SANTA MONICA, California (AP) – Ông Tom Hayden, người chống chiến tranh Việt Nam nổi tiếng thời thập niên 1960 và cũng là chồng cũ của nữ tài tử Jane Fonda, vừa qua đời ở tuổi 76.
Theo lời vợ ông là bà Barbara Williams, ông ra đi vào hôm Chủ Nhật sau một thời gian dài bạo bệnh.
Ông Hayden, người một thời bị kẻ chống lại gọi là phản bội, từng thắng cử vào Hạ Viện California, rồi Thượng Viện, nơi ông phục vụ trong suốt hai thập niên, như là một lực lượng tiến bộ về môi trường và giáo dục.
Sau này ông vẫn còn duy trì lập trường chống chiến tranh và trải qua những năm còn lại như là một nhà văn có nhiều sáng tác, một diễn giả vận động cho việc cải tổ các cơ cấu chính trị của Hoa Kỳ.
Thị Trưởng Los Angeles, Eric Garcetti, ca ngợi ông như là “một chính trị gia vĩ đại và một người bạn thân thiết.”
Năm 1960, trong khi còn là sinh viên trường Đại Học Michigan, ông tham gia vào việc thành lập tổ chức Sinh Viên cho Xã Hội Dân Chủ (SDS), rồi vận động cho cuộc xóa bỏ kỳ thị chủng tộc ở Miền Nam.
Năm 1968, ông giúp tổ chức những cuộc biểu tình chống chiến tranh trong thời gian có Đại Hội Đảng Dân Chủ Toàn Quốc (DNC) ở Chicago, cuộc chống đối trở thành bạo động và kết quả đưa đến vụ xử án nổi tiếng “Chicago 7.”
Ông cùng ba người khác bị kết tội qua tiểu bang khác để xúi giục nổi loạn, nhưng án lệnh này sau đó bị đảo ngược.
Mời độc giả xem Điểm tin buổi sáng Thứ Hai, ngày 24 tháng 10 năm 2016
Ông Thomas Emmet Hayden ra đời ngày 11 Tháng Mười Hai, 1939, tại Royal Oak, Michigan, trong một gia đình trung lưu.
Ở Michigan ông tham gia những hoạt động chính trị, gồm phong trào dân quyền.
Khi còn là sinh viên, ông hăng say viết nhiều bài xã luận cho một tờ báo của trường và tập trung vào sự nghiệp làm báo.
Nhưng đến khi tốt nghiệp ông lại từ chối công việc của một nhật báo, mà trong cuốn hồi ký ông viết: “Tôi không muốn làm công việc tường thuật về thế giới mà chỉ muốn thay đổi nó.”
Ông gia nhập Ủy Ban Điều Hợp Sinh Viên Bất Bạo Động (SNCC) tham gia biểu tình dân quyền ở Miền Nam, nơi ông bị đánh đập và tạm giam ở Mississippi và Georgia.
Ông lấy người cùng hoạt động Sandra “Casey” Cason làm vợ.
Năm 1965, ông cùng một phái đoàn thực hiện chuyến viếng thăm Bắc Việt lần đầu tiên mà không có phép của chính phủ Hoa Kỳ.
Từ đó trở đi ông nhận thấy phong trào của ông luôn luôn bị FBI theo dõi.
Năm 1967, ông trở lại Hà Nội cùng với một nhóm khác và được lãnh đạo Bắc Việt yêu cầu mang theo ba tù binh trở lại Hoa Kỳ.
Lần này Bộ Ngoại Giao cám ơn ông về hành động nhân đạo vì các tù nhân đang có vấn đề về sức khỏe.
Năm 1971, ông gặp Jane Fonda, một người đến sau với phong trào phản chiến.
Sau khi nghe bà Fonda đọc một bài diễn văn chống chiến tranh hùng hồn vào năm 1972, ông thấy họ có sự nối kết và trở thành một cặp đôi.
Sau đó ông ly dị với Carson, còn Fonda chia tay với Đạo Diễn Roger Vadim.
Ông viết: “Tôi 32 còn nàng 34, cả hai chúng tôi đều cùng làm lại từ đầu.”
Họ sống với nhau được 17 năm và có chung một đứa con trai tên Troy.
Cả ông Hayden lẫn bà Fonda đều bị nhóm chính trị hữu khuynh lên án, sau khi bà Fonda qua thăm Bắc Việt và có chụp hình ngồi bên cạnh một dàn cao xạ phòng không.
Từ đó bà bị mang biệt danh “Hanoi Jane,” phải mất hằng thập niên mới phai mờ bớt.
Vào cuối thập niên 1970, nhờ sự đổ tiền ào ạt của bà Fonda, ông mới nhảy vào làm chính trị ở California, nơi ông được bầu vào Hạ Viện vào năm 1982.
Năm 1992, ông lại được thắng cử vào Thượng Viện tiểu bang.
Đến lúc đó thì ông Hayden với bà Fonda ly dị nhau.
Sau đó bà Fonda cưới rồi ly dị với nhà tỉ phú Ted Turner.
Ông Hayden cưới nữ tài tử Barbara Williams và có chung đứa con trai tên Liam.
Năm 1994, ông bị đánh bại trong cuộc đua vào ghế thống đốc tiểu bang, rồi thua cả ghế thị trưởng Los Angeles.
Ở cuối cuốn hồi ký của ông, ông thừa nhận rằng thời gian nổi loạn chống văn hóa là thời gian thích thú và mãn nguyện nhất cuộc đời.
Ông viết: Tôi nhớ mãi đến thập niên 1960 và tôi vẫn không bao giờ quên.” (TP)
