Phạm Ðình
Với xe mô tô, chúng ta đã nói về sự tiện lợi cũng như bất lợi so với xe hơi, và bàn sơ về những kiểu loại mô tô phổ thông nhất trên thị trường. Thế nhưng dù có muốn vắn tắt đến đâu, chúng ta cũng không thể nào không nói về một đề tài quan trọng: Công tác bảo trì xe mô tô.
Săn sóc dây xích xe là một trong những việc bảo trì căn bản xe mô tô. (Hình: Indranil Mukherjee/AFP/Getty Images)
Như đã nói ngay từ phần đầu, việc bảo trì xe mô tô dễ dàng và giản tiện hơn nhiều so với xe hơi. Tuy nhiên, dễ dàng không có nghĩa là có thể bỏ bê: Bảo trì không những là một bổn phận căn bản của người chủ xe, mà nó còn là một công tác cần thiết cho sự an toàn và tuổi thọ của xe nữa.
Công tác bảo trì mô tô có thể vắn tắt trong mấy việc chính yếu:
-Thay nhớt máy, nước coolant và các loại dầu nhớt khác.
-Săn sóc dây xích.
-Săn sóc lốp xe.
-Săn sóc bu-gi.
Cũng như xe hơi, nhớt máy trong xe, nước coolant và các loại dầu – như dầu hộp số, dầu thắng… – cần phải được kiểm tra thường xuyên để bảo đảm cho đầu máy xe làm việc điều hòa.
Tuy nhiên, có 2 việc đòi hỏi sự chú ý đặc biệt của người lái mô tô; Ðặc biệt không phải vì nó khó, nhưng vì đó là những công việc mà người lái xe hơi không phải làm hoặc không thể làm được, đó là săn sóc dây xích và bu-gi.
1. Săn sóc dây xích xe mô tô
Xích xe cần phải được kiểm tra sau mỗi 500 tới 700 dặm hoặc 2 lần trong một tháng. Trong khi kiểm tra, chúng ta cần làm những việc sau đây: Lau chùi, châm nhớt, và điều chỉnh
-Lau chùi: Công việc phải làm mỗi khi kiểm tra là lau sạch dây xích bằng một bàn chải mềm nhúng nước rửa thích hợp.
-Châm dầu: Trong khi quay bánh xe để chuyển động dây xích, bạn có thể châm dầu vào toàn thể chiều dài sợi xích, sau đó dùng một nùi giẻ để lau sạch những vết dầu lem ra ngoài.
-Ðiều chỉnh xích: Công việc điều chỉnh liên quan đến việc siết xích lại cho chặt nếu nó quá giãn, hoặc nới lỏng nếu nó quá chặt. Thực tế, xích thường lỏng ra sau quá trình sử dụng, nên công việc phải làm thường là siết lại để xích đừng quá dài, có thể dẫn đến tình trạng… tuột xích.
2. Săn sóc Spark Plug
Spark Plug là bộ phận “đánh lửa,” thường được người Việt Nam gọi bằng cái tên quen thuộc là “bu-gi.” Với xe hơi, chúng ta không dễ gì lấy bu-gi ra quan sát được. Nhưng với xe mô tô công việc này khá dễ dàng. Quan sát bu-gi, chúng ta có thể “chẩn mạch” được khá nhiều triệu chứng của đầu máy. Ðồng thời, điều chỉnh bu-gi chúng ta có thể phục hồi được sức sống cho một đầu máy tưởng rằng đã chết. Và nếu không thể điều chỉnh được, chúng ta cũng có thể dễ dàng tìm một bu-gi mới toanh thay vào đó.
Có hằng trăm loại bu-gi được bày bán trên thị trường, nhưng chỉ một số nào đó mới thực sự thích hợp với đầu máy xe của bạn. Nên khi mua bu-gi mới, đừng quên nói rõ ràng về hiệu xe đời xe của mình. Nói chung, hãy dùng loại bu-gi nào do nhà sản xuất qui định. Có những kiểu xe đòi hỏi một loại bu-gi cao cấp, đắt tiền với giá $34, $35 một cái, trong khi những loại phổ thông chỉ giá từ $2 tới $4 mà thôi.
*Xem xét bu-gi và tìm hiểu triệu chứng đầu máy
Mang “găng” tay, rồi từ từ xoáy bu-gi ra khỏi đầu máy, và quan sát đầu bu-gi, chúng ta có thể biết khá nhiều về tình trạng làm việc bên trong máy, và phương cách chấn chỉnh để đầu máy hoạt động một cách hữu hiệu hơn.
Nhà điều hành trang mạng chuyên môn www.totalmotorcycle.com kể ra 12 triệu chứng được nhận biết qua bu-gi, từ tình trạng hoạt động bình thường (normal) cho đến triệu chứng ngộp xăng, ngộp nhớt, xăng nhiều cặn, bu-gi quá nhiều muội, bu-gi mòn vẹt… và đề nghị phương pháp chấn chỉnh.
3. Kiểm tra lốp xe
Bộ lốp là cái chân của xe, cho dù đó là xe gì. Nhấn mạnh tầm quan trọng của “đôi chân” thiết nghĩ là hơi thừa. Nhưng thực tế, không mấy khi chúng ta để ý tới hệ thống lốp trong xe hơi, cho đến khi xảy ra tai nạn! Nếu bạn vốn ơ hờ như thế khi lái xe hơi, thì cần phải sửa đổi tính nết ngay trước khi rước một cái mô tô về nhà. Bởi vì, sự vững vàng và an ninh của 2 lốp còn quan trọng đối với xe mô tô hơn là đối với xe hơi nữa.
Các chuyên viên về bảo trì khuyên rằng, người lái xe mô tô phải tập cho được thói quen kiểm tra hai lốp kỹ càng trước khi cỡi lên yên xe và rồ máy. Kiểm tra lốp xe bao gồm những việc sau đây:
-Tìm xem lốp có bị cán đinh, hoặc có găm mảnh thủy tinh không, có bị phình ra, hoặc nứt ở chỗ nào không. Dắt xe cho xe lăn bánh về phía trước để xem trọn vẹn lốp xe có tiếp xúc mặt đường không.
-Kiểm tra áp suất, tức là xem lốp có đủ hơi hay không: Việc này cần làm trong lúc lốp xe còn mát. Khi xe chạy rồi, thì áp suất bao giờ cũng tăng do nhiệt và do ma sát, nên việc kiểm tra lúc này không còn chính xác. Ðơn vị đo áp suất hơi là PSI. Cần phải tham khảo sách cẩm nang để biết số PSI cần có là bao nhiêu.
-Kiểm tra độ mòn của rãnh lốp: Ðường rãnh trên lốp cần thiết để lốp có thể bám đường trong khi di chuyển. Lâu ngày chầy tháng, đường rãnh mòn dần, dùng mắt thường cũng có thể xác định được. Muốn có một tiêu chuẩn để đo lường, bạn có thể dùng đồng cạch 25 xu (quarter) đặt vào trong rãnh lốp: Nếu đầu ông tổng thống vươn cao, vượt ra khỏi rãnh lốp, điều đó có nghĩa là lốp đã quá mòn, cần phải thay nếu không muốn “người đi thay của.”
4. Thay nhớt
Cũng như xe hơi, công việc dễ dàng và quan trọng nhất là thay nhớt: Nhớt máy trong mô tô phải được thay sau khi xe đã chạy được khoảng 3,000 dặm, hoặc sau mỗi 6 tháng, tùy thuộc điều kiện nào đến trước. Những chiếc mô tô còn chạy với hệ thống Carburetor dễ bị ô nhiễm hơn là với hệ thống phun xăng (fuel injector). Khi mua xe, cần phải hiểu rõ đầu máy loại gì: Carburetor hay Fuel Injector. Nếu dùng Carburetor, chúng ta lại càng cần phải chú tâm hơn trong việc thay nhớt.
Xe mô tô nào cũng có một số dụng cụ nhỏ giấu dưới băng ghế ngồi, trừ khi bạn mua lại xe cũ mà người chủ cũ không đặt vào khi giao xe. Nếu không có, bạn chỉ cần kiếm một cái tuộc nơ vít (Phillips screwdriver), một cái chìa khóa đầu lục giác (allen wrench), một bộ chìa khóa ống (socket wrench… những dụng cụ này chắc chắn không phải chuyện lớn, đa số chúng ta đã có sẵn. Ngoài ra, phải có một cái chậu hứng nhớt cũ, một cái phễu để chuyên nhớt mới vào xe.
5. Thay nước Coolant
Nếu kỹ, bạn có thể thay mỗi năm một lần. Bằng không, có thể chờ đến 2 năm, và đừng bao giờ để quá hai năm.
6. Dầu hộp số
Vấn đề dầu hộp số hơi phức tạp hơn một chút, là vì cấu trúc đầu máy các loại mô tô không giống nhau. Ða số xe mô tô Nhật chạy bằng đầu máy 4 thì (4 stroke) và dùng cùng một thứ nhớt cho đầu máy và cho hộp số. Trong trường hợp này, công việc thay dầu hộp số không cần phải đặt ra, bởi vì khi bạn thay nhớt máy cũng là thay luôn nhớt hộp số rồi.
Những xe chạy với đầu máy 2 thì (2 stroke) lại có hệ thống dầu riêng để làm mát bộ phận hộp số. Tuy nhiên, một số xe Harley Davidsons, mặc dầu có đầu máy 4 thì (4 stroke) nhưng vẫn dùng một hệ thống làm trơn và giải nhiệt riêng cho hộp số.
Vì thế, chúng ta cần tham khảo sách Cẩm Nang để biết cấu trúc đầu máy xe của mình như thế nào, và nhà sản xuất dặn dò về việc thay nhớt, thay dầu ra sao. Nếu không có sách cẩm nang, bạn có thể liên lạc với một đại lý bán mô tô tại địa phương để hỏi chi tiết cho kỹ càng.
***
Ða số chúng ta đã từng có kinh nghiệm dùng xe hai bánh gắn máy của Nhật, như Honda, Suzuki, Yamaha, khi còn ở Việt Nam, nhưng nào có ai “mất công” để ý đến những công việc bảo trì nêu trên. Bây giờ nhớ lại chắc không khỏi giật mình! Chưa muộn đâu, nếu không tính tậu một cái mô tô để đổi không khí trên đường phố nước Mỹ thì bạn cũng nên nhắn gửi những tin tức này về cho bà con mình ở Việt Nam như một món quà đặc biệt trong mùa Giáng Sinh và Năm Mới sắp đến. Ở Việt Nam bây giờ người ta dùng xe gắn máy còn nhiều cả ngày xưa nữa, chắc chắn “món quà” của bạn sẽ được hoan nghênh. Nhưng không bảo đảm nó có thể thay thế những tờ giấy mang hình Tổng Thống Washington được hay không đâu nhé!
Phạm Ðình
Xe lột dên, xe kêu lóc cóc, xe rỉ nhớt…? Xin xem Cẩm Nang Bảo Trì Tập III đã phát hành. Cùng với Tập I, Tập II, mỗi tập $6.00+$2.00 cước phí. Money Back Guarantee 3 tháng. Gửi cheque hoặc tiền mặt cho Phạm Ðình, PO Box: 9255, Fountain Valley, California 92728-9255. Tel: 714-837-1935. Cho biết điện thoại và email, nếu có. Có thể hỏi tại nhà sách Tú Quỳnh 714-531-4284; hoặc Tự Lực 714-531-5290.
