUẬN CAM, California (NV) – Từ ngữ Việt Nam nói về hệ thống đường không phong phú như tiếng Mỹ. Quốc lộ, tỉnh lộ, hương lộ phân loại đường theo hành chính địa lý; xa lộ để chỉ đường lớn, cho phép đi tốc độ cao, sau này gọi là đường cao tốc. Vốn từ này không đủ để miêu tả hệ thống đường sá của Mỹ, có thể dùng sai khi nói về hai thuật ngữ “highway” và “freeway.” Vậy thực ra chúng khác nhau như thế nào?
Theo trang mạng xe hơi www.jalopnik.com, “highway” và “freeway” không hoàn toàn giống nhau. Câu trả lời ngắn gọn là: mọi “freeway” đều là “highway”, nhưng không phải “highway” nào cũng là “freeway”. “Highway” là một thuật ngữ bao quát dùng để chỉ các tuyến đường công cộng chính. Nó có thể mô tả từ một con đường nông thôn hai làn xe cho đến một tuyến đường liên bang khổng lồ với nhiều làn xe. Ngược lại, thuật ngữ “freeway” chỉ một loại “highway” cụ thể có cơ chế kiểm soát lối ra vào nghiêm ngặt.
Nói một cách đơn giản, “freeway” là tuyến đường tốc độ cao, được thiết kế để dòng xe cộ di chuyển liên tục. Chúng không có đèn giao thông, biển báo dừng, vạch kẻ đường cho người đi bộ, các giao lộ gây cản trở tốc độ. Xe cộ chỉ có thể ra vào “freeway” qua các đường dẫn (ramp), mọi con đường cắt ngang đều đi bên trên hoặc bên dưới thay vì cắt ngang qua mặt đường. Trong khi đó, “highway” có thể có đèn giao thông, biển báo dừng, các giao lộ; tất cả những yếu tố này đều có thể làm gián đoạn luồng giao thông.
Nhiều người có thể nghĩ rằng “freeway”có giới hạn tốc độ cao hơn so với “highway”. Tốc độ trên “freeway” thường từ 65 đến 80 mph, còn trên “highway” là từ 45 đến 65 mph. Mặc dù vậy, nhưng giới hạn tốc độ không phải là tiêu chí để phân biệt hai loại đường này. Yếu tố khác biệt chính là ở cách xe cộ ra và vào đường như đã đề cập ở trên. “Freeway” sử dụng đường dẫn nhập làn (on-ramp) để xe tăng tốc và hòa vào dòng xe; đường dẫn tách làn (off-ramp) để xe giảm tốc và đi ra. Trên “freeway” không có giao lộ (các con đường cắt ngang trực tiếp.) Ngoài ra, trên “freeway”, các làn xe chạy ngược chiều còn được ngăn cách bởi dải phân cách hoặc rào chắn. Tất cả những yếu tố này cho phép xe di chuyển tự do và thông suốt hơn.
“Highway” có thể có nhiều làn xe và giới hạn tốc độ tương đối cao, nhưng vẫn cho phép xe cộ ra vào trực tiếp từ các giao lộ và đèn tín hiệu giao thông. Các mức giới hạn tốc độ khác nhau tùy theo tiểu bang, thiết kế đường, địa hình và điều kiện giao thông. “Highway” phổ biến hơn nhiều so với “freeway” và cũng đáp ứng tốt nhu cầu di chuyển đường dài, đặc biệt là khi đi đến các vùng nông thôn.
Sau khi đã làm rõ sự khác biệt giữa “freeway” và “highway”, hãy cùng tìm hiểu một số thuật ngữ liên quan đến đường sá khác như Interstate, expressway và turnpike. “Interstate” (xa lộ liên bang) là loại đường được liên bang tài trợ, thuộc Hệ thống Đường cao tốc Liên bang Hoa Kỳ (U.S. Interstate Highway System). Đúng như tên gọi, “Interstate” được thiết kế để kết nối và đi qua nhiều tiểu bang.
“Expressway” là loại đường thường được thiết kế cho tốc độ cao và dòng xe lưu thông liên tục, không bị gián đoạn. Tuy nhiên, “expressway” và “freeway” không phải là một. “Expressway” có cơ chế kiểm soát lối ra vào một phần; chúng có thể mang một số đặc điểm của “freeway” nhưng vẫn cho phép một số giao lộ với các con đường nhỏ hơn hoặc lối đi riêng. Cuối cùng, “turnpike” là thuật ngữ chỉ đường có thu phí; loại đường này có kiểm soát lối ra vào và tạo ra nguồn thu để bảo trì cũng như phát triển cơ sở hạ tầng. (HD)
